الكلمات المفتاحية:
тафсир муфассир ҳанафий мазҳаби темурийлар темурий ҳукмдорлари Амир Темур мусулмон олами фиқҳ қозиالملخص
Амир Темур ҳокимият тепасига келгач, барча соҳалар каби илм-фанда ҳам улкан ривожланишлар амалга оширилди. Таъкидлаш керакки, ушбу ривожланиш темурий ҳукмдорлари даврида ҳам давом эттирилди. Илм-фан негизида тафсир илми ҳам ривожландики, буни ўша даврда яшаган муфассирлар мисолида ҳам кўриш мумкин. Бир нарсага алоҳида урғу бериш керакки, темурийлар жаҳон саҳнасига илм-фан ҳомийлари сифатида чиқдилар, улар улкан кутубхоналар, илмий мажлислар, мадраса ва мактабларга асос солдилар. Шу тарзда мўғуллар ҳукмронлиги даврида вайрон бўлган кўплаб илмий муассасалар яна қайтадан тикланди. Натижада мусулмон оламининг турли жойларида ўнлаб муфассирлар фаолият юритди. Улар мусулмонларнинг муқаддас манбаи бўлмиш Қуръони каримни илмий асосда тафсир қилдилар ва одамларга унинг талқинларини етказдилар. Айтиш керакки, бу даврда темурийлар етиб бормаган ерларда ҳам илм-фан гуллаб яшнади. Эътиборли жиҳати шундаки, уларнинг ёзган асарлари бугунги кунгача ислом олимлари томонидан қайта-қайта ўрганиб келинмоқда. Мақолада ҳам XV асрда яшаган муфассирлар фаолиятига урғу берилган.
التنزيلات
المراجع
1. Fazlur Rahman. Uzbekitan’s contribution to Islamic civilization // «O‘zbekistonning islom sivilizatsiyasi rivojiga qo‘shgan hissasi» nomli xalqaro konferensiya ma’ruza va tabriklar tezislari to‘plami. Toshkent-Samarqand: Imom Buxoriy respublika ilmiy-ma’rifiy markazi, 2007.
2. Abdulhay al-Laknaviy. Al-Favoid al-bahiya fi tarojim al-hanafiya. Qozon: al-Xizona bosmaxonasi, 1903.
3. Hofiz Tanish al-Buxoriy. Abdullanoma (“Sharofnomayi shohiy”). Ikkinchi kitob; Fors tilidan S.Mirzayev va Yu.Hakimjonov tarj.; Izohlar muallifi: B.Ahmedov. - T.: “Sharq”, 2000.
4. Ahmad al-Adnaviy. Tabaqotul mufassirin / Sulaymon ibn Solih al-Xaziy. Al-Madina almunavvara, 1997.
5. Odil Nuvayhiz. Mo’jamul mufassirin min sadril islam hattal asril hozir. Uchinchi nashr. - Bayrut: Muassasatu Nuvayhizis saqofiya lit ta’lif vat tarjima van nashr. 1-jild. - B. 78.
6. https://ar.wikipedia.org/wiki/ _ ابن_السكاك المكناسي
7. https://ar.wikipedia.org/wiki/ ابن_مرزوق_الحفيد
8. Shamsuddin ad-Dovudiy. Tabaqotul mufassirin. – Bayrut: Dorul kutubil ilmiya, 2002.
9. Faxruddin Ali Safiy. “Rashahot aynul hayot”, Toshkent, 2003.
10. Usmonov I., Saidova G. Ya’qub Charxiyning hayoti va ilmiy merosi hamda uning «Tafsiri Charxiy» asarining turkiy tarjimasi / Toshkent islom universiteti ilmiy-tahliliy axboroti. - T.: Toshkent islom universiteti nashriyot-matbaa birlashmasi, 2010. № 3.
11. Ya’qub Charxiy. “Tafsiri Charxiy”, O‘zR FA SHI xazinasi, Inv. N 12518.
12. https://ar.wikipedia.org/wiki/ _ نظام_الدين النيسابوري
13. Xayruddin az-Zirikliy. Al-A’lom. - Bayrut: Dorul ulum lil mulloiyin. 6-juz. - B. 150.; As- Suyutiy. Husnul munozara. 1-juz.
14. Abdulloh Abdulhamid Saad. O‘rta Osiyo olimlari qomusi / Z.I.Munavvarov tahriri ostida. - T.: Imom Buxoriy respublika ilmiyma’rifiy markazi nashriyoti, 2007.
15. https://ar.wikipedia.org/wiki/_ ابن_إمام 1-5_ الكاملية 1
16. Ibn Imomul Komiliya. Taysirul vusul ila minhojil usul minal manquli val ma’qul / Tahqiq: Abdulfattoh Ahmad Qutb ad- Daxmisiy. Al-Foruqul hadisiya lit tiboa van nashr. 1-juz.
17. O‘zbekiston xalqlari tarixi / A.Asqarov tahriri ostida. - T.: «Fan» nashriyoti, 1992.
18. Ibn al-Imod al-Hanbaliy. Shazarotuz zahab / Tahrir: Mahmud al-Arnout. Dor Ibn Kasir, 1986. 9-jild. - B. 509.
19. Ash-Shavkoniy. As-Savorimul haddodul qotia liarbobil ittihod / Tahrir: Muhammad al- Halloq. Dorul hijra. Birinchi nashr, 1991.
20. Burhonuddin al-Baqoiy. Tanbihul g’abiy ila takfir Ibn Arabiy / Tahrir: Abdurrohman al- Vakil. Dorul Boz (yili ko‘rsatilmagan).
21. https://ar.wikipedia.org/wiki/_ برهان_الدين البقاعي
22. Alisher Navoiy. Majolisun nafois. - B. 67.
23. Lutfillayev X. Husayn Voiz Koshifiyning “Mavohibi Aliyya” asari Markaziy Osiyo xalqlari ma’naviy hayotiga doir muhim manba: tar.fan.nomz. ... dissert. avtoref. - T.: «al-Faba-servis», 2011.
