DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2023/1/57-68الكلمات المفتاحية:
зўравонлик экстремизми радикаллашув “Contest” Active Change Foundation “Quilliam Foundation” Deutsche Islam Konferenz “Нафрат тарғиботчилари” Islamische Gemeinschaft in Deutschland “параллел” жамиятлар Франция “Ислом сепаратизми тўғрисида”ги Қонуни Франция “Дунёвийлик Хартияси”.الملخص
Мақола Ғарб мамлакатларида радикаллашув
ва экстремизмга қарши кураш ҳамда маҳаллий ислом ташкилотларининг мазкур йўналишдаги фаолиятини тадқиқ этишга бағишланган.
Мавзунинг долзарблиги бугунги кунда Марказий Осиё республикалари, хусусан Ўзбекистон ҳам юқоридаги таҳдидларга дуч келаётгани ҳамда илғор хорижий тажрибани ўрганишга эҳтиёж мавжуд экани билан белгиланади.
Мақолада тарихийлик усули, таркибий ва тизимли ёндашув ҳамда дедукция, синтез каби мантиқий таомилларни ҳисобга олган ҳода умумий илмий усуллардан фойдаланилган.
Европадаги ёш мусулмонларнинг радикаллашуви муаммоси 2010-йилларнинг ўртасида Сурия ва Ироқдаги террорчилик ташкилотлари сафига келиб қўшилаётган хорижлик жангариларнинг сони кескин ортган вақтда айниқса кескин тус олган.
Европа Иттифоқида амалга ошириб келинган мультикультуризм сиёсати ўзини оқламаган. Европа шаҳарларидаги “мусулмон квартал”лар зўравонлик экстремизми ривожланиши учун қулай ижтимоий муҳитга айланган.
Ижтимоий сўровлар ва тадқиқотлар Буюк Британия, Германия
ва Франция каби Европанинг етакчи давлатларининг фуқаролари дин ниқобидаги эстремизм муаммосидан жиддий ташвишда эканини кўрсатади.
Германия ва Франция каби мамлакатларнинг таълим муассасалари, айниқса, мактабларда талаба ва ўқувчи ёшлар орасида диний мутаассиблик ва экстремизм ғоялари чуқур илдиз отиб бормоқда.
2010–йилларда Европанинг қатор мамлакатларида террорчилик ҳаракатлари содир этилгандан сўнг, миллий ҳукуматлар томонидан радикаллашув ва зўравонлик экстремизмига қарши ижтимоий лойиҳалар ишлаб чиқиш ва амалиётга киритиш йўналишида изчил фаолиятни бошланганлар.
Европа мамлакатларидаги радикаллашувга қарши курашга ба-ишланган дастурлар асосий йўналишлар сифатида мусулмон диаспораларини маҳаллий жамиятга тўлиқ интегерация қилиш, хусусан “мусулмон анклавлари” билан боғлиқ ижтимоий муаммоларни ҳал этиш, ушбу соҳадаги миллий қонунчиликни такомиллаштиришни кўзда тутади.
Мазкур дастурларга кўпроқ давлат идоралари, маҳаллий ҳокимият ва нодавлат нотижорат ташкилотлари вакилларини жалб қилинади.
Европадаги ислом ташкилотлари турли уюшмаларга бирлашгани, ягона марказлашган бошқарув тузилмасига эга эмаслиги, диний мутаассиблик ва экстремизмга нисбатан ягона муносабат шаклланмагани, шунингдек, мусулмонларнинг кенг оммаси орасида обрў-эътиборга эга уламолар ва зарур кўникмаларга эга мутахассисларнинг танқислиги сабабли зўравонлик экстремизмига қарши курашда катта самара кўрсата олаётгани йўқ.
Мақолада Ғарб мамлакатларида радикаллашув ва экстремизмга қарши курашда ислом ташкилотларининг ўрни тадқиқ этилган.
التنزيلات
المراجع
1. Andreeva L. Islamizatsiya Germanii: “parallelnoe” musulmanskoe obщestvo i svetskoe gosudarstvo. Sovremennaya Yevropa, 2019, № 5. – S. 110–121.
2. Andreeva L. Radikalnыy islamizm v shkolax Fransii i Germanii. Sovremennaya Yevropa, 2021, № 3. – S. 139–148.
3. Astaxova A. Sovet musulmanskogo kulta Fransii soglasoval xartiyu prinsipov islama. Sayt “IZVESTIYa.iz”, 17.01.2021. https://iz.ru/1112535/2021-01-17/sovet-musulmanskogo-kulta-frantcii-soglasoval -khartiiu-printcipov-islama.
4. Vorabfassung // Berlin : Bundesministerium des Innern, 2009. – 324 s. URL: https://web.archive.org/web/ 20100704214902/, Die Muslimbruderschaft in Deutschland. URL.
5. Galland O., Muxel A. La tentation radicale. Enquête auprès des lycéens. Paris: Presses Universi-taires de France, 2018. – 458 р.
6. Deradicalizing Islamist extremists / Angel Rabasa, Stacie L. Pettyjohn, Jeremy J. Ghez, Christopher Boucek. RAND, 2010. – 214 p.
7. Dolgov B. Islam vo Fransii: musulmane i svetskaya respublika. “Rossiya i islamskiy mir”, 2016, № 4 (286). -S. 121.
8. Za pyat let chislo musulman v FRG vozroslo pochti na million. Sayt “Deutsche Welle”, 28.04.2021 г. http://85.217.170.64/ru/za-pjat-let-chislo-musulman-v-germanii-vozroslo-pochti-na-million/a-57367813.
9. Lowles N. The state of hate-2019: people vs the elite. – London: Hope not hate, 2019. – 104 р.
10. Muxametzaripov I. Yevropeyskie programmы deradikalizatsii storonnikov ekstremistskix i terroristicheskix organizatsiy. Uchebnoe posobie. – Kazan: Izdatelstvo ANRT, 2017. – S. 62-73.
11. Naselenie Fransii. Sayt “Countrymeters”. URL: https://countrymeters. info/ru/France.
12. Nachmani A. Europe and Its Muslim Minorities: Aspects of Conflict, Attempts at Accord. -Brighton, 2010. -Р. 15.
13. Obin, J.-P. Comment on a laissé l'islamisme pénétrer l'école. Paris: Hermann Éditeurs, 2020. – 166 р.
14. Pogorelskaya S. Germaniya i multikulturalizm. Aktualnыe problemы Yevropы. Sotsiologicheskie nauki. – 2011, 4. – С. 99. https://cyberleninka.ru/article/n/germaniya-i-multikulturalizm/ viewer.
15. Pogorelskaya S. Islamskiy terrorizm: keys FRG DOI: 10.31249/ape/2021.04.04 1, 2021. https://upe-journal.ru/files/2021_АПЕ_4_ Погорельская_СВ.pdf
16. Schröter S. (2019) Politischer Islam. Stresstest für Deutschland. Verlag: Gütersloher Verlagshaus.
17. Faustova M. Fransiya prinyala zakon ob islamskom separatizme. Sayt “Nezavisimaya gazeta”, 31.08.2021 g. https://www.ng.ru/facts/2021-08-31/11_514_france.html
18. Yashlavskiy A.E. Djixadistы iz Yevropы na Blijnem Vostoke: skrыtaya i yavnaya ugroza // Mirovaya ekonomika i mejdunarodnыe otnosheniya. 2015. №10. – S.18–29.
19. Yurdakul G. From Guest Workers into Muslims: The Transformation of Turkish Immigrant Associations in Germany.GBR: Cambridge Scholars Publishing, 2009. – C. 90.
20. Wagner J. Die Macht der Moschee. Freiburg, Basel. Wien: Herder, 2018. – 304 r.
21. www.verfassungsschutz.de / download/ SHOW/vsbericht 2009. Pdf.
22. www.kas.de /web/ islamismus/diemuslimbruderschaft-in-deutschland.Verfassungsschutzbericht 2009.
23. www.focus.de /politik/deutschland/verfassungsschutz-machtlos-radikale-imame-rufen-indeutschen-moscheen-zu-hass-auf_id_9918828. Radikale Imame rufen in deutschen Moscheen zu Hass auf. URL
24. www.lavoixdunord. fr/ 873376/article/2020-10-02/plan-de-lutte-contre -les-separatismesemmanuel-macron-devoile-son-plan-d-action. Emmanuel Macron dévoile son projet contre les “séparatismes”. URL
25. www.islam.de/8368.php. In Europa leben gegenwärtigknapp 53 Millionen Muslime. Zentralinstitut Islam-Archivstelltneue Europastatistikvor. 08.05.2007.
26. www.pewresearch.org. Poushter J. Majorities in Europe, North America worried about Islamic extremism. Sayt “Pewresearch.org”, 25.10.2019.
27. www.bmfsfj.de/blob/115448/cc142d640b37. The Federal Government Strategy to Prevent Extremism and Promote Democracy // 28.12.2019.
28. www.igmg.de/index.php. module=Content Express&func= display&ceid=191&bid=18&btitle= &meid=247. Das islamische Portal / Islamische Gesellschaft “Milli Görüs”. – Mode of access.

