Kalit so‘zlar:
Самарқандий «Риёзат ал-ахлоқ» одоб ахлоқ тарбия тасаввуф зуҳд зикр манбашунос¬лик қўлёзмаAnnotasiya
Ахлоқ, одоб тушунчалари инсоният тарихида азалдан мавжуд бўлиб, бу тушунчалар инсон камолоти ва шахсияти шаклланишида муҳим аҳамият касб этади. Дунё тарихида бу мавзуга оид кўплаб асори-атиқалар, асарлар, китоблар, моддий ва маданий ёдгорликларни учратиш мумкин. Айниқса, шарқ халқлари тарихида бундай манбалар жуда кўплаб топилади. Уларда инсон руҳий тарбияси ва ахлоқий камолоти бош ғоя саналиб, унинг асосини тасаввуф илми ташкил этади. Бу илм ислом илмлари орасида алоҳида илм соҳаси сифатида дастлаб IX–XI асрларда зоҳидлик мактаби кўринишида шаклланган бўлса, XII–XIII асрларга келиб эса унинг асосий тартиб ва қоидалари ишлаб чиқилган тасаввуф тариқатлари кўринишида юзага келди. Шунингдек, тариқат вакиллари томонидан руҳий таълим ва тарбия борасида кўплаб асарлар таълиф этилди.
Айнан шу XII асрда ёзилган инсон таълим-тарбияси ва руҳий камолотига бағишланган асарлардан бири аллома Носируддин Абулқосим Самарқандий (ваф. 556/1161й.) нинг «Риёзат ал-ахлоқ» (Ахлоқий тарбия) асаридир. Бу асар ахлоқ тарбиясига оид муҳим манба бўлиб, унда одоб ва ахлоқ тушунчалари, ахлоқий тарбиянинг моҳияти ҳақида алоҳида тўхталиб ўтилади. Асар икки қисмга ажратилиб, улар ахлоқ ва одоб бўлимлари бўлиб, одоб бўлимида ижтимоий муносабатларда амал қилиниши лозим бўлган одоб қоидалари баён этилади. Ахлоқ қисмида эса яхши ва ёмон ахлоқ нормалари ҳақида бирма-бир сўз боради. Шунингдек, ахлоқ нормалари араб алифбоси тартибида бирин-кетин келтирилади.
Ушбу мақолада «Риёзат ал-ахлоқ» асари ва унинг манбашунослик таҳлили, унда келтирилган ахлоқ, одоб ва ахлоқий тарбия тушунчаларининг мазмун-моҳияти, шунингдек, асарда мавжуд тасаввуфий-ахлоқий тушунчаларнинг тарбиявий аҳамияти ва уларнинг бугунги кундаги ўрни тарихий, қиёсий-таҳлилий методлар асосида тадқиқ этилган
Yuklab olishlar
Bibliografik manbalar
1. Qur’oni karim ma’nolarining tarjima va tafsiri / Tarjima va tafsir muallifi: A.Mansur. –T.: «Toshkent islom universiteti» nashriyot-matbaa birlashmasi. 2008. – 624 b.
2. Abdulla Sher. Axloqshunoslik. – T.: O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati, 2010. – 231 b.
3. Buyuk va muqaddassan, mustaqil Vatan: O’zbekistonning 20 yillik mustaqil taraqqiyot yo’lida kiritgan yutuq va natijalari, mamlakatimizning
yetkazish, joylarda tashkiliy-amaliy, madaniy-ma’rifiy tadbirlar, targ’ibot va tashviqot ishlarini amalga oshirish uchun mo’ljallangan / O’zR oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi, O’zR mahalla jamg’armasi; mas’ul ijodiy guruh. Bekmurodov A.SH. va boshq. – T.: O‘qituvchi, 2011. – 200 b. salohiyati va ahamiyatini aholining keng qatlamlariga
4. Ziyomuhammadov B., Ismoilov F. Barkamol avlodni voyaga yetkazish sirlari. – T.: Sano-standart, 2011. – 346 b.
5. Mavrulov A. Ma’naviy barkamol avlod tarbiyasi. – T.: O‘zbekiston, 2008. – 80 b.
6. Mahkamov U. Axloq-odob saboqlari. – T.: Fan, 1884. – 28 b.
7. Ma’naviyat: asosiy tushunchalar izohli lug’ati / Tahrir hay’ati: Sultonov X. va boshq.; tuzuvchi va mas’ul muharrir Nazarov Q. – T.: G’afur G’ulom nomidagi adabiyot va san’at nashriyoti, 2008. –436 b.
8. Nosiruddin Abulqosim Samarqandiy. «Riyozatul axloq» asari. Malik Muhammad Hasan ibn Hamza Zohir shaxsiy kutubxonasi. Qo’lyozma. Inventar raqami berilmagan. – 868/1562. – 71 v.

