مجلد 3 عدد 2 (2020)
مقالات
SUBJECT: QĀDĪ’S DĪWĀN ACTIVITIES IN ISLAM (THE 10TH-13TH CENTURIES)
The article is based on most recent accomplishments, conclusions and methods in World Islamic and historical sciences. The historical-comparative method was applied to study the sources including various manuscripts of “Hanafi Law” and many other sources written in Arabic that are available in the Fund of Manuscripts of the Institute of Oriental Studies under the Academy of Sciences of the Republic of Uzbekistan.
It relies on recommendations, conclusions of research works and the conceptions related to the history of the civilization of the Central Asia that were stated by leading scientists of our country and foreign countries such as Schacht Joseph, Monika Gronke, Ulrich Rebstock, Chehata Chafik, Emile Tyan, Chalmeta P; Carriente F, Riberta J., Asin, Jeanette A. Wakin, Michael Thung, Wael Hallaq, Carl Brockelmann (Abū Nasr al-Samarqandi, Ed. Muhammad Jasim al-Hadisi, 1987, p.46).
The article aims to illuminate the role of literature on juridical documents in the development of divinity science in Transoxiana in X-XIII centuries. Moreover, to illuminate the importance of such works in regulating the social relations of the cultural life of our society. To highlight the historical-juridical forms, theoretical and practical foundation of juridical documents functioning in the world of Islam and Transoxiana in X-XIII centuries that was an important part of the social life.
ТОШКЕНТ ВИЛОЯТИДА ЮҚОРИ ТЕХНОЛОГИК САНОАТ МАҲСУЛОТЛАРИ ИШЛАБ ЧИҚАРИШНИНГ РИВОЖЛАНИШ ТЕНДЕНЦИЯЛАРИ
Мақолада вилоятда саноат маҳсулотлари ишлаб чиқарувчи корхона ва ташкилотлар томонидан ишлаб чиқарилувчи инновацион маҳсулот ва хизматлар ҳажми таҳлил қилинган. Хусусан, саноат тармоғида юқори технологияли саноат маҳсулотлари ҳиссасининг камлиги ва бунинг сабаблари ўрганилган. Ушбу тармоқ маҳсулотларини умумий ҳажмда ҳиссасини ошириш учун маркетинг, технологик, ва ташкилий инновацияларга харажатлар йўналтириш жараёни таҳлил қилинган. Шунингдек, минтақада инновацион кластерларни яратиш ҳамда кичик саноат зоналар фаолиятини такомиллаштириш зарурияти таъкидланган. Инновацион харажатлар йўналиш таркиблари ҳам бирма-бир ёритилган. Инновацион харажатларнинг асосий қисми саноат тармоғига йўналтирилгани, аммо ушбу харажатларни катта қисми паст технологиялар тармоғига тўғри келиш ҳолати ўрганилган. Технологик харажатларни йўналишлари бирма-бир санаб ўтилган. Минтақада саноат тармоқларини ривожланиш хусусиятлари тадқиқ этилган.
THE PREDICTED 2020 GLOBAL ECONOMIC CRISIS: CAUSES AND PROSPECTS
While the whole world is awaiting for the expected new economic recession 2020 that might lead to a financial crisis such as the 2008 crisis, this research paper addresses the indicators of this recession and its possible causes as well as the damages resulting from its occurrence and which countries are more affected by it, with a try to reach some recommendations to avoid this recession or dealing with it if it’s actually happens.
CREATION OF MOBILE APPLICATIONS FOR THE SHRINES OF AL-HAKIM AL-TERMIZI
We recognize that the sustainable development of tourism has great potential for the development of cultural and humanitarian ties around the world. We emphasize the importance of information technology in tourism, especially in the areas of advertising, marketing, differentiation and specialization of tourism products. In addition, we reaffirm our commitment to pilgrimage tourism for the individual growth of people and the strengthening of basic social norms and national values. The program uses modern programming languages such as Php, Java, C ++. Al-Hakim at-Termizi is one of the most famous places of worship in Uzbekistan, which is also known for its historical places in Termez, Surkhandarya region. The number of visitors to this temple is growing day by day. Currently, visitors need to use electronic information technologies to provide visitors with information about the pilgrimage site, which is a convenient way for visitors to access information about the pilgrim. And we are talking about the importance of developing an electronic guide for mobile devices during this visit.
CLOUD TECHNOLOGIES IN ISLAMIC EDUCATION INSTITUTIONS
Information and Communication Technology is making use of ICT tools to store and retrieves information. It plays An important role in growing and maintaining a country’s economic growth. One of the latest technologies prevailing nowadays is cloud computing. By sharing IT services as platform-based, software-based, and infrastructure-based in the cloud, educational institutions in Uzbekistan can now out-source non-core services and better concentrate on offering students, teachers, faculty and other staff the essential tools to help them succeed. This paper looks at how Cloud Computing can be applied in the study of ICT and focuses on the role of cloud computing in the study of ICT in the Uzbek educational system. It also looks at how one can provide quality and affordable ICT education by using cloud-computing technology. A study of the previous system without cloud computing technology was considered and a new model of teaching ICT with the help of cloud computing technology has been proposed. An extensive review and analysis of the existing literature and models were considered and a new model was designed and piloted.
ПЕДАГОГИЧЕСКАЯ МЫСЛЬ И ОБРАЗОВАНИЕ НА БЛИЖНЕМ ВОСТОКЕ И В ЦЕНТРАЛЬНОЙ АЗИИ (IX-XII ВВ)
В статье описывается период бурного развития образования и культуры народов Ближнего Востока и Центральной Азии в IX-XII вв. В это время получили развитие идеи великих мыслителей Мухаммада аль-Хорезми, Ахмада аль-Фергани, Абу Насра аль-Фараби, Ибн Сины, Абу Рейхана ал-Беруни и Ибн Ирака, которые открыли путь к широкому распространению в Европе науки и образования.
Исламская культура выросла на базе взаимосвязанных культур стран Арабского халифата, Византии, Индии, Китая. Арабское завоевание не означало полного разрыва с культурными и педагогическими традициями эллинизма и Византии. Исламский мир воспринял и освоил античную философию, в частности Платона и Аристотеля, заимствовав из нее рационалистический взгляд на человека.
Развитие науки и образования в Арабском халифате, социально-экономическое развитие привело к началу эпохи возрождения — Восточному Ренессансу IX века в Мавераннахре и Хорасане. В эту эпоху возрождения мир узнал многих ученых и философов, астрологов и педагогов, которые оставили бессмертное научное наследие об общих методах воспитания и совершенствования человека.
Нужно отметить, что педагогические идеи средневековых мыслителей, доработанные и обогащенные научной мыслью последующих поколений, находят свое отражение в современных педагогических концепциях, формируя основу развития методов, направлений и принципов воспитания и образования современной личности.
ИСЛОМНИНГ КИРИБ КЕЛИШИ АРАФАСИДА МАРКАЗИЙ ОСИЁДАГИ ИЖТИМОИЙ-СИЁСИЙ ВАЗИЯТ
Мақолада илк ўрта асрлардаги Марказий Осиё минтақасининг стратегик аҳамияти, туркий халқларнинг босқини ва уни Турк хоқонлигига қўшиб олиниши жараёнлари кўриб чиқилган. Туркий қабилаларнинг ҳужумлари натижасида Марказий Осиёни қарийб бир аср бошқариб келган Эфталийлар давлати инқирозга юз тутди. Ўлкада кўчманчилик анъаналарига асосланган бошқарув тизими қарор топди: янгича тартиб ва унвонлар жорий этилди.
Марказий Осиёдаги давлатлар Ғарбий Турк хоқонлиги вассали бўлса-да, муайян даражада ички мустақилликка эга бўлган. Ўлкада марказлашган кучли ҳокимият мавжуд бўлмасдан, у бир неча “салтанатлар”дан ташкил топган конфедерация шаклида ривожланар эди.
Марказий Осиёдаги ярим мустақил давлатлар: Бухоро вилояти, Самарқанд ва унга қарашли бўлган Суғд вилояти, Ушрусана (Уструшона), Шош, Фарғона, Илоқ, Кеш, Насаф, Дабусия, Сағониён (Чағониён), Термиз, Қуводиён, Ахсисак, Хуттал (Хутталон), Буттам ва Хоразм ноҳия(вилоят)ларининг ҳудуди, маъмурий-бошқарув тизими, ички сиёсати, иқтисоди ва хўжалиги ҳақидаги маълумотлар берилган.
Мақолада исломнинг Марказий Осиёга кириб келиши арафасидаги сиёсий-ижтимоий ҳолат ва маҳаллий бошқарув тизими бирламчи манбалар ва илмий адабиётлар асосида тадқиқ этилган.
ИЗ ИСТОРИИ СИСТЕМЫ ОБРАЗОВАНИЯ МАЛАЙЗИИ
Статья посвящена реформам в сфере высшего образования в странах Юго-Восточной Азии, что позволяет этим странам выходить на лидирующие позиции в современном мире. Следует отметить, что отечественных исследований, посвященных этой теме недостаточно.
Особое внимание в статье уделяется рассмотрению системы образования в период британской колонизации, а также после второй мировой войны и в период независимости Малайзии.
В проекте малайзийского правительства «Видение 2020» четко указана важность изучения религии как неотъемлемого компонента среднего образования. Предпринята попытка раскрыть суть и особенности данного проекта для малайзийского поликонфессионального общества.
Автор анализирует инициативу по реформированию системы образования Малайзии, направленную на развитие т.н. «умных» школ, предназначенных для улучшенной подготовки учащихся.
МЫСЛИТЕЛИ ВОСТОКА О ПЕДАГОГИЧЕСКОМ МАСТЕРСТВЕ
В статье анализируются историческое происхождение и актуальность предмета педагогического мастерства на сегодня, взгляды мыслителей Востока о педагогическом мастерстве учителей, а также рассматривается генезис гуманистической традиции в педагогике, который уходит своими корнями в глубокую древность. Данная проблема изучалась еще учеными Средней Азии такими как Ибн Сина, Аль-Фараби, Аль-Фергани, Эльбек, Авлони.
Изучение, осмысление исторического развития культурно-педагогической традиции помогает глубже осознать проблемы современности. Пониманию объединительной сущности культуры в педагогической деятельности значительно помогло знакомство с историко-культурными традициями, рассматривающими личность человека как высшую ценность, развитие такой личности как цель, а демократическую педагогическую культуру как средство реального существования индивидуума.
Изучив путь гуманистического подхода к обучению и воспитанию на различных этапах развития педагогической мысли Средней Азии, можно отметить, что в условиях перехода в постиндустриальное общество естественно и неизбежно на первый план выдвигаются задачи индивидуального развития каждого ученика.
ДУНЁВИЙЛИК ВА ДИНИЙЛИК МАСАЛАСИГА АУТЕНТИК ЁНДОШУВ: МИРЗО УЛУҒБЕК ВА АЛИ ҚУШЧИ МИСОЛИДА
Ўрта асрлар Ғарбида черковнинг илм-фан тараққиётига жиддий қаршилик кўрсатгани ва олимларнинг инквизиция қилингани ҳамда маърифатпарварлик ҳаракатининг ҳосиласи ўлароқ Ғарбий Европада ҳар қандай диндан безиш, динийликни бутунлай инкор этиш ғояси асосида атеизм, индифферентизм ва секуляризм ғоялари шакл-ланди.
Диний қадриятларга нисбатан агрессив атеистик мафкура тузуми даврида дунёвийлик ва динийлик бир-бирига қарама-қарши қўйилди. Ҳозирда эса ривожланган демократик давлатларда бундай қараш тамомила ўзгарган.
Секуляризм динийликка зид қўйилмайди, ҳеч бир эътиқод инкор этилмайди, балки ҳар қандай диний эътиқодга табиий-ижтимоий феномен сифатида қаралади, миллати ва фуқаролигидан қатъи назар барча учун виждон эркинлиги қонун билан кафолатланган.
Мусулмон Шарқида, хусусан, Мовароуннаҳрда фаолият олиб борган олимлар дунёвий ва диний илм-фан соҳаларида, уларни бир-бирига зидлаб қўймай ижод қилиб асарлар ёздилар. Бу ижод маҳсули олимнинг яхлит бир онги, тафаккури, қалбининг ҳосиласи эди. Улар дунё илм-фанида устоз бўлишди, уларнинг ўлмас, завол билмас асарлари бугунги жаҳон илм-фани тараққиётига асосий замин бўлди.
Мақолада олимлар ижоди ва уларнинг асарларини илмий тадқиқ қилиш жараёнида аутентик ёндошув таклиф этилиб, Мирзо Улуғбек ва Али Қушчи мисолида таҳлил қилинган.
ЎРТА ОСИЁДА ЯҲУДИЙ ДИАСПОРАСИНИНГ ШАКЛЛАНИШИ ВА УЛАРНИНГ ИЖТИМОИЙ ҲАЁТИ
Маълумки, яҳудийлар Ўрта Осиё, хусусан, Ўзбекистондаги энг қадимий қавмлардан бири саналади. Аксар тадқиқотчилар, Туркистонда ва Бухоро атрофларида яҳудийларнинг илк бор милоддан аввалги VI-V асрларда Форс империясининг ўлкани қўлга киритганидан сўнг кириб келганини қайд қилишган.
Мақолада яҳудийларнинг Ўрта Осиёга кириб келиш вақти, яҳудий диаспораларининг шаклланиши, Амир Темур ҳукмронлиги ҳамда ундан кейинги даврларда уларнинг ўлкадаги ижтимоий-иқтисодий ҳаёти тадқиқ этилган.
Шу билан бир қаторда, унда турли даврларда яҳудийларнинг ҳуқуқлари, уларнинг фаолият турлари, бошқа халқлар билан ўзаро алоқалари каби масалалар ҳам таҳлил қилинган.
МОВАРОУННАҲРДА ЁЗИЛГАН ТАЖВИД ВА ҚИРОАТ ИЛМИГА ДОИР МАШҲУРМАНБАЛАР
Мазкур мақолада тафсир, ҳадис, калом, фиқҳ сингари ислом илмлари қаторида тажвид ва қироат илми Мовароуннаҳрда ривожлангани, мазкур илмлар бўйича энг машҳур асарлар ёзилгани таҳлил қилинган.
Тажвид ва қироат “Қуръон”ни тўғри ўқиш қонун-қоидаларига бағишланган бўлиб, исломнинг илк давридан бошлаб шаклланиб келган. Тажвид ва қироат илми ривожланиши баробарида ушбу илм билан махсус шуғулланадиган қори мутахассислар ҳам етишиб чиққан. Улар ўз илмларини “Устоз – шогирд” анъанаси асосида кейинги авлодга етказиш билангина кифояланмасдан, балки ёзма шаклда илмий асарлар ҳам қолдирганлар. Шу сабабли дунёда тажвид ва қироат илмига доир машҳур манбалар вужудга келган. XIX-XX аср бошларигача ҳам Мовароуннаҳрда тажвид ва қироат илмига доир бир қанча машҳур ва муҳим асарлар битилган ҳамда уларнинг аксарияти кейинги даврдаги китобларга ҳам асосий манба вазифасини ўтаган. Улар алоҳида ва изчил тарзда ўрганилган эмас. Мазкур мақолада Мовароуннаҳрда битилган тажвид ва қироат илмига оид машҳур манбалар тўғрисида сўз юритилади.
Мақолада Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти Асосий фондида сақланаётган нодир ва ноёб қўлёзма манбалардан айнан тажвид илмига оид манбалар таҳлил қилинган. Мақоладаги бирламчи ҳисоб-китобларга қараганда, арабча манбаларнинг 141 нусхаси, форсча ва туркийча манбаларнинг эса 182 нусхаси айнан тажвид илмига оид қўлёзмаларни ташкил этади. Мақолада улардан айримларининг асар номларига, шунингдек, уларнинг муаллифларига аниқликлар киритилган. Бу эса мақоланинг илмий янгилигининг кўрсатади.
THE CONTRIBUTION OF IMAM ADDARIMI TO THE DEVELOPMENT OF HADITH SCIENCE
The purpose of the work is to show the contribution of Imam ad-Darimi to the development of the science of hadith based on an analysis of its scientific heritage.
The article comprehensively explores the life and scientific heritage of the 9th-century muhaddis Imam ad-Darimi from Samarqand reveals his place in the development of ilm al-hadith. A source study of his only surviving work “Sunan” was also carried out, his role and significance in the development of the science of hadiths of the 9th century were determined.
Practical significance: the study gives reason to classify Imam ad-Darimi among the leading muhaddis of Maverannahr and Khorasan of the 9th century, which had a significant impact on the development of ilm al-hadith. The work of ad-Darimi “Sunan” is one of the important collections of authentic hadiths. A study of the scientific heritage of al-Darimi in the field of ilm al-hadith revealed another of his works, al-Sulasiyyat, consisting of 15 hadiths, which was included in his main work, Sunan.
THE INFLUENCE OF A RELIGIOUS FACTOR ON THE POLITICAL SYSTEM OF EGYPT BEFORE “ARAB SPRING”
The article is devoted to the influence of the Islamic factor on the political system of modern Egypt. It analyzes the struggle of political forces, parties, and the Islamic opposition to achieve political power, as well as the methods and means of this struggle. The article covers the period of the late XX– early XXI century, the period of the reign of President Hosni Mubarak. Particular attention is paid to the tactics and strategies of the leader of the Islamic opposition in Egypt - the Muslim Brotherhood organization, which has long-standing political and historical roots, extensive experience in the underground struggle and gained 20% of parliamentary seats in 2005, and then won the presidency for one year in 2012.
АБУ БАКР ИЁДИЙ АБУ ҲАНИФА ИМОМ АЪЗАМНИНГ СОДИҚ ИЗДОШИ СИФАТИДА
Марказий Осиё шаҳарлари инсоният тарихидаги энг қадимий тарихий ва илмий марказлардан бири ҳисобла-нади. Бу ерда дунёвий ва диний фанлар ривожланди. Ушбу мақолада ислом илмлари, хусусан, ислом илоҳиёти (калом илми) ривожига катта ҳисса қўшган Иёдийлар сулоласининг вакили Абу Бакр Иёдий ҳаёти ва фаолияти тадқиқ этилган.
Маълумки, Иёдийлар сулоласи ва мотуридия ақидавий мактабининг вакиллари, Aбу Aҳмад ва Aбу Бакр ҳана-фий анъаналарини ривожлантирган ва мусулмонларни ўз даври ҳукумати билан уйғунликда яшашга даъват этиб, ислом дини илмларини ривожлантирдилар. Чунки Абу Бакр Иёдий бевосита Абу Мансур Мотуридийнинг шогир-ди бўлиб, аҳли сунна вал жамоанинг ҳимоячиси сифатида фаолият олиб борган. Шу билан бир қаторда Абу Бакр Иёдийнинг отаси Абу Наср Иёдий Абу Мансур Мотуридийнинг устози саналади. Абу Мансур ал-Мотуридийнинг етакчи бўлиб етишишида у катта ҳисса қўшган. Шу боис, Абу Бакр Иёдийнинг барча ақидавий қарашлари аҳли сунна вал жамоа йўналиши ва ақидавий талабларига мос тушади. Абу Бакр Иёдийга тегишли матнларнинг бар-часида унинг мўътазилийлар билан олиб борган ўнта ақидавий мунозаралари тадқиқ этилган. Абу Бакр Иёдий кимнинг фикрлари Қуръон, сунна ва бошқа ислом уламоларининг фикрларига тўғри келса, ўшаларни “аҳли сунна ва-л-жамоа” қаторига қўшган. Абу Бакр ёзиб қолдирган ақидавий мунозаралари “Масаилу-л-ашру-л-Иёдия” деб номланади. Бу мунозаралар Иёдийлар оиласига оид ягона илмий аҳамиятга эга манба экани таҳлил қилинган.
XX-XXI АСР БОШЛАРИДА МАРКАЗИЙ ОСИЁ ШИА ЖАМОАЛАРИНИНГ ИЖТИМОИЙ ВА МАДАНИЙ ҲАЁТИ
Мақола Марказий Осиё, хусусан, Ўзбекистондаги исна-ашарий (имомий) ва исмоилийлик оқими ва-киллари бўлган шиа жамоалари тарихи ва маданиятининг таҳлилига бағишланган. Мақолада маъ-лумотлар тарихдан маълум – шиа ва суннийлар ўртасидаги қарама-қаршиликлар нафақат диний, сиёсий ва ижтимоий муносабатларда, балки ислом доирасида икки катта йўналиш вакилларининг тўғридан-тўғри кураш олиб боришгача етганлиги ҳамда бу икки йўналиш вакилларининг бир-бирига “кофир” тамғасини қўллагани, гоҳида эса, ўзаро ҳарбий юришлар ва қонли тўқнашувлар сабаби – диний томондан қабул қилмасликни сиёсий қарама-қаршиликдан ажратиб бўлмай қолган даврлар инобатга олинган ҳолда тадқиқ этилган.
Шунингдек, ҳозирда асосан ҳанафий суннийлар орасида истиқомат қилган ҳолда азалдан ўз диний анъана ва маросимларни сақлаб келаётгани ҳамда шиалик вакилларининг Марказий Осиёга кириб ке-лиши тарихи, мавжуд шароитлар туфайли эронийларни Ўзбекистон маданияти ва фанига қўшган ҳиссаси, эронийлар каби этник гуруҳлар маҳаллий шароитларга мослашиб, ҳатто, ўзининг тегишли таъсирини кўрсата олганлиги, эронийларнинг чекланган ассимиляция жараёнини (айниқса, тил ва ма-даният жиҳатидан) кузатиладиган, аммо ушбу этник гуруҳ ўзига хос хусусиятлари (идентификация-си)ни сақлаб қолганлиги ҳақидаги маълумотлар тадқиқ қилинган.
ШОШЛИК МУҲАДДИСЛАРНИНГ МИНТАҚА ИЛМИЙ МАРКАЗЛАРИДАГИ ФАОЛИЯТИ
IX – XII асрлар Марказий Осиёда илм- фан ва маданият, айниқса, ислом илмлари тараққий қилган. Бинобарин, юртимиздаги Бухоро, Самарқанд, Насаф (Қарши), Термиз, Хива, Шош (Тошкент) каби қадимий шаҳарлар ислом дунёсидаги илм -фан ва маданият марказлари сифатида машҳур бўлган. Жумладан, Тошкент – ўрта аср манбалари-да Шош деб номланиб, бу ердан ҳадис, фиқҳ каби ислом илмларида кўплаб таниқли олимлар етишиб чиққан. Ми-лодий IX аср ҳадис илмида катта ютуқлар қўлга киритилгани боис “ҳадис илмининг олтин асри” деб юритилади.
Мақолада ўрта (IX-XII) асрларда яшаган Шошлик муҳаддисларнинг минтақа илмий марказларидаги фаоли-яти таҳлил қилинган. Шунингдек, Шош воҳасида ҳадис илмининг ривожланишида ўрта асрлардаги анъанага мувофиқ Самарқанд, Бухоро, Хива, Насаф, Термиз ҳамда минтақадаги Марв, Қазвин каби турли шаҳарлардаги мадрасаларда фаолият кўрсатган олимлар ўртасидаги илмий ҳамкорлик масалалари тадқиқ этилган.
FORS TILIDA PREFIKSLI FE’LLARNING MA’NO GURUHLARI VA ULARNING FUNKSIONAL EKVIVALENTLARI برداشتن) [bar-dāštan] fe’li misolida)
Maqolada tildagi variantlashuv hodisasida muhim o‘rin tutadigan funksional ekvivalentlik munosabatlari haqida so‘z yuritiladi. Mavzu doirasida yetuk tilshunos olimlarning fikrlari keltiriladi, tahlil qilinadi va xulosalar beriladi. Funksional ekvivalentlar tilning ifoda imkoniyatlarini kengaytirishda asosiy rollardan birini o‘ynashligi haqida ta’kidlanadi va fors tilidagi shunday xususiyatlarga ega bo‘lgan prefiksli fe’llardan biri sifatida برداشتن [bar-dāštan] fe’li tadqiqot obyekti sifatida keng tadqiq qilinadi, uning leksik-semantik variantlari aniqlanadi. Leksik-semantik variantlari klassifikatsiya qilinib, ma’no guruhlariga ajratiladi va har bir ma’no guruhining funksional-ekvivalentlari aniqlanadi. Aniqlangan funksional ekvivalentlar manbalar asosida tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida برداشتن [bar-dāštan] prefiksli fe’lining 18ta leksik-semantik variantlari aniqlanib, ularni to‘rt ma’no guruhiga ajratilada va har bir ma’no guruhining funksionalekvivalentlari taqdim etiladi. Keyingi o‘rinda maqola hajmidan kelib chiqgan holda faqatgina uning ma’nolarining birinchi – “olish” ma’no guruhiga tegishli bo‘lgan (joyidan) olmoq, (joyidan ko‘tarib) olmoq, (qo‘liga) olmoq ma’nosidagi funksional ekvivalentlari to‘g‘risida batafsilroq so‘z yuritiladi. Tadqiqot so‘ngida natijalardan kelib chiqqan holda fors tilida sodda va qo‘shma fe’llarga nisbatan soni ancha kam hisoblangan prefiksli fe’llar ham ko‘pma’nolilik hususiyatiga ega ekanligi haqida xulosa qilinadi.
ТРАНСЛИТЕРАЦИЯ АРАБСКИХ АНТРОПОНИМОВ НА РУССКИЙ ЯЗЫК (ОПЫТ ПЕРЕВОДА И ОБУЧЕНИЯ)
В статье рассматриваются актуальные вопросы транслитерации арабских антропонимов на русский язык. Автор рассматривает академическую и традиционную транслитерацию арабских антропонимов на русский язык, взгляды ученых-филологов, востоковедов, а также связанные с различиями в подходах к транслитерации трудности в обучении студентов факультетов религиоведения, исламоведения и арабской филологии. В статье приводится анализ способов транслитерации в литературных и научных произведениях, содержащих арабские антропонимы, в частности, исследуются способы транслитерации личных имен на русский язык. Также автор предлагает в методике обучения два основных способа транслитерации антропонимов на русский язык, которые зависят от языка переводного текста. Сопоставительный анализ показывает, как сильно менялись традиции транслитерации на русский язык личных имен с XIX века – исчезают типичные для русского языка мягкий и твёрдый знаки, и в русском языке петербургской научной школой исламоведения активно продвигается разработанная система диакритических знаков, передающая произносительные нормы арабского языка. Особое внимание автор обращает на важность овладения академической транскрипцией для студентов, планирующих впоследствии поддерживать научный дискурс не только в отечественном исламоведении, но и в зарубежном.
ОСОБЕННОСТИ ПРЕПОДАВАНИЯ ИНОСТРАННЫХ ЯЗЫКОВ: ПРОБЛЕМЫ И МЕТОДЫ
Настоящая статья посвящена исследованию наиболее актуальных задач преподавания иностранных языков на современном этапе, а также связанных с этим основных проблем. В настоящей работе мы затронем лишь некоторые из проблем преподавания иностранных языков, занимающих центральное место в проблематике вопросов, касающихся различных аспектов современного преподавания.
В современных условиях знание иностранных языков приобретает все большее значение, так как мы не можем в условиях глобализации существовать изолированно от остального мира. Современный образованный человек должен, с одной стороны, ощущать принадлежность к определенной общности и народу, у него должны быть сформированы культурные потребности: стремление к нравственности, осмысленной деятельности, красоте, высшим духовным началам и, с другой стороны, через свою культуру он должен понимать и принимать инуюкультуру.
Также рассматриваются основные проблемы преподавания иностранных языков в школе и вузах, а также прослеживаются и выделяются характерные особенности современного преподавания, новшества и недостатки в системе обучения иностранным языкам. В статье раскрываются особенности и проблемы преподавания в эпоху глобализации, такие как изменение содержания обучения иностранному языку, методов и средств обучения в соответствии с требованиями современного общества.
МЕЖЯЗЫКОВАЯ ФОНЕТИЧЕСКАЯ ИНТЕРФЕРЕНЦИИ ПРИ ОБУЧЕНИИ АРАБСКОМУ ЯЗЫКУ
В связи с качественными структурными изменениями в системе высшего образования нашей страны особое значение приобретает повышение роли и совершенствование методики обучения студентов иностранным языкам. Как известно, студентам Международной исламской академии Узбекистана в качестве основного восточного языка преподается арабский язык в группах с узбекским и русским языками обучения. На одном из начальных этапов при обучении и постановке арабского произношения студенты и преподаватели сталкиваются с таким явлением как лингвистическая или межъязыковая интерференция. В результате в речи обучаемых наблюдается ряд характерных ошибок, затрудняющих процесс формирования определенных навыков и умений для правильной артикуляции труднопроизносимых фонем. Предлагаемая статья посвящена изучению этого явления и причин его возникновения. Кроме того в статье анализируются основные типы ошибок в речи студентов, способы их преодоления и предотвращения. Одной из основных причин этих ошибок является механический перенос нормативов и правил родного языка на изучаемый язык. Еще одним аспектом, рассмотренным в данной статье, является сравнительно-сопоставительное изучение отдельных сторон фонологических и артикуляционных систем арабского и узбекского языков.
МАҲМУД КОШҒАРИЙ ТУРКИЙ ТИЛЛАРНИНГ ФОНЕТИК, ГРАФИК ВА МОРФОЛОГИК ХУСУСИЯТЛАРИ ҲАҚИДА
Мазкур мақолада ХI асрда туркий тилларнинг назарий асосларини ишлаб чиққан биринчи туркшунос олим
Маҳмуд Кошғарий «Девону луғоти-т-турк» асарида келтирган фонетика, графика, морфологияга оид масалалар ёритилган. Маҳмуд Кошғарий «Девону луғоти-т-турк» асарида туркий тиллар грамматикасини араб тилида, араб тилшунослигига хос усул ва атамалар воситасида тавсифлаган. Мазкур мақолада Маҳмуд Кошғарий томонидан қўлланган ḥarakat, ḥarf ва уларнинг турларини англатувчи атамаларнинг араб, туркий сўзлар фонетик ва морфологик хусусиятларини ёритишдаги ўрни кўрсатилган.
Маҳмуд Кошғарий туркий сўзлар таркибида ҳарф шаклида ифодаланмаган унли товушларга нисбатан араб тилидаги каби ҳаракат тушунчасини киритган ва ҳаракат турларига мос келувчи атамаларни қўллаган. Асарда [а] қисқа унлиси учун فتح fatḥ(un), نصب naṣb(un), تفتح taftaḥu, مفتوح maftūḥ(un), منصوب manṣūb(un), [i] كسر kasr(un), مكسور maksūr(un) maksūra(tun), انكسر ’inkasara, تكسر taksiru, كسرت kusirat, [u] унлиси учун ضم ḍamm(un), رفع raf‘(un), مضمومة maḍmūma(tun), مرفوع marfū‘(un), ضمت ḍammat, انضمت ‘inḍammat, ترفع tarfa‘u, қисқа унли мавжуд эмаслигини англатувчи sukūn, ساكن sākin (sākina), مسكن musakkan (musakkana), يسكن yaskunu (taskunu), سكنت sakanat каби феъл, масдар, сифатдош шаклларидаги атамаларни қўллаган.
«Девону луғоти-т-турк»да ḥarf атамаси араб тилидаги каби фонетик бирликлар ҳамда кўмакчи, боғловчи, юклама, қўшимча, ундов, сўроқ каби сўзларга нисбатан қўлланган.
CODICOLOGICAL ANALYSIS OF MANUSCRIPTS OF “MUKADDAMATU-LADAB” OF MAHMUD ZAMAKHSHARI IN THE FUNDS OF THE WORLD
The scientific heritage of Mahmud Zamahshari in the field of linguistics, lexicology, and literary studies consists of approximately 70 works. In the scientific heritage of the scientist, a special place is occupied by the work “Mukaddamatul-adab.” This work, recognized as the first multilingual dictionary, contains Arabic-Persian-Turkish trilingual, ArabicPersian-Turkish-Mongolian four-language manuscripts. The work consists of five parts: the first part is devoted to nouns, the second part to the verb, and the words derived from it. Its third part consists of grammatical rules regarding auxiliary words, the fourth part - declension of nouns, and the fifth part - conjugations of verbs.
The world funds store copies of the work, consisting of five parts, as well as individual manuscripts of grammatical parts. The vocabulary parts of a work are of great volume and great scientific importance. It should be noted that the Turkic dictionary of the work, including Turkic words, is one of the unexplored and relevant topics in world linguistics. 10 rare manuscripts of the dictionary “Mukaddamatu-l-adab” are stored in Tashkent funds. To date, 62 copies have been discovered, which are stored in the funds of various countries of the world. Most of them were copied in the XIII-XIV centuries and are an important source for studying the rich semantic features of the Turkic language. The most ancient manuscript of the work is considered to be the Arabic-Persian-Turkish dictionary, copied in 1257 in Khorezm, a copy of which is stored in the Sulaymaniyah Foundation in Turkey. The only copy of the Arabic-Persian-Turkic-Mongolian fourlanguage manuscript of this work in the world, copied in 1492, is stored in the State Museum of Literature of Uzbekistan.
ЎЗБЕКИСТОНДА ФУҚАРОЛИК ЖАМИЯТИНИ РИВОЖЛАНТИРИШДАГИ ОБЪЕКТИВ ШАРТ-ШАРОИТЛАР ВА СУБЪЕКТИВ ОМИЛЛАР СТРАТЕГИЯСИ
Мақолада Ўзбекистонда эркин фуқаролик жамияти, дунёвий давлат қуришнинг омиллари таҳлил қилинган. Бугунги кунга келиб, мамлакатимизда барпо этилаётган ҳуқуқий демократик давлат ва фуқаролик жамиятининг тамойиллари, ҳуқуқий асослари ишлаб чиқилган ва халқимиз томонидан қўллаб-қувватланиши ўрганилган. Бу-гунги кунда мамлакатимизда фаолият юритаётган маҳаллий ва хорижий ноҳукумат, нодавлат нотижорат ташки-лотлари ҳамда фуқаролик жамиятининг бошқа институтлари янги эҳтиёж ва талаблардан келиб чиққан ҳолда иш юритиши жараёнлари дискрет тарзда кўрсатилган.
Шунингдек, мақолада демократик ҳуқуқий давлат ва фуқаролик жамиятини янада ривожлантиришда нодав-лат нотижорат ташкилотлари ва фуқаролик жамияти бошқа институтларнинг таъсири мазкур ташкилотларнинг давлат ҳокимияти ҳамда маҳаллий ўзини-ўзи бошқариш органлари билан ўзаро мунособатларига боғлиқ экани тадқиқ этилган.
Мақолада жамиятимизда рўй бераётган демократик ўзгаришлар, ҳар бир фуқаронинг ҳуқуқ ва эркинлигини таъминлаш ва кучли фуқаролик жамиятини шакллантириш омиллари таҳлил қилинган. Шунингдек, мақолада фуқаролик жамияти институтлари, нодавлат нотижорат ташкилотлар фаолиятининг норматив-ҳуқуқий базасини янада ривожлантириш уларнинг таҳдидбардошлиги, хорижий ташкилотларнинг молиявий тузоғига тушиб қоли-ши, иш фаолиятидан ташқарига чиқиш, четдан уларнинг фаолиятига салбий таъсир ўтказиш каби нохуш оқибат-ларнинг олдини олиш омиллари кўрсатиб берилган.
THE LIFE AND STATUS OF WOMEN IN SOCIETY DURING THEMAMLUK PERIOD
Abstract. This article contains information on the role of women in public life during the reign of the Mamluks in Egypt )1250-1517(, their influence on the Mamluk sultans, and Queen of Egypt Shajaratu-d-dur, which contributed to the creation of the Mamluk state. The article is based on the works of many medieval Arab historians. It is known that in Islamic countries there is an opinion that a woman cannot rule the state. After the death of Sultan Turanshah in 1250, prominent people of Egypt saw the need for the ascension of Shajaratu-d-dur to the throne. She ruled Egypt for 80 days. When she realized that the courtiers were beginning to rebel against her rule, she married commander-in-chief Oybek. And when Muad ad-Din Oybek al-Turkmani ascended the throne, the period of direct rule of the Mamluks began. In the palaces of the Mamluk sultans, women were glorified and called “hotun”. Women at that time were followers of Sufi sects along with men. Hund Shakarboy, the wife of the Sultan of Hushkadam, was known as the patron of the Badavia sect. Writers of that period described women in their works. Women spent their time mainly in their homes and went outside mainly for shopping at the market and for weddings.
THE IMPORTANCE OF REGULATING THE RELATIONSHIP BETWEEN THE STATE AND RELIGION IN ENSURING THE STABILITY OF SOCIETY
The purpose of this article is to demonstrate that the wave of socio-political transformations that began in December 2010 in Tunisia and Algeria, called the “Arab Spring”, was a phenomenon caused by a difficult internal situation, as well as internal and external factors that triggered these events.
The article examines the degree of influence of political Islam on the processes of modernization, geopolitics, as well as socio-political development, including the need to create a scientific basis for regulating religious relations in Arab African countries, which have become a source of instability. In this context, political processes in North Africa and the Middle East are studied. The processes of social and political transformations have influenced the political systems of Tunisia, Egypt, Libya and other Gulf countries.
