- Uy
- Topish
Topish
Qidiruv natijalari
-
ВАҚФ МУЛКЧИЛИГИНИНГ ТУРКИСТОН ТАРИХИДА ТУТГАН ЎРНИ
Irodaxon GAFUROVA (Muallif)Мақоланинг асосий мақсади Туркистон ҳудудларида, жумладан, Бухоро, Самарқанд, Хива, Хоразм, Тошкентда мансабдорлар ва оддий халқ орасидаги турли қатлам вакиллари томонидан имзоланган масжид ва мадрасалар учун кўчмас мулк, пул миқдори, ерлар вақфномалари ҳужжатлари ҳақида маълумот беришдир. Маълумки, вақфлардан тушган даромаддан масжид ва мадрасалар таъмири, қайта тикланиши ва сақлаш, муаззин ва имомларга ойлик тўлаш, мадраса толибларига стипендия тўлаш учун сарфланган. Методлар: тадқиқотда тарихий, таққослаш ҳамда солиштирма таҳлил усулларидан фойдаланилган.XIX аср охири ва XX аср бошларида минглаб вақфномалар имзоланиб, ҳозирги кунда архивда сақланади. Ушбу вақфномаларни ўрганиш натижасида у ёки бу масжид ёки мадрасага қанча миқдорда вақф ажратилгани, ким томонидан ажрратилгани, қаерда ва ким томонидан имзолангани ҳақида батафсил маълумот олиш мумкин. Мақолада тарихий аҳамиятга молик турли ҳужжатларга, асосан, Ўрта Осиёда ислом тарқалиши билан бу ерларда вақфга ерлар, карвонсарой, дўкон, ҳаммом, тегирмон, жувозхона ва бошқа фойда келтирувчи кўчмас мулклар, пул ва китоблар тадқиқ этилган. Ислом тарқалган илк асрларда хозирги Наманган ҳудудида вақфга қишлоқ хўжалигининг ажралмас қисми бўлмиш қул, иш ҳайвони ва меҳнат қуроллари берилгани ва кейинчалик бу муомаладан чиқиб кетгани аниқланди. Фарғонада, умуман, Қўқон хонлигида, хонлар томонидан вақф ерларидан фойдани эмас, балки ер солиғи (хирож ва таноп)ни вақф қилгани таҳлил этилган.
Мақолада ислом меъморий обидалар ва уларнинг вақф мулклари статистикаси, вақф хўжаликлари фаолиятининг умумий жиҳатлари, вақфга оид тарихий ҳужжатлар таҳлилига эътибор қаратилган. Халқимиз олийҳиммат, қўли очиқ, сахий бўлгани учун масжид ва мадрасаларнинг иншоотлари шу вақфлар ёрдамида бунёд этилгани тадқиқ ва таҳлил қилинган.
66-741882701-07-2026 -
БОГОСЛОВСКИЙ ДИСКУРС ЧЕРЕЗ ПРИЗМУ ТОЛКОВАНИЯ “АЛ-ФАТИХА” В ТАФСИРЕ АБУ МАНСУРА АЛ-МАТУРИДИ «ТА’ВИЛАТ АХЛ АС-СУННА»
Ravil ADYGAMOV (Muallif)Введение. Учение известного центральноазиатского богослова сыграло векторообразующую роль в формировании мировоззрения не только мусульман Центральной Азии, но также России, Афганистана, Индии, Ближнего Востока, суннитов Ирана, и даже некоторых европейских регионов. В этой связи его изучение, введение в научный оборот видится весьма актуальной задачей.
Цель. Цель данной статьи исследовать особенности и методологию тафсира «Та‘вилат ахл сунна». Выявить источники автора, использованные при написании данного труда. Провести анализ содержания тафсира суры «ал-Фатиха» и выявить идеи Абу Мансура ал-Матуриди.
Материалы и методы. Источниковедения базу исследования составили изданные тафсиры богослова, представляющие собой научную редакцию труда, проведённую исследователями из арабских стран и Турции. В ходе исследования были использованы методы анализа и синтеза, а также историко сравнительный метод.
Результаты и выводы исследования. С целью выявления проблематики тафсира был применён метод анализа, который позволил выявить основную методологию труда, его источники и особенности, а также основные вопросы исламского права и вероучения в толковании суры «ал-Фатиха». В частности, было выявлено, что богослов затрагивал вопросы, связанные с «Басмаллой», обязательностью чтения суры «ал-Фатиха» в молитве, божественных атрибутов, истита`а. Это дало возможность провести сравнение тафсира ал-Матуриди с известным тафсиром та-Табари и выявить, что первый по своему содержанию не менее значим чем второй. Синтез полученных данных дал возможность сделать выводы о том, что ал-Матуриди в рамках толкования суры «ал-Фатиха» выступал с апологетикой ханафитской богословской школы.
88 - 953512204-07-2026 -
XVIII-XIX АСРЛАРДА МАРКАЗИЙ ОСИЁ НАҚШБАНДИЯ-МУЖАДДИДИЯ ТАРИҚАТИ БИЛАН БОҒЛИҚ МЕЪМОРИЙ ВА ЭПИГРАФИК МАЪЛУМОТЛАР
Mekhrojiddin AMONOV (Muallif)Мақолада XVIII-XIX асрларда Марказий Осиё нақшбандия-мужаддидия тариқати тарихи билан боғлиқ меъморий ва эпиграфик ёдгорликлар тадқиқ этилган. Эпиграфик маълумотлар орқали тариқат ҳақидаги маълумотларга аниқлик киритилган Мазкур мақолада XVIII-XIX асрларда Марказий Осиё нақшбандия-мужаддидия тариқатининг Сўфи Оллоҳёр ва Мусохонхожа Даҳбедий тармоқларида фаолият олиб борган муршидлар ва бевосита улар билан боғлиқ меъморий иншоотлар ҳамда эпиграфик ёдгорликлардаги маълумотлар тадқиқ этилган. Шунингдек, нақшбандия-мужаддидия тариқати муршидларидан бири Қамариддин Хузорий ва Мавлоно Мирмуҳаммад Иброҳим хожа Самарқандий мақбаралари ҳамда улар дафн этилган қабристонда мавжуд қабр тошлардаги эпиграфик ёдгорликларда тариқатдаги фаолиятига доир қимматли маълумотлар тақдим этилган. Мавлоно Мирмуҳаммад Иброҳим хожа Самарқандийдан кейин нақшбандия-мужаддидия-даҳбедия силсиласини Муҳаммад Амин хожа Даҳбедий, Абдумалик хожа Ғазирагий, Эшони Валихон Ургутий ва Эшони Сўфи хожа каби шогирдлари давом эттиришган бўлса, унинг авлодларидан Мирмуҳаммад Насриддинхон, Мирмуҳаммад Файзуллоҳ Махзум, Мирмуҳаммад Сайид Ғани Махзум, мулло Муқаддас, Саййид Валихон, Эшони Султонхон каби ўз даврининг машҳур кишилари етишиб чиққан. Бу илмий янгилик Мирмуҳаммад Иброҳим хожа қабри устига қурилган мақбара тарихи ҳамда унинг қабрига қўйилган қабртошдаги эпиграфик ёзувларда аниқланди. Шунингдек, нақшбандия-мужаддидия тариқати тарихига доир қўлёзма манбаларда учрамайдиган маълумотларни мақолада келтирилган эпиграфик манбалардан олинган. Мақолада эпиграфик маълумотлар қиёсий, тарихий-хронологик ва назарий жиҳатдан тадқиқ этилган.
72 - 782652204-07-2026 -
БУРҲОНИДДИН МАРҒИНОНИЙНИНГ “АЛ-ҲИДОЯ” АСАРИДА ИНСОН ҲУҚУҚЛАРИ ВА МАЖБУРИЯТЛАРИ
Boburmirzo BOTIROV (Muallif)Жаҳон илм-фани учун Мовароуннаҳрда фаолият олиб борган олимлар, хусусан, фақиҳларнинг меросини ҳам ўрганиш муҳим аҳамиятга эга. Чунки, мовароуннаҳрлик фақиҳлар ислом оламининг барча минтақаларида ҳам эътироф этилган. Улар томонидан ёзилган фиқҳий асарлар эса ҳозирги вақтда ҳам илмий даргоҳларда ислом фиқҳи бўйича дарслик вазифасини ўтамоқда. Бу Мовароуннаҳрда фиқҳ илмининг юзага келиши, ривожланиш босқичлари, йўналишлари, ўзига хос жиҳатлари ва анъаналарини ўрганишга жиддий ёндашиш кераклигини кўрсатмоқда. Бугунги кунда ислом дини ва унинг асосий қисми бўлмиш фиқҳ Ислом ҳуқуқшунослигини давр талабларини назарда тутган ҳолда ўрганиш ва уни ўзлаштириб, амалий ҳаётда ундан фойдаланиш бир заруратга айланди.
Ушбу мақолада Бурҳониддин Марғинонийнинг “Ал-Ҳидоя” асарида ғоялар ва тавсияларни тадқиқ қилиш, ундаги мулкий муносабатларни тартибга солишга оид кўрсатмаларни таҳлил этиш натижасида, мулкнинг муомалада бўлиши, айниқса, омонат сақлашда ўзига хос қоидалар назарда тутилганлиги ҳақида маълумотлар келтирилган. Юк топширувчининг омонат сақловчига ишончини “Ҳидоя”да ҳуқуқий муносабатларда ҳам кўриш мумкин. Фақат ўша давр нуқтаи назаридан, ушбу муносабатлар соддароқ кўринишда тартибга солинган. Шунингдек, балоғат ёшига етмаган, ақли заиф ва қулларнинг субъект сифатида ҳуқуқий ҳолати ҳақида ҳам алоҳида таъкидлаб ўтилган.
Бугунги мураккаб даврда жамият тараққиётига хатарли бўлган экстремистик оқимлар ва фундаменталистлар ислом динининг моҳият ва мазмуни ҳамда олий инсоний меъёрларини бузиб талқин қилиб, афсуски, ундан ўз тубан мақсадлари йўлида фойдаланишмоқда. Ҳозирги даврда ислом таълимотининг туб моҳияти, унинг тинчликсеварлик ва инсонпарварлик мақсадларга қаратилган ғояларини тўғри талқин этиш, фиқҳнинг амалий ҳаёт билан чамбарчас боғланган бир ҳуқуқий тизим эканлигини кўрсатиш нечоғли илмий ва амалий аҳамиятга эга эканлигини кўрсатиб бериш долзарб аҳамиятга эга. Умуман олганда, Бурҳониддин Марғиноний ёзган тўрт жилдлик “Ҳидоя” китоби суннийлик оқимида ҳанафий мазҳаби бўйича бир муҳим ва мукаммал ҳуқуқий кодекс сифатида 55 дан ортиқ китоб, юзлаб бобу фаслдан таркиб топган бўлиб, ислом ҳуқуқининг барча соҳаларини қамраб олади.
38 - 452792304-07-2026 -
GLOBALLASHUV SHAROTIDA HUQUQIY- DEMOKRATIK ISLOHOTLARDA LIBERAL MAFKURANING JAMIYATGA TA’SIRI
Matluba YULDASHEVA (Muallif)Annotatsiya: O'zbekistonda milliy mafkuraning zamonaviy jamiyatdagi о 'rni va ahamiyatini aniqlash, uning asosiyfunks iyalar ini tahlil qilish va ularning ijtimoiy-falsafiyjihatdan qanday о ‘zgarishlar va transformatsiyalarni boshdan kechirganligini о ‘rganishdir. О ‘zbekistonning zamonaviy ijtimoiy-siyosiy va madaniy sharoitlarida milliy mafkuraning roli, uning milliy о ‘zlikni anglash, ijtimoiy barqarorlikni ta ’miniash, yoshlar tarbiyasida va ma ’naviy-mafkuraviy immunitetni shakllantirishdagi hissasini chuqur о ‘rganishni maqsad qiladi. Shu bilan birga, milliy mafkurani globalizatsiya, axborot xurujlari va zamonaviy tahdidlar sharoitida qayta talqin qilish, yangi ijtimoiy sharoitlarga moslashtirish va uning istiqboldagi rivojlanish yo jlarini aniqlash ham tadqiqotning asosiy maqsadlaridan biri hisoblanadi.
Shuningdek, maqolada analiz va sintez, kompleks yondashuv, tizimli-funksional yondashuv, kontent analiz, retrospektiv tahlil, di a I ekt ik, sinergetik, qiyosiy tahlil kabi ilmiy bilish usullaridan foydalanilgan hamda quyidagi amaliy natijatari ко 'rsatib о ‘lilgan: “ijtimoiy-siyosiy islohotlar ”ning g ‘oyaviy-majkuraviy mazmun-mohiyatifalsafaning alohidal ik va umumiylik kategoriyalari vositasida nazariy jihatdan asoslangan; jamiyat hayotidagi ijtimoiy-liberal о ‘zgarishlar-majkuraviy transformatsiyasining muhim omili ekanligining kompromistik, demokratik tendensiyalari, obyektiv va subyektiv omillari aniqlangan hamda uni boshqarishning institusional tizimini takomillashtirishga oid metodologik taklifva tavsiyalar ishlab chiqilgan; hozirgi davrda liberal va konservativ mafkuraning uyg 'unlashuvidagi metodologik muammolar tizimli yondashuv asosida turkumlashtirilgan va ularning milliy, mintaqaviy xususiyatlari ochib berilgan.
Maqolada о ‘zbek xalqi milliy mqfkurasi rivojining ma ’naviy-majkuraviy va ijtimoiy-madaniy yo ‘nalishlariga mas ’ul tashkilotlarning nazariy-metodologik, о 'quv-uslubiy faoliyatini innovatsion tarzda takomillashtirishga doir ilmiy xulosalar ishlab chiqilganligi va hozirgi global о ‘zgarishlar sharoitida liberal mafkuraning ijtimoiy ahamiyatijamiyatning murakkabliklariga moslashuvchanligi, О 'zbekistonda amalga oshirilayotgan huquqiy-demokratik islohotlarda liberal mafkuraning namoyon bo ‘lishi demokratiya, inson huquqlari, qonun ustuvorligi va davlat boshqaruvi tamoyillarini ilgari surishga intilishi tadqiq etilgan.52-593812301-04-2026 -
ИСЛОМДА ҚОЗИЛИК МАҲКАМАЛАРИ ФАОЛИЯТИ (X-XIII АСРЛАР)
Ilhomjon BEKMIRZAEV (Muallif)Maqola dunyo islom va tarixiy ilm-fanning so'nggi yutuqlari, xulosalari va usullariga asoslangan. Tarixiy-qiyosiy usul manbalarni, shu jumladan Hanafiy qonunining turli qo'lyozmalarini va arab tilida yozilgan boshqa manbalarni o'rganish uchun ishlatilgan, ular O'zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutining Qo'lyozmalar fondida mavjud.
Maqola mamlakatimiz va xorijiy mamlakatlarning etakchi olimlari Jozef Mine, Monika Gronke, Ulrich Rebstok, Chexata Chafik, Emil Tyan, Chalmeta P tomonidan ilgari surilgan O'rta Osiyo tsivilizatsiyasi tarixiga oid tavsiyalar, tadqiqot natijalari va tushunchalariga asoslanadi; Carriente F., Riberta J., Asin, Janette A. Wakin, Michael Thung, Wael Xallak, Karl Brockelmann.
Maqolaning maqsadi X-XIII asrlarda Transoksiyada ilohiyotshunoslik fanining rivojlanishida huquqiy hujjatlarga oid adabiyotlarning rolini ta'kidlash. Bundan tashqari, ushbu ishning jamiyatimiz madaniy hayotidagi ijtimoiy munosabatlarni tartibga solishda muhimligini ta'kidlash. X-XIII asrlarda Islom dunyosida va transoksiyaliklarda jamoat hayotining muhim qismi bo'lgan huquqiy hujjatlarning tarixiy-huquqiy shakllari, nazariy va amaliy asoslarini yoritib berishdir.
98 - 1092753628-06-2026 -
RUS TILIDA ARAB ANTROPONIMLARINI TRANSLITERAT SIYA QILISH (TA RJIMA VA TA’LIM MASALALARI)
Veronika MYAKOTA (Muallif)Maqolada arab antroponimlarini rus tiliga transliteratsiyaning dolzarb masalalari tahlil qilingan. Muallif arab antroponimlarining rus tiliga akademik va an’anaviy transliteratsiyasini, filologlar, sharqshunoslarning qarashlari, shuningdek, islomshunoslik, dinshunoslik ta’lim yo’nalishlarining talabalarni o’qitish jarayonning transliteratsiyaga yondashishdagi farqlar bilan bog’liq muammolarini tadqiq etgan.
Maqolada arab antroponimlarini o’z ichiga olgan adabiy va ilmiy asarlarda transliteratsiya usullari, xususan, shaxsiy ismlarni rus tiliga transliteratsiya qilish usullari tahlil qilingan. Shuningdek, muallif o’quv metodologiyasida antroponimlarni rus tiliga tarjima qilishning ikkita asosiy usulini taklif qiladi, ular tarjima qilingan matnning tiliga bog’liq. Qiyosiy tahlil XIX asrdan boshlab shaxsiy nomlarni rus tiliga transliteratsiya qilish an’analari qanday o’zgarganligini ko’rsatmoqda — rus tiliga xos yumshoq va qattiq belgilar yo’qolib, rus tilida Sankt-Peterburg islomshunoslik ilmiy maktabi arab tilining talaffuz normalarini etkazadigan rivojlangan diakritika tizimini faol ravishda targ’ib qilgan. Muallif keyinchalik nafaqat Rossiya islomshunosligida, balki chet ellarda ham ilmiy munozaralarni qo’llab-quvvatlamoqchi bo’lgan talabalar uchun akademik transkripsiyani o’zlashtirish muhimligiga e’tibor qaratgan.
61 - 672872327-06-2026 -
МАҲМУД КОШҒАРИЙ ТУРКИЙ ТИЛЛАРНИНГ ФОНЕТИК, ГРАФИК ВА МОРФОЛОГИК ХУСУСИЯТЛАРИ ҲАҚИДА
Salima RUSTAMIY (Muallif)Мазкур мақолада ХI асрда туркий тилларнинг назарий асосларини ишлаб чиққан биринчи туркшунос олим
Маҳмуд Кошғарий «Девону луғоти-т-турк» асарида келтирган фонетика, графика, морфологияга оид масалалар ёритилган. Маҳмуд Кошғарий «Девону луғоти-т-турк» асарида туркий тиллар грамматикасини араб тилида, араб тилшунослигига хос усул ва атамалар воситасида тавсифлаган. Мазкур мақолада Маҳмуд Кошғарий томонидан қўлланган ḥarakat, ḥarf ва уларнинг турларини англатувчи атамаларнинг араб, туркий сўзлар фонетик ва морфологик хусусиятларини ёритишдаги ўрни кўрсатилган.
Маҳмуд Кошғарий туркий сўзлар таркибида ҳарф шаклида ифодаланмаган унли товушларга нисбатан араб тилидаги каби ҳаракат тушунчасини киритган ва ҳаракат турларига мос келувчи атамаларни қўллаган. Асарда [а] қисқа унлиси учун فتح fatḥ(un), نصب naṣb(un), تفتح taftaḥu, مفتوح maftūḥ(un), منصوب manṣūb(un), [i] كسر kasr(un), مكسور maksūr(un) maksūra(tun), انكسر ’inkasara, تكسر taksiru, كسرت kusirat, [u] унлиси учун ضم ḍamm(un), رفع raf‘(un), مضمومة maḍmūma(tun), مرفوع marfū‘(un), ضمت ḍammat, انضمت ‘inḍammat, ترفع tarfa‘u, қисқа унли мавжуд эмаслигини англатувчи sukūn, ساكن sākin (sākina), مسكن musakkan (musakkana), يسكن yaskunu (taskunu), سكنت sakanat каби феъл, масдар, сифатдош шаклларидаги атамаларни қўллаган.
«Девону луғоти-т-турк»да ḥarf атамаси араб тилидаги каби фонетик бирликлар ҳамда кўмакчи, боғловчи, юклама, қўшимча, ундов, сўроқ каби сўзларга нисбатан қўлланган.
37 - 442322426-06-2026 -
АХЛОҚ, АХЛОҚИЙ МЕЗОН ВА АХЛОҚИЙ МЕЪЁР ҲАҚИДАГИ ҚАРАШЛАР ЭВОЛЮЦИЯСИ
Matlyuba QAHHOROVA, Bakhtiyor ABSATTAROV (Muallif)Мазкур мақолада ахлоқ, ахлоқий мезон ва ахлоқий меъёр тушунчалари фалсафий нуқтаи-назардан қиёсий таҳлил қилинган. Шунингдек, Шарқ ва Ғарб файласуф олимларининг ахлоқий қарашлари, ахлоқ муайян жамиятда кишиларнинг ўзаро муносабатларини тартибга солиб турувчи ва ўша жамиятдаги бирлик, барқарорликни таъминлашга хизмат қилувчи меъёрлар эканлиги, уларнинг шахс ва, асосан, жамият манфаати ва эҳтиёжига хизмат қилиши, амалда иш бериши уларнинг мавжудлигини оқловчи бирламчи мезон сифатида мақола мавзуи доирасида батафсил очиб берилган.
Ахлоқ кўпроқ инсоннинг эзгуликка йўғрилган фазилатларини ўзида акс эттириши. Инсоннинг ички дунёсига қанчалик чуқур кириб борсангиз ёки ҳар бир миллат дунёқарашини ўзига хос жиҳатларини қиёсий таҳлил қилинганда ахлоқий мезон ва ахлоқий меъёр масаласида шунчалик турли-туманлик мавжудлигини келтириб ўтилган.
Ахлоқий мезон ва ахлоқий меъёрни белгилашда адолат тушунчаси ҳам ўзига хос аҳамият касб этиши. Зеро, адолат ўзига хос ахлоқий категория бўлиб, ижтимоий ҳаётда, давлат ва жамият бошқарувида муҳим ўрин эгаллаганлиги. Адолатнинг ахлоқшуносликда категория сифатида қарор топиши, шаклланиш эволюцияси жуда узоқ тарихга бориб тақалиши, хусусан, адолатга интилиш ибтидоий жамоа тузуми даврида уруғ ичида ўзига хос анъана ва урфларни шакллантирилганлиги изоҳланган.
110 - 1152842229-06-2026 -
ДИНИЙ КСЕНОФОБИЯ ВА ИСЛОМОФОБИЯНИ ОЛДИНИ ОЛИШ МЕХАНИЗМЛАРИ
Aziza NOSIROVA (Muallif)Бугунги кунда диний ксенофобия ва исломофобия феноменларини тадқиқ этиш, унинг глобаллашув даврида-ги таъсири ва олдини олиш йўлларини ўрганиш муҳим аҳамият касб этади. Мақолада келтирилган маълумотлар ушбу воқеликларнинг олдини олишга қаратилган бўлиб, мавзуни ёритишда назарий, тарихий, маданий, қиёслаш каби методлардан фойдаланилган. Мазкур методлар мақоланинг илмий қимматини оширишга ёрдам беради. Ди-ний ксенофобия ва исломофобиянинг олдини олиш борасида амалга оширилаётган саъй-ҳаракатлар, турли халқа-ро ташкилотлар, шунингдек, Ўзбекистонда дин ва виждон эркинлиги борасида қабул қилинган Қонун ҳужжатла-ри мисол сифатида келтириб ўтилди.
Мақоланинг диний нуқтаи назаридан эса, самовий динларнинг диний эркинлик ва бағрикенглик борасидаги таълимоти, диншуносларнинг фикрлари ҳам таҳлил этилди. Шунинг билан бир қаторда, материалнинг илмий савиясини ошириш мақсадида турли тил ва йўналишлардаги адабиётлардан фойдаланилди. Диний ксенофобия ва исломофобиянинг зарарли оқибатлари таҳлил этилиб, унинг олдини олишда тавсиялар ҳам берилди. Жумладан, тавсия сифатида диний ксенофобия ва исломофобиянинг олдини олишда турли Қонун ҳужжатлари билан бир-галикда инсон ва унинг интеллектуал, маънавий дунёсининг бойлиги орқали эришиш мумкинлиги таъкидланди.
43 - 513381927-06-2026 -
“МАЪРИФАТ ВА ДИНИЙ БАҒРИКЕНГЛИК” РЕЗОЛЮЦИЯСИНИНГ МАЗМУН-МОҲИЯТИ ҲАҚИДА
Saidafzal SAIDJALOLOV (Muallif)Мақоланинг мақсади: “Маърифат ва диний бағрикенглик” резолюциясининг мазмуни, моҳияти ва аҳамиятини очиб беришдир. Мақолани ёзишда қиёслаш, анализ, синтез, индукция ва дедукция каби методлардан фойдаланилди. Мақолада бағрикенгликнинг моҳияти, даражалари ва турлари таҳлилий баён қилинган. Жумладан, “Бағрикенглик тамойиллари декларацияси”га асосланган ҳолда бағрикенгликнинг моҳияти изоҳланган. Бағрикенгликнинг уч даражаси, унинг гендер, ирқий, миллий, лисоний, диний, мулкий ва ижтимоий каби турларининг таърифлари келтирилган.
“Маърифат ва диний бағрикенглик” резолюциясининг муқаддимаси, хатбошилари ва барча моддалари моҳияти очиб берилган. Резолюциянинг ҳуқуқий асослари бўлмиш Бирлашган Миллатлар Ташкилоти томонидан бағрикенглик борасида қабул қилинган декларация, резолюция ва ҳисоботлар ҳақида маълумотлар тақдим қилинган. Резолюцияни қабул қилиш ташаббуси айнан Ўзбекистонга тегишли экани изоҳланган. “Маърифат ва диний бағрикенглик” резолюциясининг дунёдаги тинчлик, барқарорлик ва ҳамжиҳатликни таъминлашдаги ўрнини очиб бериш муаллифнинг асосий мақсадидир.
26-343262126-06-2026 -
“АЛ-МАВОҲИБ УС-САРМАДИЯ” АСАРИ ВА УНДА КЕЛТИРИЛГАН НАҚШБАНДИЯ ТАРИҚАТИГА ДОИР МАНБАЛАР
Davronbek Hoshimovich QODIROV (Muallif)Мақолада мисрлик шайх Муҳаммад Амин ал-Курдий қаламига мансуб Нақшбандия тариқати силсиласидан жой олган валийларнинг сифати ва ҳаёти, шажаралар тарихи, нақшбандийлик тариқатининг назарияси ва амалиёти тўғрисида баён қилинадиган “Ал-мавоҳиб ус-сармадия” асарида келтирилган тасаввуф ҳамда Нақшбандия тариқатига доир манбаларнинг тарихий аҳамияти таҳлил этилади. Маълумки, суфийлар наздида тасаввуфда ҳақиқатга таълим олиш орқали эмас, балки фақат амалиёт ва риёзатни ўз бошидан кечириш, мистик ва экзистенциал тажриба орқали эришилади. Шайх Муҳаммад Амин ал-Курдийнинг фикрича, тасаввуф аълимотида солиҳлар машойих ёки авлиёни кўрмоқликдан кўра, маънавий, руҳий фойдани уларнинг ҳаёти, ахлоқий сифатлари ва қилган амаллари тўғрисида ўрганиб билиб оладилар. У тасаввуфга доир асарларни ўқиш инсонни ахлоқий ва маънавий жиҳатдан тарбиялайди, деб ҳисоблайди. “Ал-мавоҳиб ус-сармадия” асарида ўзбек илм-фанига номаълум бўлган ва XVII–XIX асрларда Яқин Шарқда яратилган бир нечта тасаввуфий-ирфоний манбалар келтириб ўтилади. Ушбу асарлар нафақат тасаввуф таълимотининг фалсафий қарашлари, усул ва методлари тўғрисида, балки юртимизда яшаган алломаларнинг ҳаёти, фалсафий-тасаввуфий таълимоти ҳамда маънавий меросига доир бой маълумотларни беради. Шу нуқтаи назардан мақолада бу манбалар ва уларнинг муаллифлари қиёсий, тарихий-хронологик ва назарий жиҳатдан тадқиқ этилган
18-262401726-06-2026 -
НАСАФИЙ “АҚОИД” АСАРИНИНГ ЗАМОНАВИЙ МУТААССИБ ОҚИМЛАР ҒОЯЛАРИГА ҚАРШИ КУРАШДА ЎРНИ
Abdullatif ALLOQULOV (Muallif)Мазкур мақолада Абу Ҳафс Насафийнинг “Ақоид” асари ва унинг шарҳларида кўтарилган ақидавий масалалар, олимнинг мутаассиб оқимларга раддия бериш услуби баён этилган. Унда глобаллашув шароитида юзага келган турли бузғунчи оқим ғоялари тарихий илдиз сифатидан талқин этилган, жумладан, хорижийлик, мўътазийлилик, қадарийлик, жаҳмийлик, жабарийлик, мушаббиҳалик каби фирқалар қиёсий таҳлил қилинган.
“Ақоид” асарида адашган фирқа қарашлари сифатида кўрсатилган ғоялар замонавий оқимлардан, жумладан, ҳизбий, салафий, жиҳодчилар, Туркистон ислом ҳаракати кабилардан қайси бирининг таълимотига мос келиши қиёсий таҳлил қилиниб, уларга аҳли сунна вал жамоа таълимоти нуқтаи назардан оят ва ҳадислар ҳамда ислом оламида эътироф этилган мутафаккирларнинг сўзлари билан раддиялар берилган.
4-91802026-06-2026 -
НОСИРУДДИН САМАРҚАНДИЙНИНГ «РИЁЗАТ АЛ-АХЛОҚ» АСАРИ – АХЛОҚИЙ ТАРБИЯ БОРАСИДА МУҲИМ МАНБА
Bekzodbek MUXTAROV (Muallif)Ахлоқ, одоб тушунчалари инсоният тарихида азалдан мавжуд бўлиб, бу тушунчалар инсон камолоти ва шахсияти шаклланишида муҳим аҳамият касб этади. Дунё тарихида бу мавзуга оид кўплаб асори-атиқалар, асарлар, китоблар, моддий ва маданий ёдгорликларни учратиш мумкин. Айниқса, шарқ халқлари тарихида бундай манбалар жуда кўплаб топилади. Уларда инсон руҳий тарбияси ва ахлоқий камолоти бош ғоя саналиб, унинг асосини тасаввуф илми ташкил этади. Бу илм ислом илмлари орасида алоҳида илм соҳаси сифатида дастлаб IX–XI асрларда зоҳидлик мактаби кўринишида шаклланган бўлса, XII–XIII асрларга келиб эса унинг асосий тартиб ва қоидалари ишлаб чиқилган тасаввуф тариқатлари кўринишида юзага келди. Шунингдек, тариқат вакиллари томонидан руҳий таълим ва тарбия борасида кўплаб асарлар таълиф этилди.
Айнан шу XII асрда ёзилган инсон таълим-тарбияси ва руҳий камолотига бағишланган асарлардан бири аллома Носируддин Абулқосим Самарқандий (ваф. 556/1161й.) нинг «Риёзат ал-ахлоқ» (Ахлоқий тарбия) асаридир. Бу асар ахлоқ тарбиясига оид муҳим манба бўлиб, унда одоб ва ахлоқ тушунчалари, ахлоқий тарбиянинг моҳияти ҳақида алоҳида тўхталиб ўтилади. Асар икки қисмга ажратилиб, улар ахлоқ ва одоб бўлимлари бўлиб, одоб бўлимида ижтимоий муносабатларда амал қилиниши лозим бўлган одоб қоидалари баён этилади. Ахлоқ қисмида эса яхши ва ёмон ахлоқ нормалари ҳақида бирма-бир сўз боради. Шунингдек, ахлоқ нормалари араб алифбоси тартибида бирин-кетин келтирилади.
Ушбу мақолада «Риёзат ал-ахлоқ» асари ва унинг манбашунослик таҳлили, унда келтирилган ахлоқ, одоб ва ахлоқий тарбия тушунчаларининг мазмун-моҳияти, шунингдек, асарда мавжуд тасаввуфий-ахлоқий тушунчаларнинг тарбиявий аҳамияти ва уларнинг бугунги кундаги ўрни тарихий, қиёсий-таҳлилий методлар асосида тадқиқ этилган
90-951621928-06-2026 -
ҚАДИМГИ ХАТ ТУРЛАРИНИНГ ҚИЁСИЙ ТАҲЛИЛИ
Lobar ASROROVA (Muallif)Мақолада инсоният тарихининг ижтимоий фаолияти билан боғлиқ бўлган моддий ёдгорликларидан бири ёзув турлари ҳақида сўз боради. Унда ҳозирда амалда бўлган ҳамда ўзи ифодалаган тил билан биргаликда ўлик ёзувга айланган ёзувларни қўшиб ҳисоблаганда инсоният учта ёзув типидан фойдаланаётгани, улар: логография, силлабография ва фонографиялар атрофлича ёритилган. Шунингдек, Ўзбекистон халқаро ислом академияси Манбалар хазинаси фондида сақланаётган №50 рақамли китобдаги қадимги хат турлари ҳақида сўз боради. XX аср бошларида кўчирилган мазкур асар Маҳмуд Ғаззоний томонидан тарқим қилинган, яъни тузиб чиқилган. Асардан қадимги ёзув турларидан тортиб, ўрта аср ёзувлари, ҳатто уларнинг тараққий этган шакллари кўрсатилган 60 дан ортиқ хат турлари алифбоси ўрин олган. Жумладан, Одам (а.с.) давридаги «Сарбони» ёзуви (Эрамиздан авв. 3760 йил), Шис (а.с.) давридаги «Сулёний», «Салбобий» (эрамиздан авв. 3670 йил) каби кўплаб пайғамбарлар алифболари, геокосмографик асарларда учрайдиган турли хил ёзув турлари, аниқ фанлардан кимё фанида қўлланиладиган махсус ёзув турларидан – «Баклатил», «Симёи сағир», «Симё ва кимё» каби хат турлари бор. Ушбу хат турларида учрайдиган ҳарфлар бошқа кўплаб қадимги ёзув турлари билан қиёсланган ҳамда дунёнинг турли ерларидан топилган қадимги битиклар билан солиштирилган.
60-653132027-06-2026 -
«ЖАРҲ ВА ТАЪДИЛ» ИЛМИНИНГ ПАЙДО БЎЛИШИ ВА ДАСТЛАБКИ ИККИ АСРДАГИ РИВОЖИ
No‘’monjon TO‘RAYEV (Muallif)Ҳадис илмида ҳадисларнинг таркибий қисми ҳисобланган ровийлар занжири, яъни иснодни танқидий ўрганишга катта аҳамият берилади. Зеро, исноддаги ровийларнинг ишончлилик даражасига қараб ҳадисларнинг саҳиҳ ёки заифлиги, қабул қилиш мумкинлиги ёки рад этилиши лозимлиги аниқланади. Ровийларнинг айб-у нуқ- сонлари, адолати ва ишончлилиги каби салбий ҳамда ижобий сифатларини аниқлаш ва бу асосда алоҳида олинган ровий тўғрисида ҳукм чиқариш билан шуғулланувчи ушбу илм «жарҳ ва таъдил» илми деб аталади.
«Жарҳ ва таъдил» илмининг пайдо бўлиши тўғрисида турли қарашлар мавжуд бўлиб, баъзи тадқиқотчилар ушбу ҳодисани ислом тарихида юз берган илк фитналарга боғлашга уринишган бўлса, бошқалари уни ҳижрий иккинчи аср ўрталарида пайдо бўлганини таъкидлашади. Шу билан бирга, ушбу илмнинг барча ислом ўлкаларида бир даврда пайдо бўлганми ёки турли ҳудудларда турли вақтда пайдо бўлганми, деган савол юзасидан ҳам фарқли қарашлар кузатилади.
Ушбу қарашларни асослаш мақсадида келтирилган далилларни қиёсий ўрганиш, уларни таҳлил қилиш, бизга жарҳ ва таъдил илмининг пайдо бўлиш ўрни ҳамда сабаблари, ислом ўлкаларига ёйилиш географиясини аниқла- шимизда муҳим восита бўлади.
Мақолада мазкур илмнинг мазмун-моҳияти, тадқиқот обьекти, предмети, мақсади, унинг дастлабки икки аср- даги ривожланиш босқичлари тўғрисидаги мавжуд маълумотлар аниқланиб, таҳлил қилинган ҳамда уларнинг ҳар бири юзасидан хулосалар берилган.
29-334022027-06-2026 -
ҚАДИМГИ ЭЪТИҚОДЛАР ВА УЛАРДАГИ ДИНИЙ-МИСТИК РАМЗЛАР
Elyor ALIMKULOV (Muallif)Мақолада диний рамз тушунчаси, Қадимги Миср, Юнонистон ва Рим динларидаги диний-мистик рамзларнинг келиб чиқиш тарихи, мазмун-моҳияти, уларнинг бугунги кундаги аҳамияти ҳақида сўз юритилган.
Рамз ва диний рамз тушунчаларининг илмий муомалага кириб келиши, Ғарб олимларининг рамзлар юзасидан берилган турли таърифлари, уларнинг жамиятда тутган ўрни таҳлил қилинган.
Қадимги Миср динларида ҳар бир қабила ўз худосига ибодат қилиш, уни эъзозлаш билан бир қаторда ўша худо билан қандайдир жиҳат билан боғлиқ муайян ҳайвонни ҳам эъзозлагани ва унга сиғингани, улар иккаласи ёки алоҳида-алоҳида шаклда ёхуд зооантропоморф, яъни одам-ҳайвон шаклида тасвирланган диний-мистик рамзлар тўғрисида тўхталиб ўтилган. Жумладан, Амента Анх, Ба, Шену, Жед, Маат пероси, Урей, Уджат каби машҳур рамзлар ҳақида батафсил маълумот олиш мумкин.
Шунингдек, қадимги Юнонистон динларидаги рамзлар ҳақида қадимги юнон достонлари, юнон файласуф мутафаккирларининг бизгача етиб келган асарлари ва манбаларидан олинган маълумотлар баён этилган. Қадимги юнонлар бир қатор ҳайвон ва қушлар, ой ва қуёш, одам шаклидаги худо тимсолларини кўп илоҳийлаштиргани сабабли, улардаги мифологияга асосланган Арес-Марс, Асклепий, гарпиялар, Гермес-Меркурий, Зевс-Юпитер, Ника-Виктория, Пегас, Фемида каби диний-мистик рамзлар қиёсий тадқиқ этилган.
Мақолада қадимги римликларнинг диний дунёқараши табиатни илоҳийлаштирувчи деҳқончилик билан ва одатда оила бошлиғи томонидан амалга ошириладиган сеҳргарлик расм-русумлари ва аждодлар руҳи билан боғлиқ бўлганлиги акс эттирилган.
Кейинчалик Рим пантеонида мавжуд худоларга эътиқод қилиш мобайнида вужудга келган рамзлар, шунингдек, римликлар томонидан ҳайвонлар ва ўсимликларни қурбонлик қилиш, ибодат ва махсус расм-русумларни амалга ошириш орқали пайдо бўлган атрибут ва тимсолларнинг мазмун-моҳияти кўрсатиб берилган.
2123004-07-2026 -
OROLBO‘YI HUDUDI IJTIMOIY-DINIY VA TARIXIY MANZARASI SHAKLLANISH GENEZISI
Aydos YAKUPOV (Muallif)Annotatsiya. XIX asr Orolbo‘yi xalqlari diniy an 'analarini tadqiq qilishda mintaqadagi diniy tnanzara shakllanish bosqichlarini о ‘rganish muhimdir. Bu davrda Orolbo ‘yi xalqlari, xususan, Qoraqalpoqlar, о ‘zining og ‘zaki ijodiyotiga juda boy xalq bo ‘Igan. Xalq ijodi, lining g ‘oyasi, shakllari va janrlari xilma-xil bo ‘lib, asrI ar davomida xalq о ‘zining qayg ‘u-hasratlarini va orzu-armonlarini badiiy shakllarda ifodalagan. Bu ijodning ta sirchanligi xalqning mentaliteti, tafakkuri va turmush tarziga mos ravishda yanada qimmatlidir Aynan badiiy adabiyot orqali xalq о ‘z tarixini, milliy xususiyatlarini va dunyoqarashini yozma adabiyot vositasida tasvirlab bergan. Berdaq kabi buyuk mutafakkirlar bu jarayonni rivojlantirib, xalqning falsafiy qarashlarini, madaniy merosini hamda dunyoqarashini о ‘z asarlarida aks ettirgan.
1970-80-yillarda arxeologik tadqiqotlar Orolbo‘yi va uning atrofidagi yodgorliklarni, jumladan, qadimiy ko'chmanchilarning qabristonlari va diniy marosimlar о‘mi kabi obidalarni aniqladi. Ustyurttagi Duana, Jeti asar va Kardar kabi arxeologik yodgorliklar bu hududlarda yashagan ко ‘chmanchi xalqlarning diniy tushunchalari va dqfn marosimlarini о‘rganish uchun muhim ahamiyatga ega. Bu joylarda topilgan kulol namunalari va keramika buyumlari, xususan, qabrlarning ichidagi olov qoldiqlari, о ‘likni xotirlash marosimlari va suyaklarni yoqish kabi usullarni о ‘rganish orqali о ‘sha davr madaniyati haqida batafsil ma ’lumotlar olish mumkin.60-663262801-04-2026 -
MILLIY MAFKURA – JAMIYATNI MODERNIZATSIYALASH JARAYONINING ASOSIY POYDEVORI
Matluba YULDASHEVA (Muallif)O‘zbekistonda g'oyaviy-mafkuraviy islohotlar diskursini ijtimoiy-falsqfiy nuqtai-nazardan tahlil qilishning asosiy masalalari, bu islohotlarning nafaqat davlat va jamiyat rivojiga, balki milliy ong va ruhiyat shakllanishiga tasirini o'rganishga qaratilgan. G‘oya jamiyatning harakatlantiruvchi kuchi bo 'lib, it insonlarning tafakkuri, orzulari, maqsadlariga asoslanadi. Ushbu tushunchajamiyatning ijtimoiy, madaniy, iqtisodiy va huquqiy yo ‘nalishlarini belgilah beradi. Falsafiy nuqtai nazardan, g ‘oyajamiyatning umumiy ma "naviy asosi bo 'lib, и bunyodkor yoki vayronkor yo ‘nalishlarda ta sir ко ‘rsatishi mumkin. Milliy mafkura har qanday jamiyatning barqarorligini ta 'minlaydigan va uning istiqboliga yo ‘naltirilgan g ‘oyalar tizimidir. Bu mafkura nafaqat milliy birlikni, balki umuminsoniy qadriyatlarni ham о ‘zida mujassam etadi. О ‘zbekistonning zamonaviy milliy mafkurasi umumiy tinchlik, hamkorlik, va taraqqiyot g'oyalarini о ‘z ichiga olgan bo ‘lib, mamlakatdagi barcha millat vakillarini birlashtirishga qaratilgani ham tadqiqotning asosiy maqsadlaridan hiri hisoblanadi.
Shuningdek analiz va sintez, kompleks yondashuv, tizimli-funksional yondashuv, kontent analiz, retrospektiv tahlil. dialektik, sinergetik, qiyosiy tahlil kabi ilmiy bilish usullaridan foydalanilgan hamda quyidagi amaliy natijalari ко 'rsatib о 'tilgan: G'oyalar inson ruhiyatiga ta ’sir qilib, uning ichki dunyosini, jamiyatdagi о ‘mini va maqsadini belgilaydi. Ijtimoiy ruhiyatga ta sir о ‘tkazuvchi g'oyalar turli targ ‘ibot vositalari orqali jamiyatga singdiriladirilishi. falsafaning alohidalik va umumiylik kategoriyalari vositasida nazariy jihatdan asoslangan; Falsafiy nuqtai nazardan, g 'oyalarning jamiyatdagi ta sirchanligi ularning haqiqiy ijtimoiy ehtiyojlarga mos kelishi bilan belgilanadi. Mqfkuraviy bo ‘shliq yoki zararli g 'oyalarning ta siri jamiyatni ichki qarama-qarshiliklarga olib kelishi mumkin. Binobarin, ezgu g ‘oyalar orqali jamiyatdagi ijtimoiy munosabatlarni boshqarish muhim ahamiyatga ega. Zero, diniy g ‘oyalar jamiyatda ma’naviy ustunlikni ta’minlaydi, obyektiv va subyektiv omillari aniqlangan hamda uni boshqarishning institusional tizimini takomillashtirishga oid metodologik taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan; Ilmiy g‘oyalar fan taraqqiyotining asosini tashkil etib, jamiyalni amaliy yutuqlarga erishishga yo ‘naltiradi. Badiiy g ‘oyalar esa jamiyatning madaniy ongini boyitib, insonlarga yetuk shaxs sifatida shakllanish imkoniyatini berishi barobarida tizimli yondashuv asosida turkumlashtirilgan va ularning milliy, mintaqaviy xususiyatlari ochib berilgan.
Maqolada О ‘zbekistondagi ijtimoiy-siyosiy islohotlarni majkuraviy asoslarini о ‘rganishga oid nazariy va uslubiy yondashuvlar ко 'rib chiqilgan. О 'zbekistonda majkuraviy plyuralizmningzaruriy shartlari aniqlanadi, о ‘zbek xalqidagi demokratik о ‘zgarishlarning majkuraviy yo ‘nalishlari, о ‘zbek xalqi milliy majkurasining tarixiy mafkuradan о ‘zgarishi jarayoni ilmiy-amaliy nuqtai-nazardan tahlil qilingan.3821813-05-2026 -
“СУНАНИ АБУ ДОВУД” АСАРИНИНГ БОШҚА САҲИҲ ВА СУНАН АСАРЛАРИ БИЛАН ҚИЁСИЙ ТАҲЛИЛИ
Makhmud ABDURAKHMANOV (Muallif)Ушбу мақолада «Сунани Абу Довуд» асаринингўзигахосхусусиятлари, асарровийларга қўйилган талаблар, ҳадисларининг фиқҳий аҳамияти ва уларнинг бошқа ҳадис тўпламлари билан фарқли жиҳатлари ўрганилган. Илюм Абу Довуднииг асосий мақсади - аҳком ҳадисларини жамлаш ва уларни ҳужжат сифатида келтириш бўлиб, у ўз тўпалмига саҳиҳ ҳадислардан ташқари ҳасан ва айрим заиф ҳадисларни ҳам киритган бўлиб, бунда заиф ҳадисларнинг даражасини баён қилган.
Мақолада «Сунани АбуДовудянинг «Саҳиҳи Бухорий», «Саҳиҳи Муслим», «Сунани Термизий», «Сунани Насоий» ва «Сунани Ибн Можа» асарлари биланумумий ва фаркри жиҳатлари таҳлил қилинган. Ҳар бир тўпламнинг мақсади. ровиилари, ҳадисларни қабул цилиш шартлари, уларнинг фиқҳий ва ижтиҳодий аҳамияти кенг ёритилган. Имом Абу Довуд ҳадисларни тартиблаштириш ҳамда уларни далил сифатида қўллаш масаласига алоҳида эътибор берган. Шунингдек, асарда санадлар ва илал (нуқсонлар) ҳақида .yavf муфассал маълумотлар берилган. Мазкур мақола ҳадис илмининг назарий ва амалий жиҳатларини ўрганаётган тадқиқотчилар учун MyjfUM илмий қўлланма бўлиб, методик асосларни чуцур тушунишда катта аҳамият касб этади. «Сунани Абу Довуд»нинг ҳадис ва фиқҳ илмида тутган ўрни, унинг илмий қиймати ҳамда тадқиқотчилар учун муҳим манба сифатидаги аҳамиятн алоҳида таъкидланган.45-492891914-05-2026 -
O‘RTA ASR ARABSHUNOSLIK MARKAZLARIDA YARATILGAN ISLOMIY MATNLARNING LOTINCHA TARJIMALARI TAHLILI (XII – XIII asrlarga oid qo‘lyozmalar asosida)
Otabek MAKHMUDOV (Muallif)Ушбу мақолада «Куръони карим» ҳамда «Китов ал-Исро ва-л-Ме‘рож», «Китов ал-Анвар», «Масо ил Абдулл оҳ ибн Салом», «Рисолат ал~ Киндий» каби диний асарларни XII—XIII асрларда лотин тилига таржима қилиниши масаласи тадқиқ этилган. Кулё’змалар Париж, Оксфорд, Милан, Турин ва Ватикан нусхалари асосида қиёсий таҳлил қилинган.
Асосии эътибор «Куръони карим »нинг лотинча матнларини яратишда цулланилган услублар таҳлилига қаратилган вўлив, улар асл аравча матнлар вилан ўзаро солиштирилив, таржимонлар томонидан йўл цуйилган хато, камчиликлар очив берилган.
Анни даврдаги таржима ишларининг асосии буюртмачиси сифатида христианлик черкови ўзининг ўрта аср «мафкуравий майдони»даги энг асосии рақоватчиси ҳисобланган ислам дини ва фалсафасига қарши курашиш мақсадида исломий китовларни лотин тилига ўгириш ташаббусини илгари сурганлиги бирламча ёзма манбачар асосида ёритилган.
Мақолада таҳлил натижаларига асосан ўрта асрлардаги динлараро қарама-қаршиликлар лотинча таржималар талқини ва лексикасига жиддий салбий таъсир этиб, таржимонлар исломий матнларни насроний дунёқарашига мослаштиришлари оқибатида муқаддас исломий матнлар ҳамда пайгамбар шахсиятига оид лотинча маълумотларда куплаб нотўгри ваҳақиқатдан йироқ қайдлар шаклланиб қолган, деган хулосага кеяинган.59-662732115-05-2026 -
QIROATLARDAGI MUTAVOTIRLIK SHARTLARI BORASIDAGI QARASHLAR TAHLILI
Sirojiddin SHODMONOV (Muallif)Mazkur maqolada mutavotir qiroat tushunchasi, ta 'rifi va bu boradagi ulamolarning qarashlari tadqiq qilingan. Keltirilgan qarashlar orasidagi farqli va о ‘xshash jihatlar tahlil hamda ulardan kelib chiqadigan xulosalar taqqoslash asosida о ‘rganib chiqilgan. Qur ’on qiroatlarining sahih deb e ’tirofetilishi uchun talab qilinadigan uchta asosiy shartlarning oxirgisiga oid qarashlardagi ixtilofning sahablari va bu boradagi tadqiqotchi hamda olimlarningfikrlari bayon qilingan.
Shu bilan bir qatorda, Ibn Mujohidning "Kitobus sab 'a ” asari atrofidagi fikrlar va qarashlar, mazkur asarda keltirilgan qiroatlarning "yetti half” hadisiga aloqasi bar yoki yo ‘qligi kabilar fundamental asarlar va zamonaviy tadqiqot hamda tahqiqlar asosida tahlil qilingan.
Bundan tashqari, "yetti harf” hadisi aynan yetti qiroatni anglatmasligi, bu tushuncha na hadis matnida na islom ulamolarining asarlarida zikr qilinmagani, insonlar о ‘rtasida buxato tushunchaning shakllanishiga ta ’sirqilgan asosiy omillardan biri Ibn Mujohidning "Kitobus Sab ’a ” asari hisoblanishi, ushbu asar faqat yetti qiroat bilan cheklanganligi va uning keng shuhrat qozonishi natijasida, oddiy insonlar orasida ushbu yetti qiroat hadisda kelgan "yetti harf” degan asossiz xulosalarga kelinishiga sabab bo jgani bayon qilingan.30-382932918-05-2026 -
ZOHID KAVSARIY VA UNING ILMIY MEROSINI O‘RGANISHGA OID ZAMONAVIY TADQIQOTLAR
Boburshox XABIBIDINOV (Muallif)Mazkur maqolada hanafiy fiqhining so 'nggi davr yirik namoyandalaridan biri — Muhammad Zohid al-Kavsariy (1879-1952) hayoti, ilmiy faoliyati va merosining zamonaviy islomshunoslikdagi o'rni tahlil qilingan. Tadqiqotda olimningfiqh, usuhd-fiqh, kalom, hadis va manbashunoslik sohalaridagi asarlari, ularning ilmiy-metodologik yondashuvlari hamda hanafiy!ik maktabining keyingi rivojlanish bosqichlariga ко ‘rsatgan ta siri chuqur о 'rganilgan. Zohid Kavsariy о 'z davrida diniy tafakkurda ijtihodiy fikr yuritish, ilmni zamon ehtiyojlari bilan uyg 'unlashtirish, shuningdek. shariatni zamonaviy ijtimoiy muammolarga tatbiq etish g 'oyalarini ilgari slogan.
Uning "Maqolot”, “al-Tanbih al-waqi'at" va “aliiavi fi tarajim al-Hanafiyya ” kabi asarlari nafaqat fiqh ilmi, balki musulmon tafakkurining metodologik asoslarini mustahkamlashda ham muhim о ‘rin tutadi. Kavsariy ilmiy merosida hanafiy fiqhi va kalom о ‘rtasidagi о ‘zaro bog ‘liqlik, diniy-mantiqiy tafakkurning falsafiy asoslari, shuningdek. manbashunoslik yondashuvining yangi tamoyillari yoritilgan. Tadqiqotda tarixiy-taqqosiy, kontent-tahlil va manbashunoslik uslublari qo 'llanilib, Kavsariy merosiga zamonaviy arab, turk va о ‘zbek olimlari tomonidan berilgan baholar tahlil qilingan.
Maqolada Kavsariy fikrlarining bugungi islomshunoslikda, xususan, fiqhiy yondashuvlarning modernizatsiyasi va ma 'rifiy tafakkurning rivojida tutgan о 'rni asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari shuni ко 'rsatadiki. Muhammad Zohid al-Kavsariy о 'z davrida ilmiy an ’analarni yangicha tafakkur bilan uyg ‘unlashtirgan, ijtihod eshigini ochiq saqlash zarurligini ta'kidlagan va diniy tafakkur mustaqilligini himoya qilgan allomadir. Uning ilmiy merosi bugungi kunda ham hanafiylik metodologiyasini, islom tafakkuri tarixini hamda diniy-ma 'naviy yangilanish g ‘oyalarini tadqiq etishda asosiy manbalardan biri sifatida e ’tirof etiladi.81-882762418-05-2026 -
MALAYZIYA TARIXIDA DINIY SINKRETIZM VA MILLIY O’ZIGA XOSLIKNING SHAKLLANISHI
Guzal SHARIPOVA (Muallif)Ushbu maqolada Malayziyada diniy sinkretizmning evolyutsiyasi va uning ibtidoiy kommunal tizimdan postkolonial davrgacha bo ‘Igan tarixiy davomiylik bo'yicha milliy o'ziga xoslikning shakllanishiga ta’siri о ‘rganilgan. TadqiqotKota Tampan, Nya vaSungai Batudan topilgan arxeologik dalillar, jumladan, assimilyatsiya, migratsiya va madaniyatlararo almashinuvning dastlabki mexanizmlarini ко ‘rsatuvchi artefaktlar bilan tasdiqlangan ko‘p madaniyatli muhit dinamikasiga qaratilgan. Bu jarayonlar Hindiston, Xitoy va Yaqin Sharq bilan savdo aloqalari orqali hinduiylik, buddaviylik va islom bilan animistik qarashlarning sintezini osonlashtirdi.
Maqolada milodiy I-V asrlarda qabila jamiyatidan Ganga Negara va Langkasuka kabi dastlabki davlat shakllanishiga o'tish batafsil bayon etilgan, bu yerda urbanizatsiya va ijtimoiy tabaqalanish diniy sinkretizmni rag'batlantirgan. Mustamlakachilikdavrida, XVI-XIXasrlar oralig ’ida, xitoylik, hind va yavalik migrantlarning oqimi bilan etnik xilma-xillik kuchaydi, ammo 1874-yilgi Pangora shartnomasida mustahkamlangan sultonlarning diniy avtonomiyasi tufayli bag ’rikenglik an ’analari saqlanib qoldi. 1957-yildan beri mustaqillikdan keyingi davr konstitutsiyaviy islohotlar, Yangi iqtisodiy siyosat va mo ‘tadil shofiiy mazhabi, dinlararo uyg'unlik va malaylashtirish asosida o'ziga xoslikni mustahkamlagan va ijtimoiy-iqtisodiy tafovutlarni kamaytirishga yordam bergan Rukunegara dasturi bilan tavsiflanadi.
Tadqiqotning metodologik asosi tarixiylik, qiyosiy tarixiy va tizimli tahlil, muammo-xronologik usul va fanlararo yondashuv tamoyillariga asoslangan. Bu esa о z navbatida, Majid Z., Higham C., AndayaB. va boshqalar kabi mutaxassislarning asarlarini, shuningdek, arxiv manbalarini integratsiyalashga yordam beradi.
Tadqiqot natijalari mandakatning IK.IM va SYARAK kabi davlat institutlarining rolini, mamlakatning tashqi siyosat strategiyalarini vaASEANdagi ishtirokini ta 'kidlaydi. ZOPFAN konsepsiyasiga va lining ко ‘p madaniyatli birga yashashning barqaror modelini ta’minlashdagi roliga alohida e ’tibor qaratish lozim. Yuqoridagi barcha omillar Malayziyaning hozirgi paytda uyg ‘unlik va tinchlik asosiy maqsadlar bo ‘Igan rivojlangan davlat tizimiga ega mamlakat sifatidagi mavqeiga hissa qo ‘shadi.58-65722723-05-2026 -
SUBJECT: QĀDĪ’S DĪWĀN ACTIVITIES IN ISLAM (THE 10TH-13TH CENTURIES)
Ilhomjon Isroiljonovich BEKMIRZAEV (Muallif)The article is based on most recent accomplishments, conclusions and methods in World Islamic and historical sciences. The historical-comparative method was applied to study the sources including various manuscripts of “Hanafi Law” and many other sources written in Arabic that are available in the Fund of Manuscripts of the Institute of Oriental Studies under Academy of Sciences of the Republic of Uzbekistan. It relies on recommendations, conclusions of research works and the conceptions related to the history of civilization of the Central Asia that were stated by leading scientists of our country and foreign countries such as Schacht Joseph, Monika Gronke, Ulrich Rebstock, Chehata Chafik, Emile Tyan, Chalmeta P; Carriente F, Riberta J., Asin, Jeanette A. Wakin, Michael Thung, Wael Hallaq, Carl Brockelmann (Abū Nasr al-Samarqandi, Ed. Muhammad Jasim al-Hadisi, 1987, p.46). The aim of the article is to illuminate the role of literature on juridical documents in the development of divinity science in Transoxiana in X-XIII centuries. Moreover, to illuminate the importance of such works in regulating the social relations of the cultural life of our society. To highlight the historical-juridical forms, theoretical and practical foundation of juridical documents functioning in the world of Islam and Transoxiana in X-XIII centuries that was the important part of the social life.
3-142942326-06-2026
