DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2022/2/59%20-%2067Kalit so‘zlar:
Имом Шаҳристоний Ал-Милал ва н-ниҳал калом фалсафа динлар тарихи Шаҳристон қўлёзма бағрикенгликAnnotasiya
Бугунги глобаллашув даврида тарихни холисона ўрганиш, миллий ва диний қадриятларни қайта тиклаш, аждодлардан қолган бой, маънавий-маданий меросни асраб-авайлаш, тадқиқ этиш ҳамда уларни келажак авлодларга етказиш долзарб масалалардан ҳисобланади. Бу эса миллатнинг, айниқса, ёшларнинг маънавий баркамол бўлиб етишишида муҳим омилдир.
Соф исломий эътиқод эгаларини тарбиялаш ва улар орқали кенг халқ оммаси онгига ислом динининг эзгу тушунчаларини етказиш ва турли адашган оқимларга қарши курашиш бугунги кунда юксак вазифага айланди.
Тарихдан маълумки, ислом динидан турли оқим ва фирқалар ажралиб чиққан. Мовароуннаҳр, Хуросон ва бошқа мусулмон диёрлар олимлари диндан ажралиб чиққан фирқаларнинг турли ғоя ва қарашлари, асл моҳиятини очиб бериш ва уларга соф исломий далиллар билан раддия бериш мақсадида муҳим изланишлар олиб боришган ва бу борада катта ютуқларга эришиб, қимматли асарлар ёзиб қолдирганлар. Мана шундай олимлардан бири – Хуросон минтақасидан чиққан, динлар тарихига оид мўътабар манба қолдирган Абул Фатҳ Шаҳристонийдир. Имом Шаҳристонийнинг “ал-Милал ва-н-ниҳал” асарида нафақат ислом динидан ажралиб чиққан фирқалар ҳақида, балки бошқа динлар ва эътиқодларга доир муҳим маълумотлар келтирилган. Шунинг учун ҳам ҳозирги кунимизда ушбу китоб мазҳаблар тарихини ўрганишда самарали асарлардан бири саналади. Бундан ташқари олим фиқҳ, калом, фалсафа каби илм соҳаларида ҳам асарлар ёзиб қолдирган. Бу асарлар бугунги кунимизда ҳам долзарб саволларга жавоб берувчи бебаҳо манбалар сифатида баҳоланади.
Ушбу мақолада олимнинг асарлари, муаллиф ҳақидаги уламоларнинг эътирофлари ва олим асарларининг тадқиқ этишдаги ёндашувлар тадқиқ этилган.
Yuklab olishlar
Bibliografik manbalar
1. Carl Brockelmann. (1937). Geschichte Der Arabischen Litteratur (Аrab adabiyoti tarixi). . Leiden: E.J.Brill.
2. Cureton W. (1864). Book of Religious and philosophical sects by Muhammad al-Shahrastani. . London: Publication of oriental texts.
3. Ganiyev A., & Umaraliev S. (2020). The role of zakat in the early stages of the islamic civilisation. EPRA International Journal of Multidisciplinary Research (IJMR), 25, 441-444.
4. Guillaume A. (1934). The Summa Philosophiae of AlShahrastānī: Kitabu Nihayatiʼl-iqdam Fi ʼilmiʼl-kalam. . Oxford: Oxford University Press.
5. Latief H. (2006). Comparative Religion in Medieval Muslim Literature. AMERICAN JOURNAL OF ISLAMIC SOCIAL SCIENCE.( №. 23. ), P. 28-62.
6. Monnot D. G. (1986). Livre des religions et des sectes. Leuven: Peeters.
7. Mumin Mirzo A. (2022). The role of imam Shahristan’s scientific heritage in the development of islamic sciences. Academicia an International Multidisciplinary Research Journal (Vol. 12, Issue 01,), 530-538.
8. Mukhtarov B. (2019). The book of Nаsiruddin Samarkandi’s “Riyadh ul-ahloq” – as a important source on upbringing morality. The Light of Islam: Vol. 2019 : Iss. 2 , Article 18.
9. Mukhtarov B. (2019) Codicological analysis of manuscripts of work “al-Fiqh an-nоfe’”. The Light of Islam: Vol. 2019 : Iss. 4 , Article 11.
10. Mukhtarov B. (2021) The importance of “al-Fiqh an nofe’” in solving modern social problems // Academicia an International Multidisciplinary Research Journal Kurukshetra, India issue 4, volume 11 published April. P. 1161-1166.
11. Nematullo Mukhamedov & Nurulloh Turambetov. (2021). The origins of religious tolerance in Central Asia. International journal of social science & interdisciplinary research ISSN: 2277-3630 Impact Factor: 7.429, 10(12), 68–73. Retrieved from https://www.gejournal.net/index.php/IJSSIR/article/view/105
12. Pococke E. (1806). Specimen historiæ Arabum. Oxford: Clarendon Press.
13. Sharpe E. J. (1991). Comparative Religion: A History. Illinois: Open Court.
14. Prozorov S.M.. (1984). Kniga o religiyax i sektax. Moscow: «Nauka».
15. Abu al-Fath ash-Shahrastani. (2001). Kitab al–Milal wa al-Nihal. Beirut: Dor al-ma’rifa.
16. Abu al-Fath ash-Shahrastani. (2009). Nihāyat al-aqdām fī ‘ilm al-kalām. Cairo: Maktabat al masnaa.
17. Ibn Khallikan. (2007). Wafayāt al-Aʿyān wa-Anbāʾ Abnāʾ az-Zamān. (Vol. 4). Beirut: Dar al-sadr.
18. Bayhaqī (1365 h.). Tarikh-i hukama al-Islam. Damascus: Matbaa at–taraqqi.
19. Taj al-din al-Subki. (2015). Ṭabaqāt al-Šāfiʻiyya — Kubrā. (Vol. 4). Beirut: Dar al-maarif.
20. Khayr al-Din al-Zirikli. (1984). Al-Aʻlām. (Vol. 6). Beirut: Dar al-ilm li-l-malayin.
21. Zuhdi. (1366 h. ). Аl- Muʿtazila. Cairo: Matbaat-i Misr.
22. Sukhair Muhammad Muxtor. (1395 h.). Al-Shahrastani va his thoughts on the ilm al-kalam. Cairo: University Ayn Shams.
23. Shams ad-Dīn adh-Dhahabī (1996). Siyar a`lam al nubala. (Vol. 20). Beirut: Muassasa al-risala.
24. Muhammad Shafeeq Gurbol. (1965). Аl-Mavsuʼa al arabiyya al-muyassira. (Vol. 2). Beirut: Dar ihya al-turas al-arabiy.
25. Yaqut al-Hamawi. (2006). Kitāb Mu’jam al-Buldān. (Vol. 3). Beirut: Dor al-sadr.
