مجلد 8 عدد 1 (2025)


						معاينة مجلد 8 عدد 1 (2025)
مجلد 8 عدد 1 (2025)
منشور: 04-09-2025

مقالات

УМРИНИНГ УЧ ЙИЛИНИ БУХОРОДА ЎТКАЗГАН ШАЙХ ХОЖА ҲАСАН БУЛҒОРИЙ: МУХТАСАР ТАЛҚИН ВА ТАҲЛИЛ

Nematullo NASRULLAYEV (Muallif)

Аннотация. Мазкур мақола Бухоро шаҳрининг тарихий, маданий ва илмий аҳамиятига, шунингдек, унинг ўтмишдаги буюк диний ва илмий шахсларидан бири Хожа Ҳасан Булгорий ҳаёти ва фаолиятига багишланган. Бухоро шаҳри, юртимизнинг қадимий ва машҳур илмий марказларидан бири сифатида, ўзининг бой тарихий мероси, диний, илмий ва маданий анъаналари билан Шарқда ало.ҳида у ринга зга. ХожаҲасан Булгорий, Бухоро шаҳрида ўзининг илмий фаолияти ва диний таълимоти билан танилган, шунингдек, у тасаввуф илмига оид ўгитлар ва амалиётлари билан ҳам машҳурдир.
Ушбу мақолада Хожа Ҳасан Булгорий ҳаёти, унинг илмий ишлари, диний таълимотлари ва шогирдлари ҳақида батафсил маълумотлар келтирилган. Мақолада Булгорийнинг Бухородаги илмий ва диний фаолиятининг аҳамияти, шунингдек, унинг тасаввуфдаги ўрни ва халқ орасидаги таъсири тўгрисида суз боради. Булгорий нафақат ўз даврининг машҳур олими, балки унинг нафақат Бухорода, балки бу тун ўша даврдаги мусулмон дунёсида таъсир ўтказганлиги ҳам таъкидланади. Хожа Ҳасан Булгорийнинг шогирдлари орасида, масалан, Садруш-шариъа нами билан танилган Убайдуллоҳ ибн Масъуд каби йирик мутафаккирлар мавжуд эди, улар Булгорийдан олинган илмий ва диний ўгитларга асосланиб, уз фаолиятларини давом эттирганлар. Шунингдек, мақолада Булгорийнинг илмий услубининг хусусиятлари, унинг ҳаётига оид маълумотлар, шунингдек, унинг номи билан аталган Бухородаги «Хожа Булгорий» гузари ва масжидининг аҳамияти ҳақида ҳам батафсил маълумотлар келтирилган. Булгорийнинг тарихий мероси ва унинг илмий ютуқлари, бугунги кунда ҳам Бухоро шаҳрининг диний ва илмий ҳаётидаўзининг катта аҳамиятини сақлаб келмоқда.

4-10
106
22

ЗНАЧЕНИЕ ПРОИЗВЕДЕНИЯ “ХИДАЯ” БУРХАНУДДИНА МАРГИНАНИ В РАЗВИТИИ МУСУЛЬМАНСКОГО ФИКХА

Mavlidin GADJIYEV (Muallif)

Аннотация. Данная статья посвящена труду «Хидая» Бурхануддина ал-Маргинани, написанной в XII веке, и представляет собой значительный вклад в исламскую юриспруденцию, особенно в ханафитском течении. Этот фундаментальный труд систематизирует и упорядочивает правовые нормы, охватывая около 4800 правовых вопросов. «Хидая» состоит из четырех томов, каждый из которых посвящен различным аспектам правоведения: вопросам поклонения, социальным и коммерческим отношениям, уголовному праву и правосудию, а также клятвам, войне и миру, заповедям и завещаниям. Труд написан ясным и понятным языком, что делает его доступным как для юристов, так и для студентов. «Хидая» продолжает оставаться важным источником знаний для мусульманских юристов и студентов, способствуя адаптации правовых знаний к новым вызовам. Этот труд служит примером глубокого анализа и междисциплинарного подхода, способствуя диалогу и взаимопониманию среди мусульманских ученых и правоведов. Статья анализирует преимущества и различия данного произведения и описывает его роль в современном мире. Она подчеркивает значение «Хидая» в качестве продолжительного источника правовых знаний, который поддерживает развитие и адаптацию исламского права в меняющемся мире. Таким образом, «Хидая» Бурхануддина ал-Маргинани остается важным трудом в исламской юриспруденции, способствуя продолжению традиций правоведения и обеспечивая юристов и студентов необходимыми знаниями для решения современных правовых вопросов. Этот труд также иллюстрирует важность научных работ в процессе развития правовой культуры и принятии решений в современном обществе. Статья уделяет внимание тому, как «Хидая» влияет на современное правоприменение и правовую теорию, детая акцент на значимости этого произведения в глобальном контексте и помощи в решении вопросов, возникающих в условиях стремительных изменений.

44-51
86
9

“ATWAQUZ ZAHAB...” OR GOLDEN WAY FROM EAST TO WEST

Ikhtiyor BABANAZAROV (Muallif)

Abstract: Mahmoud Zamakhshari s book “Atwaq uz-zahab fil-mawai 'z wal-khutab ” is a collection of 100 essays consisting of golden admonitions and guidance that promote piety’ and noble character, encouraging the abandonment of evil and the pursuit of goodness.
This article discusses one of Mahmud Zamakhshari s scholarly works, “The Golden Strands of Admonitions and Advice ”, which deals with spiritual education and ethics. It also examines the translations of this work and the translators who were influenced by it. In particular, the article provides information about the translations of the book in the West, including both ancient and modern editions. It also discusses the German translations of Atwaq az-Zahab made by several German scholars such as Joseph von Hammer, Heinrich Leberecht Fleischer, and Gustav Weil, as well as presenting details about the lives and scholarly contributions of these translators. The translation work known as Samachschari’s Goldene Halsbander is given a scholarly description of its lithographic editions, with samples provided from each edition. In addition, the locations and distribution of these editions across various libraries and collections around the world are presented in the form of maps, tables, and diagrams.
Mahmud Zamakhshari’s book “Atwaq uz-zahab fil-mawai 'z wal-khutab ”, preserved in various libraries around the world, has been recognized by Western scholars as a distinguished example of world literature. In particular, the following statement by the American publishing house Kessinger Publishing is noteworthy: “We considered it important to reprint this rare antique work in facsimile form, as it represents a great cultural heritage... ”

11-17
83
11

“AL-FIQH AL-ABSAT” ASARIDA AQIDAVIY MAVZULARNING YORITILISHI

Soatmurod PRIMOV (Muallif)

Annotatsiya: Islom dini das flab Arabis ton yarim orolida paydo bo ‘Igan bo ‘Isakeyinchalikxulofoiroshidinlardavrida Fors va Shorn diyorlarigayetib bordi hamda о‘sha yerdagi mahalliy aholining ко ‘pchilik qismi musulmon bo ‘Idi. Umar (r.a.) davrida Fors mamlakati fath etildi. Shu qatorida Iroq hududlariga islom dini kirib bordi. Vaholanki, Iroq hududi - ikki daryo oralig'i qadimdan madaniyat markazlaridan biri hisoblanagan. В и mintaqada turli mill at va din vakil lari yashagan. Mahallaiy aholining ко ‘pchilik qismi musulmon bo ‘lishganidan keyin boshqa din va ta ’limoti vaikllari bilan muayyan e 'tiqodiy masalalar borasida turli ixtiloflar kelib chiqdi. Islom diniga mansub asosiy va dastlabki firqalar ham aynan Iroq hududida paydo bo ‘Igan. Xavorij, mo ‘tazila va shia kabi firqalar.
Hanqfiy mazhab asoschisi — I mom Abu Hanifa ham aynan mana shu zaminda yashagan va ijod qilgan. I mom Abu Hanifa ко ‘plab shogirdlariga fiqh va aqida imlarini о ‘rgatish barobarida о ‘sha vaqtda mavjud bo ‘Igan ко ‘plab firqa vakillari bahs-munozalar olib borgan hamda ahli sunna val jamoa aqidasni himoya qilgan. Manhalarda zikr qilinishicha Imom Abu Hanifa turli adashgan firqa vakillari bilan bahs-munozra qilish uchun yigirmadan ortiq marotaba Basra shahriga borgan. Imom Abu Hanifa aqoid ilmiga oid asarlarida ahli sunnaning sof e 'tiqodiy qarashlarni bayon qilish bilan birga adashgan firqalarga raddiyalar bergan. Mana shunday asarlaridan ibri "al-Fiqh al-absat" asari bo‘lib, savol-javoh shaklida aqidaviy masalalar bayon qilingan. Mazkur maqolada dastlab asarning muallifi borasidagi qarashlar tahlil qilingan. Shuningdek, bir nechta ulamolar nisbati berilgan yagona sharhi haqida muhim ma’lumotlar taqdim etilgan. “Al-Fiqh al-absat” asarida bahs yuililgan asosiy aqidaviy masalalar talqiniyoritib berilgan. Imom Abu Hanifa ко ‘plab о ‘rinlarda adashgan firqalaming noto ‘g‘ri aqidalariga raddiya berishda naqliy dalillar birga aqliy dalillarni keltirib о ‘tganini kuzatish mumkin. Asanring e’tiborlijihatlaridan biri uning savol-Javob shaklida yozilganligi. В и holat о 'quvchida aqidaviy masalalarni yanada tushunarli bo ‘lishiga va yodda qolishiga yordam beradi. Mazkur osar hanafiy mazhabiga oid dastlabki aqida matnlari sifatida e 'tirofetilgan.

18-26
78
7

HADISLARDA EHSON TUSHUNCHASINING YORITILISHI

Mahammadsidiq USMANOV (Muallif)

Annotatsiya. Ushbu maqolada islom dinida madh etilgan go ‘zal xulqlardan biri "Ehson ” tushunchasi xususida so ‘zyuritilib, uning ma ’nosi ehson haqida aytilgan mashhur hadis namunalari orqali bay on etiladi. "Ehson ” so 'zining ma’no-mazmuni eng ishonchli manbalardan joy olgan sahih va mashhur hadislar orqali yoritib berilgan. Bundan tashqari, ehson dinning eng oliy martaba va darajalardan biri sanalishi ochib berilgan hamda ehson ta ’rift, ehson va islom, ehson va ota-onaga yaxshilik qilish. ehson va ona, ehson va qiz tarbiyasi, ehson va ayollar huquqi, ehson va qo 'shnilar, ehson va hayvonlar, ehson vayaxshi gumon kabi jamiyatdagi ma 'naviy muhitni barqororlashtiruvchi, undagi insonlarni о 'zaro bir-biriga munosabatni tartibga soluvchi alohida dolzarb mavzularga bo jib maqola shakllantirilgan.
Maqolada shuningdek, barcha go ‘zal xulqlar vayuksak darajalar о ‘z kuchini ehsondan о I is hi haqida so ‘z yuritilgan. Ayniqsa, uning ma 'naviy hayotimizda tutgan о 'rni naqadar muhim ekanligi mo 'tamad hadis manbalar asosidayoritilgan. Islom dinining Qur ’oni karimdan keyin ikkinchi о ‘rinda turuvchi asosiy manbasi - hadisi shariftarda ehson mavzusiga alohida e ’tibor qaratilgan. Zero, hadisi shariftarda odob-axloq mavzulari ham chuqur о ‘rin olgan. Ehson haqidagi nabaviy hadislarnini sharhlashda islom olamida mashhur muhaddis ulamolar, shu bilan birqatorda, Imom Buxoriy, Abu Iso Muhammad Termiziy va Mui la AU Qoriy kabi yurtimizdan yetishib chiqqan allomalar merosida keng о ‘rin olganligi tadqiq qilingan.
Ushbu maqolada shu bilan birga, ehsonning bosqichlari, darajalari keltirilib inson zohirini ham, botinini ham tuzatishi lozimligi, tashqi ко 'rinish ichki olamga muvofiq bo jmasa, sitrki ko'rinishlar insonlarni aldab qo'yishi va xunuk holatlarning yuzaga kelishiga sabab ho jishi: ishonchni su 'iste 'mo! qilish, tinchlikni himoya qilish. Yer yuzini ohod qilish va tabiatni muhqfaza qilish ham ehsondanligi, imonning yarmini shukur tashkil qilsa, qolganyarmi sabrdan iboratligi, ixlos ehsonning eng muhim sohasi hisoblanishi takidlangan.

27-36
104
3

THE IMPACT OF PHONOLOGICAL CHANGES ON WORD STRUCTURE

Sadiq Hilal Abdul-Razek (Muallif)

Abstract: This linguistic study aims to highlight the strong relationship between phonological rules and morphology, as morphological Structures cannot be Studied in isolation from phonetics and its principles. One of the clearest examples of this relationship is the variation found in the authentic Qur ’anic readings, where morphological Structures are influenced by two main factors: Phonological rules that aim to achieve phonetic harmony, reduce articulatory effort, and avoid difficulties caused by sound similarity or contraSt within the same word; Dialectal differences, which are themselves a result of phonetic variations among speakers. These variations Stem from physical aspects related to the speech organs, cultural factors linked to the preservation of certain linguistic phenomena, and geographical influences from neighboring nations affecting the pronunciation of some sounds. The Study draws its material from classical works on the meanings of the Qur ’an, which have documented the authentic Qur ’anic readings and their underlying reasons. The researcher connects these reasons to findings from modern phonetics and addresses morphological topics governed by phonological rules, such as theformation of imperative verbs, the changes in the patterns ifta ala and tafa' ala and verb forms affected by phonetic considerations.
The researcher employs a descriptive method, observing linguistic phenomena and analyzing them in light of phonological laws, while discussing and commenting on them.
The study concludes with a set of principles affirming that morphology’—excluding derivation—is fundamentally shaped by phonetic differences resulting from unconscious application of phonological rules by speakers.




 


 

 


 






37-43
24
8

GLOBALLASHUV SHAROTIDA HUQUQIY- DEMOKRATIK ISLOHOTLARDA LIBERAL MAFKURANING JAMIYATGA TA’SIRI

Matluba YULDASHEVA (Muallif)

Annotatsiya: O'zbekistonda milliy mafkuraning zamonaviy jamiyatdagi о 'rni va ahamiyatini aniqlash, uning asosiyfunks iyalar ini tahlil qilish va ularning ijtimoiy-falsafiyjihatdan qanday о ‘zgarishlar va transformatsiyalarni boshdan kechirganligini о ‘rganishdir. О ‘zbekistonning zamonaviy ijtimoiy-siyosiy va madaniy sharoitlarida milliy mafkuraning roli, uning milliy о ‘zlikni anglash, ijtimoiy barqarorlikni ta ’miniash, yoshlar tarbiyasida va ma ’naviy-mafkuraviy immunitetni shakllantirishdagi hissasini chuqur о ‘rganishni maqsad qiladi. Shu bilan birga, milliy mafkurani globalizatsiya, axborot xurujlari va zamonaviy tahdidlar sharoitida qayta talqin qilish, yangi ijtimoiy sharoitlarga moslashtirish va uning istiqboldagi rivojlanish yo jlarini aniqlash ham tadqiqotning asosiy maqsadlaridan biri hisoblanadi.
Shuningdek, maqolada analiz va sintez, kompleks yondashuv, tizimli-funksional yondashuv, kontent analiz, retrospektiv tahlil, di a I ekt ik, sinergetik, qiyosiy tahlil kabi ilmiy bilish usullaridan foydalanilgan hamda quyidagi amaliy natijatari ко 'rsatib о ‘lilgan: “ijtimoiy-siyosiy islohotlar ”ning g ‘oyaviy-majkuraviy mazmun-mohiyatifalsafaning alohidal ik va umumiylik kategoriyalari vositasida nazariy jihatdan asoslangan; jamiyat hayotidagi ijtimoiy-liberal о ‘zgarishlar-majkuraviy transformatsiyasining muhim omili ekanligining kompromistik, demokratik tendensiyalari, obyektiv va subyektiv omillari aniqlangan hamda uni boshqarishning institusional tizimini takomillashtirishga oid metodologik taklifva tavsiyalar ishlab chiqilgan; hozirgi davrda liberal va konservativ mafkuraning uyg 'unlashuvidagi metodologik muammolar tizimli yondashuv asosida turkumlashtirilgan va ularning milliy, mintaqaviy xususiyatlari ochib berilgan.
Maqolada о ‘zbek xalqi milliy mqfkurasi rivojining ma ’naviy-majkuraviy va ijtimoiy-madaniy yo ‘nalishlariga mas ’ul tashkilotlarning nazariy-metodologik, о 'quv-uslubiy faoliyatini innovatsion tarzda takomillashtirishga doir ilmiy xulosalar ishlab chiqilganligi va hozirgi global о ‘zgarishlar sharoitida liberal mafkuraning ijtimoiy ahamiyatijamiyatning murakkabliklariga moslashuvchanligi, О 'zbekistonda amalga oshirilayotgan huquqiy-demokratik islohotlarda liberal mafkuraning namoyon bo ‘lishi demokratiya, inson huquqlari, qonun ustuvorligi va davlat boshqaruvi tamoyillarini ilgari surishga intilishi tadqiq etilgan.

52-59
124
5

OROLBO‘YI HUDUDI IJTIMOIY-DINIY VA TARIXIY MANZARASI SHAKLLANISH GENEZISI

Aydos YAKUPOV (Muallif)

Annotatsiya. XIX asr Orolbo‘yi xalqlari diniy an 'analarini tadqiq qilishda mintaqadagi diniy tnanzara shakllanish bosqichlarini о ‘rganish muhimdir. Bu davrda Orolbo ‘yi xalqlari, xususan, Qoraqalpoqlar, о ‘zining og ‘zaki ijodiyotiga juda boy xalq bo ‘Igan. Xalq ijodi, lining g ‘oyasi, shakllari va janrlari xilma-xil bo ‘lib, asrI ar davomida xalq о ‘zining qayg ‘u-hasratlarini va orzu-armonlarini badiiy shakllarda ifodalagan. Bu ijodning ta sirchanligi xalqning mentaliteti, tafakkuri va turmush tarziga mos ravishda yanada qimmatlidir Aynan badiiy adabiyot orqali xalq о ‘z tarixini, milliy xususiyatlarini va dunyoqarashini yozma adabiyot vositasida tasvirlab bergan. Berdaq kabi buyuk mutafakkirlar bu jarayonni rivojlantirib, xalqning falsafiy qarashlarini, madaniy merosini hamda dunyoqarashini о ‘z asarlarida aks ettirgan.
1970-80-yillarda arxeologik tadqiqotlar Orolbo‘yi va uning atrofidagi yodgorliklarni, jumladan, qadimiy ko'chmanchilarning qabristonlari va diniy marosimlar о‘mi kabi obidalarni aniqladi. Ustyurttagi Duana, Jeti asar va Kardar kabi arxeologik yodgorliklar bu hududlarda yashagan ко ‘chmanchi xalqlarning diniy tushunchalari va dqfn marosimlarini о‘rganish uchun muhim ahamiyatga ega. Bu joylarda topilgan kulol namunalari va keramika buyumlari, xususan, qabrlarning ichidagi olov qoldiqlari, о ‘likni xotirlash marosimlari va suyaklarni yoqish kabi usullarni о ‘rganish orqali о ‘sha davr madaniyati haqida batafsil ma ’lumotlar olish mumkin.

60-66
76
8

СОЦИАЛЬНО-ПСИХОЛОГИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ТЕОРЕТИЧЕСКИХ ОСНОВ ПОНЯТИЙ, СОДЕРЖАНИЯ И ФУНКЦИЙ ПОЛИТИЧЕСКИХ ЗНАНИЙ У МОЛОДОГО ПОКОЛЕНИЯ

Timur SATTAROV (Muallif)

Аннотация. В современных условиях, характ ер и зую гц ихся д и и ам и ч н ым и со ц и ал ь и о -политическими процессами и возрастающей ролью информационных технологий, развитие политических знаний у молодого поколения приобретает особую значимость. Политические знания выступают не просто набором фактов и понятий, а фундаментом формирования политической культуры, гражданской идентичности и активной гражданской позиции молодежи. В статье рассматриваются социальнопсихологические аспекты теоретических основ понятий, содержания и функций политических знаний у молодого поколения. Анализ научной литературы позволяет определить «политические знания» как систему представлений об устройстве государства, политических институтах, идеологиях, процессах и акторах, формирующих политическую реальность. Содержание политических знаний включает в себя знание конституционных норм, избирательного права, функционирования органов власти, политических партий и движений, а также понимание основных политических идеологий и ценностей.
Особое внимание в статье уделено функциям политических знаний, которые определяют их роль в процессах социализации молодежи. Когнитивная функция обеспечивает познание политической действительности, формирование целостной картины мира политики. Регулятивная функция направляет политическое поведение молодых людей, способствует осознанию ими своих гражданских прав и обязанностей, формированию правовой культуры. Прогностическая функция развивает умение анализировать политические события и процессы, прогнозировать их развитие, а коммуникативная функция обеспечивает эффективное взаимодействие в политической сфере, участие в дискуссиях и обсуждениях.
В работе подчеркивается, что процесс усвоения политических знаний носит социально обусловленный характер и тесно связан с влиянием социальных институтов. Семья, образовательные учреждения, СМИ и интернет-среда формируют информационное поле, в котором осуществляется политическая социализация молодежи. При этом важно учитывать психологические особенности молодежного возраста, такие как высокая восприимчивость к новым идеям, критичность мышления, стремление к самостоятельности в принятии решений, которые оказывают влияние на характер и глубину усвоения политической информации.
Особую роль в современных условиях играют информационные технологии. С одной стороны, они способствуют доступу молодежи к широкому спектру политических знаний, формированию информационной культуры. С другой стороны, интернет-пространство может становиться источником манипуляций, дезинформации и пропаганды, что требует развития у молодых людей навыков критического мышления и информационной грамотности.
В заключение в статье указана необходимость разработки образовательных программ, направленных на развитие у молодежи навыков критического мышления, анализа информации, медиаграмотности и осознанного участия в общественно-политической жизни. Важным аспектом является формирование у молодых граждан устойчивости к манипуляциям и пропаганде, умения отличать достоверную информацию от фейков и формировать собственную обоснованную позицию по полити ческил t вопросам.

67-72
64
5