DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2024/3/65-72Kalit so‘zlar:
фиқҳ фақиҳ ижтиҳод суннат ҳадис адабий мерослар тарихчи Тафсиру-л-Ҳаддод Мухтасар ал-Қудурий ас-Сирож ал-ваҳҳож ал-Жавҳара ан-наййира.Annotasiya
Имом Абу Бакр Ҳаддод Забидий хусусан фиқҳда, қолаверса, тафсир илмида ҳам кўплаб китобларни ёзишга муваффақ бўлган. Олим ёзган китоблари ҳаётлик давридан то бугунги кунга қадар илм аҳллари томонидан қабул бўлиб, улар орасида кенг ёйилган. Дунё кутубхоналарида у зотга тегишли қўлёзма манбалар кўп бўлиб, хусусан, «Мухтасар ал-Қудурий»нинг икки шарҳи – «ас-Сирож ал-ваҳҳож» ва «ал-Жавҳара ан-наййира» китобларининг қўлёзма нусхаларини топиш мумкин.
Абу Бакр Ҳаддод ҳанафий мазҳабидаги мўътабар матн китобларидан бири бўлмиш «Мухтасар ал-Қудурий» китобини шарҳлаган фақиҳлардан бири ҳисобланади. У киши аввалига «ас-Сирож ал-ваҳҳож» номли китоб ёзган. Бунда у юқорида айтилган китобни кенг тарзда шарҳлаган. Сўнгра, ундаги масалаларни қисқартириб «ал-Жавҳара ан-наййира» номли китоб таълиф қилган. Ушбу иккала асардан ҳанафий мазҳаби манбаларида кўплаб иқтибослар келтирилади.
Олимнинг тўлиқ исми – Абу Бакр ибн Али ибн Муҳаммад ибн Довуд ибн шайх Али ибн Абдурраҳмон Ҳаддод Аббодий Забидий Ҳанафий. «Аббодий» Аббодийя қишлоғига берилган нисбат бўлиб, олим аввалига шу шаҳарда туғилиб ўсиб, сўнг Ямандаги машҳур шаҳарлардан бири бўлган Забид шаҳрига кўчиб ўтган. У ерда қарор топиб, вафот этган. Шу боисдан ҳам у кишига нисбатан Аббодий Забидий деб айтилади. «Ҳаддод» дегани эса «темирчи» деган маънони билдиради. У зот ушбу ном билан машҳур бўлиб, «Ҳаддод», «Ҳаддодий» номини олган. Имом Абу Бакр Ҳаддод 720 ҳижрий йил ражаб ойида Аббодийя қишлоғида туғилган. Бу ҳақида Қосим ибн Қутлубғо «Тожут тарожум» китобида келтириб ўтган.
«Табақотул хавос» китобида келишича, Абу Бакр Ҳаддод зот ёзган асарлари тахминан 20 жилдга тенг келади. Имом Шаржий «Табақотул хавос» китобида шундай деган: «У зотнинг имом Абу Ҳанифа розияллоҳу анҳу мазҳабида битган буюк китоблари бор эди. Унга ўхшаш китобни ислом аввалидан то ҳозирги кунимизга қадар Ямандаги ҳанафий уламолар ёзмаган».
Ушбу мақолада фақиҳ Абу Бакр Ҳаддод ҳаёти ва илмий мероси бўйича амалга оширилган тадқиқотлар тадқиқ ва таҳлил қилинган.
Yuklab olishlar
Bibliografik manbalar
1. Abdulqodir ibn Muhamma Qurashiy. (1992). al-Javohir al-muziyya fi tabaqot al-hanafiya. — Halab : Iso Bobi Halabiy nashriyoti.
2. Abu Bakr ibn Ali Haddod. as-Siroj al-vahhoj al-muvazzih li kulli tolib muhtoj / Qo‘lyozma.
3. Alloma Ahmad ibn Ahmad ibn Abdullatif Sharjiy Zabidiy. (1986). Tabaqot al-xavos. — Yaman : Doru-l-yamaniya.
4. Ahmad ibn Ahmad ibn Abdullatif Sharjiy Zabidiy. (1986). Tabaqot al-xavos ahl as-sidq val-ixlas. — Yaman : Doru-l-yamaniya.
5. Burhoniddin al-Marg‘inoniy. (1990). Hidoya. J. 3-4. — Bayrut : Dorul kutubil ilmiya.
6. Zamadiy Abdulloh ibn Ali ibn Nu’mon. (1993). al-Aqiq al-yamoniy fi vafoyot va havodis al-mixlaf as-Sulaymoniy. — Bayrut : Doru sodir.
7. Ismoil Posha al-Bag‘dodiy. (1951). Hadiyat al-orifin li-asmail muallifin va osor al-musannifin. J. 1. — Istanbul : Maorif vakilligi.
8. Ismoli Posh Bag‘dodiy. (2005). Hadiyat al-orifin asmo al-muallifin va osor al-musannifin. J. 2. — Istanbul : Maorif vakilligi.
9. Komilov M. (2006). Movarounnahrda fiqh ilmining rivoji va faqih Alouddin Samarqandiy. —Toshkent : Istiqlol.
10. Qosim ibn Qutlubug‘o. (1992). Toj at-tarojum. —Damashq : Dor al-qalam.
11. Laknaviy Muhammad Abdulhay al-Hindiy. (1906). al-Favoid al-bahiya fi tarojum al-hanafiyya. — Qohira : Doru-s-salom.
12. Laknaviy Muhammad Abdulhay al-Hindiy. (1998). al-Favoid al-bahiya fi tarojum al-hanafiya. — Bayrut : Dor al-kutub al-islamiya.
13. Muvaffiquddin Abul Hasan Ali ibn Hasan ibn Abu Bakr Xazrajiy Zabidiy Yamaniy. (2000). Tiroz a’lom az-zaman fi tabaqot a’yon al-yaman. —Yaman : Doru-l-yamaniya.
14. Muvaffiquddin Ali ibn Hasan Xazrajiy Zabidiy. (1911). al-Uqudu-l-lu’luiya fi tarixi-d-davlati-r-rasuliya. —Qohira : Hilol-nashr.
15. Muvaffiquddin Ali ibn Hasan Xazrajiy Zabidiy. (1942). al-Uqud al-lu’luiya fi tarix ad-davlat ar-rasuliya. — Qohira : Doru-l-hilol.
16. Mo‘minov A. (1999). Movarounnahr musulmonlari: hanafiylar. —Toshkent : Sharqshunoslik. — № 9.
17. Mustafo ibn Abdulloh Jalabiy Hoji Xalifa. (1912). Kashf az-zunun an asom al-kutub val-funun. — Istanbul : Maorif vakilligi.
18. Muhammad Abdulhay Laknaviy. (2005). al-Favoid al-bahiyya fi tarojum al-hanafiyya. — Bayrut : Dor al-ma’rifa.
19. Muhammad ibn Ali Shavkoniy. (2005). al-Badr at-toli bi mahosini man ba’d al-qarn as-sabi’. J. 1. — Bayrut : Dor al-ma’rifa.
20. Muhammad ibn Sa’d. (1968). at-Tabaqot al-kubro. — Bayrut : Doru sodir.
21. Oli bayt muassasasi. (1999). al-Fihris ash-shomil lit-turos al-arabiyy al-islomiy al-maxtut (Fiqh va usul al-fiqh). — Omman : Doru-l-ma’rifa.
22. Saidov A.H. (1997). Burhoniddin Marg‘inoniy – buyuk huquqshunos. — Toshkent : Mir ekonomiki i prava.
23. Taqiyyuddin ibn Abdulqodir Tamimiy G‘azziy. (1995). at-Tabaqot as-saniyya fi tarojum al-hanafiyya. — Riyoz : Dorur rifoiy.
24. Toshkulov. J., Yusupova N., Bekmirzayev I., Sarsenboyev O., Masaidov S. (2014). Islom huquqshunosligi / O‘quv qo‘llanma. — Toshkent : “Toshkent islom universiteti” nashriyot matbaa birlashmasi.
25. Umar Rizo. (1999). Mu’jam al-muallifin. J. 1. — Damashq : Dor al-qalam.
26. Xayruddin Zirikliy. (1948). al-A’lom. J. 2. — Bayrut : Doru-l-ilm lil-malayin.
27. Xulosat al-fatovo. (1667). Iftixoruddin Tohir ibn Abdurrashid al-Buxoriy. // Qo‘lyozma. Inv. R: №140. — Turkiya : Istanbul muftiyligi kutubxonasi. Fiqh bo‘limi.
28. Yusupova N., Juzjoniy A. (2007). Burhoniddin Marg‘inoniy: Hayoti va ilmiy merosi. — Toshkent : Akademiya.

