DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2023/2/4-10Kalit so‘zlar:
Xoja Ubaydulla Ahror Bagiston tasavvuf naqshbandiya tariqat saxovat tinchlik va totuvlik tarafdori rahm-shafqat va ezgulik.Annotasiya
Maqolada Xoja Ahrorning (XV asr) Naqshbandiya tariqatining yetakchisi sifatidagi faoliyati, xususan, oddiy odamlarning hayoti haqida qayg‘urish (ularga yer berish, undiriladigan soliqlarni kamaytirish), temuriylar o‘rtasidagi janjalda yarashtirish, va boshqalar.
Xoja Axror Naqshbandiya tariqatining ko‘zga ko‘ringan rahnamolaridan biri, shuningdek, eng yirik siyosiy arbob va o‘z davrining eng katta boyliklaridan birining sohibi bo‘lgan. Uning nomi Naqshbandiya tariqatining siyosiy-iqtisodiy faoliyatining faollashishi va mafkurasining Markaziy Osiyo chegaralaridan tashqariga tarqalishi bilan chambarchas bog'liq.
Xoja Ubaydulla Ahror XV asrning buyuk siymolaridan biri, naqshbandiya tariqatining ko‘zga ko‘ringan murshidi, o‘z davrining ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy va mafkuraviy hayotida katta iz qoldirgan. Bu davrda uning shuhrati nafaqat Movaraunnahrda, balki keng geografik mintaqada, jumladan, Xorazm, Dashti Qipchoq, Xuroson va Hindistonda ham tarqaldi. Temuriylar hukmdorlari Sulton Abu Said Mirzo va uning o‘g‘li Sulton Ahmad Mirzo o‘rtasida Hoji Ahrorning obro‘-e’tibori shu qadar baland bo‘lganki, ular o‘z murshidlari maslahatidan foydalanmasdan biron-bir masalani hal qilishga shoshilmasdilar.
Xoja Ahror valiy XV asrning ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy va ma’naviy hayotida katta iz qoldirgan, naqshbandiylik tariqatining yirik namoyandasi va nazariyotchisi bo‘lgan aziz siymolardan biridir. O‘sha davrning olimu ulamolari, adiblari Fazlulloh Abullays Samarqandiy, Sa’diddin Koshg‘ariy, Sayid Qosim Anvor, Abdurahmon Jomiy, Alisher Navoiy va boshqalar Xoja Ahrorni «Ka’bai maqsud» (murodlar ka’basi), «Murshidi ofoq» (yorug‘lik yo‘lini ko‘rsatuvchi pir, ustoz) deb e’tirof etganlar, unga bag‘ishlab, she’rlar, dostonlar, risola va boshqa asarlar yozganlar.
Ushbu maqolada naqshbandiya tariqatining yirik siymosi Xoja Ubaydullo Ahror (1404-1491) hayoti va faoliyati o‘rta asr manbalari asosida tadqiq etilgan. Xoja Ahrorning tinchliksevarlik faoliyati hamda kishilar o‘rtasida mehr-oqibat, halollik, saxovat, yaxshilik kabi qadriyatlarni targ‘ib qilgani tahlil etilgan.
Yuklab olishlar
Bibliografik manbalar
1. Babadjanov B. voprosu o vospriyatii statusa sufiyskogo sheyxa (na primere Xadja Axrara) //Arabia Vitalic. Arabskiy Vostok, islam, drevnyaya Araviya. Sbornik statey v chest V.V.Naumkina. -Moskva, 2005.-S.177-190.
2. Bartold V. Mistitsizm v islame. Soch. T. 6. Islam. – M.: Nauka, 1968;
3. Boldыrev A.N. Yeщe raz k voprosu o Xadje-Axrare // Duxovenstvo i politicheskaya jizn na Blijnem i Srednem Vostoke v period feodalizma: Sb. statey. -M.: 1985;
4. Valixo‘jaev B. Xoja Ahror tarixi. -T.:Yozuvchi, 1994. -B. 62.
5. Vyatkin V. Iz biografii Xadji Axrara // Turkestanskie vedomosti. 1904. № 147;
6. Karimov E. Xo‘ja Ahror hayoti va faoliyati. -T.: Ma’naviyat, 2003. -B.14.
7. Muhammad Qozi. Silsilat ul-orifin. Fond rukopisey Instituta Vostokovedenie AN RU. Inv. № 4452/1. –S. 68b.
8. Muxammedxodjaev A. Ideologiya nakshbandizma. Dushanbe. Donish, 1991. Kanibadam. 2000.
9. Muxammedxodjaev A. Naqshi Xocha Ahror dar ta’rixi farangi Osiyoi Markaziy.Xocha Ahrori Valiy. Majmua. Dushanbe. 2004.
10. Muxamedov N.A. (2014) Idei tolerantnosti i gumanizma v deyatelnosti uchyonыx sufiev oazisa Tashkent. The culture of tolerance in the context of globalization: methodology of research, reality and prospect http://sociosphera.com/ files/conference/2014/k-05_13_14.pdf#page=54-57 (in Russ).
11. Nematullo Mukhamedov, Lazizakhon Alidjanova (2020). Personality of Khoja Akhror and his factor in the social-spiritual Life // ACADEMICIA: An International Multidisciplinary Research Journal_ https://www.indianjournals.com/ijor.aspx?target=ijor:aca&volume=10&issue=10&article=192. Pages: 1242-1246. DOI : 10.5958/2249-7137.2020.01263.X
12. Mukhamedov, N., & Alidjanova, L. (2020). The role of Khodja Akhrar in socialspiritual Life of Central Asia. American Journal of Research_https://journalofresearch.us/wp-content/uploads/2020/06/2020_5_6AJR_10. pdf.
13. Mukhamedov Nematullo (2020). Medieval Scientists Of The Oasis Shash And Their Contribution To Islamic Civilization // The American Journal of Social Science and Education. Innovations (ISSN – 2689-100x). Published: August 14, 2020 | Pages: 137-143. Doi: https://doi.org/10.37547/tajssei/Volume02Issue08-20
14. Chexovich O.D. Samarkandskie dokumentы XV-XVI vv. M.: Nauka, 1974. - 531 s.
15. Tillaboev R. Sredneaziatskie agiograficheskie sochineniya XV-XVIvv-kak istoricheskiy istochnik (Jitiya sheyxov tarikata nakshbandiya). Dis.dok-ra. ist. nauk. Toshkent:1994.
16. Trimingem Dj.S. Sufiyskie ordenы v Islame. Per. s angl. A.A.Staviskoy, pod redaksiey i s predisloviem O.F. Akimushkina. – M.: Nauka, 1989;
17. Saidqulov T. Ocherki istoriografii istorii narodov Sredney Azii. Toshkent: O‘qituvchi, 1992. – S. 85-89.
18. Umrzoqov B. Xoja Ubaydulloh Ahror: hayoti, shakli-shamoyili, avlodlari // Imom al-Buxoriy saboelari. T., 2004, № 2, 105-107 b.
19. Faxruddin Ali Safiy. Rashaxot/ Podg. k izd. Maxmud Xasaniy, Baxriddin Umrzok. - T.:Abu Ali ibn Sino, 2004. S. 270-272).
20. Xoja Ubaydulloh Ahror. Tabarruk risolalar / Nashrga tayyorlovchilar: M.Hasaniy, B.Umrzoq, H.Amin. -T.:Adolat,2004. -B. 197.
