DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2024/2/27-38Kalit so‘zlar:
Axloq axloqiy mezon axloqiy me’yor huquq norma axloqiy tanlov etiket axloqiy qadriyatlar axloqiy mas’uliyat axloqiy burch ma’naviy inqiroz.Annotasiya
Ushbu maqolada bugungi kun kishisidagi odob, xulq-atvor qoidalari asrlar davomida tarkib topib, takomillashib borganligi va uning o‘ziga xos kumulyativ jihatlari asoslangan. Soddaroq qilib aytganda, insonning hatti-harakati, xulq-atvori va yurish-turishi hamda ularni doimo nazorat qila olish darajasi, kishilar o‘rtasidagi muomala madaniyati munosabatlarining asosiy belgilari va harakatlantiruvchi indikatorlari tizimlashtirilgan. Maqolada axloqiy madaniyat va insonning o‘z xatti-harakatlarining me’yorini anglash bosqichiga oid ilmiy xulosa munozaraga tashlangan bo‘lib, inson o‘z xatti-harakatini me’yorlarini tanlash jarayonidagi axloqiy tanlov masalasi muhokama qilingan. Axloqiy tanlov – insonning har qanday faoliyati sohasida muhim bosqich va bir vaqtning o‘zida shaxs uchun jiddiy sinov. Uning mohiyati shundaki, individ ichki ishonchiga ko‘ra, gohida avtomatik tarzda qadriyatlar tizimiga nisbatan g‘oyalar va ularni aniq bir xatti-harakat yoki butun xulqiga qanday tatbiq qilishni o‘zi uchun belgilab olishi bilan izohlanadi.
Maqolada huquqiy va axloqiy mezon va me’yorlarning ob’yektlari bir-biriga juda yaqinligi qiyosiy tahlil qilingan. Huquqiy normalar birinchi navbatda jamiyatdagi ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy munosabatlarni tartibga keltiradi ishlab chiqarishni tashkil etishning yuridik asoslarini, shuningdek, ijtimoiy hayotning barcha jihatlari barqarorligini ta’minlasa, axloqiy mezon va me’yorlarning obyekti ham huquqiy normalarniki bilan bir xil, biroq ularning ta’siri insonlar o‘rtasidagi munosabatlarni manzilli tartibga solishga qaratilganligi bilan asoslanadi. Bu ikki normativ tizimning xususiyatlari bir-birlaridan nafaqat tartibga solish obyektlari, balki uni amalga oshirish usullari bilan ham farq qilishi izohlangan.
Bundan tashrari yangi tipdagi ijtimoiy munosabatlarning shakllanishi jarayonida axloqiy mezon va me’yorlarning roli ortib borishiga alohida e’tibor qaratilgan. Mualliflar tomonidan bozor iqtisodiyoti sharoitida ayniqsa, ichki, o‘z-o‘zini boshqarish xatti-harakatlarda axloqiy talablarga asoslanish (tashqi regulyatorlarning, ya’ni, huquqiy, ma’muriy va tashkiliy normativlarning insonlar xatti-xapakatlariga ta’sirining susayishi hisobiga amalga oshmasligi) muhim ahamiyatga ega bo‘lishi tahlili amalga oshirilgan.
Yuklab olishlar
Bibliografik manbalar
1. nauchniestati.ru. (b.d.). Primeri sotsialnogo kontrolya: ot obshestvennogo mneniya do norm i sanksiy.
2. Sh.Mirziyoyev. (2018). Milliy taraqqiyot yo‘limizni qat’iyat bilan davom ettirib, yangi bosqichga ko‘taramiz. Toshkent: O'zbekiston.
3. A.G.Gadjikurbanov. (2014). Etika Spinozi kak metfizika morali. Moskva: sentr gumanitarnix initsiativ.
4. Abdug‘anievich, K. I. (2008). Yuksak ma’naviyat-yengilmas kuch. Toshkent: Ma’naviyat.
5. B.N.Chicherin, V.S.Solovev. (2016). O nachalax etiki: Otziv na knigi Vladimira Soloveva O provdanie dobro i pravo i nravstvennost. Iz naslediya mirovoy filosofskoy misli: (T. 2). Moskva: Lenand.
6. Boytemirova. (2009). Shaxs axloqiy ehtiyojlarini shakllantirish omillari. Toshkent: Universitet.
7. V.M.Xvostov. (2016). Ocherk istorii eticheskix ucheniy. Moskva: Kom Kniga.
8. D.Bonxeffer. (2016). Etika (T. 1). Moskva: Sovremennoe bogoslovie.
9. I.A.Karimov. (2001). Vatan ravnaqi uchun har birimiz mas’ulmiz (Vol. 9). Toshkent: O‘zbekiston.
10. Idol. (2016). Istoriya etiki v novoy filosofii: Ot Antichnosti do konsa vosemnadsatogo stoletiya. Moskva: Librokom.
11. M.Jakbarov. (2000). Komil inson g‘oyasi: tarixiy-falsafiy tahlil. Toshkent: Abu Ali ibn Sino.
12. M.Saidov. (2007). Ijtimoiy himoya: atamalar izohli lug‘ati. Toshkent.
13. Mualliflar. (2009). Ma’naviyat: asosiy tushunchalar izohli lug‘ati. Toshkent: G‘ofur G‘ulom.
14. S.Otamurodov. (2008). Globallashuv va millat. Toshkent: Yangi asr avlodi.
15. Tadjixanov. (2001). Yuridik ensiklopediya. Toshkent: Sharq.
16. Forobiy, A. N. (1993). Fozil odamlar shahri. Toshkent: Xalq merosi.
17. Sh.B.Qaxxorova. (2009). Globallashuv sharoitida hayotning ma’nosi muammosi. Tafakkur, 10.
18. Sh.Mirziyoyev. (2021 19-dekabr). O‘zbekiston yoshlar forumi. Toshkent: Yangi O‘zbekiston.
19. Sh.Mirziyoev. (2023 23-dekabr). Ma’naviyat boshqa sohalardan oldinda yurishi, yangi kuchga, yangi harakatga aylanishi kerak. Toshkent: Xalq so‘zi.
20. Sher, A. (2010). Axloqshunoslik. Toshkent: O‘zbekiston faylasuflar milliy jamiyati.
21. Shuvalova. (2018). Etika i etiket gosudarstvennoy i munitsipalnoy slujbi. Akademicheskiy kurs, 78.
22. Ya.Gilinskiy. (2015). Deviantnost i sotsialniy kontrol v mire postmoderna: kratkiy ocherk. Obshestvo v cheloveka(№ 3-4), 88-99.
23. Qaxxarova, M., & Raximshikova, M. (2023). YOSHLARNING ONGU TAFAKKURINI SHAKLLANTIRISH VA TARBIYALASH MUMMOSI. Scientific journal of the Fergana State University, (1), 37-37.
24. Qaxxarova, M., & Raximshikova, M. (2023). YOSHLARNING ONGU TAFAKKURINI SHAKLLANTIRISH VA TARBIYALASH MUMMOSI. Scientific journal of the Fergana State University, (1), 37-37.
25. Qahhorova, M. M. (2023). The Role of the State Social Protection System in Stabilizing the Society Environment. American Journal of Public Diplomacy and International Studies (2993-2157), 1(8), 43-49.
26. Qaxxarova, M., & Raximshikova, M. (2023). YOSHLARNING ONGU TAFAKKURINI SHAKLLANTIRISH VA TARBIYALASH MUMMOSI. Scientific journal of the Fergana State University, (1), 37-37.
27. Monofovna, K. M. (2023). THE PROBLEM OF MORAL VIEWS IN THE WORK OF ALISHER NAVAI. Miasto Przyszłości, 41, 163-168.
28. Kakhkhorova, M. M., & Farfiev, B. A. (2023). Family is the Cradle of Values That Ensure the Eternity of Life and Continuity of Generations. Periodica Journal of Modern Philosophy, Social Sciences and Humanities, 24, 55-60.
29. Qaxxarova, M., & Raximshikova, M. (2023). PROBLEMA VOSPITANIYA I FORMIROVANIYA SOZNANIYA I MISHLENIYA MOLODEJI. Farg ‘ona davlat universiteti ilmiy jurnali, (1), 169-174.
30. Qakharova, M. (2023). BIOETHICS AS A PRACTICAL PHILOSOPHY OF HUMAN LIFE ACTIVITY. World Bulletin of Social Sciences, 23, 24-29.
31. Qaxxorova, M. (2022). Ma’naviy tarbiya strategiyasi. Islom tafakkuri.
32. Absattorov, B. M. (2019). Spiritual And Moral Development Of The Person In Modern World. Central Asian Problems of Modern Science and Education, 4(2), 167-173.
33. Absattorov, B. (2019). Shaxs ma’naviy-axloqiy barkamolligi mezonlarining falsafiy talqinlari. Vestnik Karakalpakskogo gosudarstvennogo universiteta im. Berdaxa.
34. MAMARASULOVICH, A. B. (2021). Barkamol yoshlarni tarbiyalashda ma’naviy-axloqiy mezon va me’yorlarning o‘rni. ANDIJON DAVLAT UNIVERSITETI ILMIY XABARNOMA.
35. Absattorov, B. M. (2022). Tasavvuf–o‘z-o‘zini takomillashtirish va haqiqatni bilish yo‘li sifatida. Gospodarka i Innowacje., 30, 167-173.
36. Mamarasulovich, A. B., & Ismoil o‘g‘li, T. M. (2023). GENETIC MARKERS AND EVOLUTIONARY MANIFESTATIONS OF THE “NAFS” CONCEPT. World Bulletin of Social Sciences, 29, 16-19.

