DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2023/4/90%20-%2097Kalit so‘zlar:
диний реабилитация “Ижодий арт- терапия” “Онлайн жалб қилиш” “Асосий реабилитация дастурлари” “Кенгайтирилган реабилитация дастурлари” “Ақлли” ёндашув психологик терапия дерадикализацияAnnotasiya
Бугунги кунда турли бузғунчи оқимлар сафига қўшилиб қолган шахсларни жамиятга қайта мослаштириш масаласи муҳим аҳамият касб этмоқда. Дунё бўйлаб кузатилаётган бундай тенденция кўплаб мамлакатларга ҳам ўз таъсирини ўтказмоқда.
Ушбу мақолада дин ниқоби остидаги айрим гуруҳларнинг сафига кириб қолган шахсларни жамиятга қайта мослаштириш (реабилитация қилиш)нинг аҳамияти ва бу борада психолог, исломшунос, диншунос мутахассислар олдига қўйиладиган муҳим вазифалар ҳақида баҳс юритилган.
Шунингдек, мутахассисларнинг мазкур тоифадаги шахсларни тарбиялашда эътибор бериши керак бўлган масалалар ҳақида ҳам тўхталиб ўтилган. Бундан ташқари мақолада радикал шахсларни реабилитация қилиш жараёни дунё мамлакатлари томонидан турли ёндашувлар асосида иш олиб борилаётгани ҳамда уларни умумий шаклда икки гуруҳга: “Асосий реабилитация дастурлари” ва “Кенгайтирилган реабилитация дастурлари”га ажратган ҳолда таснифланиши ёритилган.
Шунингдек, “Асосий реабилитация дастурлари”нинг компонентлари бўлган диний, ижтимоий ва психологик реабилитацион ёндашувлар ҳамда мазкур жараёнда мафкуравий ва қонли синовларни бошидан кечирган шахс учун мўлжалланган программа, ўқув, касбий кўникма ва амалий чора-тадбирлар қандай тартибда ишлаб чиқилиши дунёнинг илғор давлатлари мисолида тушунтирилади.
Шу билан бирга, “Кенгайтирилган реабилитация дастурлари” таркибига кирувчи, “Оила”, “Таълим-тарбия”, “Қўллаб-қувватлаш”, “Ижодий арт-терапия” “Онлайн жалб қилиш” методларининг мазмун-моҳияти, қўлланиш тартиби ва баҳолаш мезонлари борасида сўз юритилади.
Мақолада радикаллашувни олдини олишга қаратилган ҳамда экстремистик ғоялар таъсирига тушганларни реабилитация қилиш дастурларининг оддий ва универсал шакли мавжуд эмаслиги, ижтимоийлаштирув услубларини тўғридан-тўғри трансформация қилиб бўлмаслиги, дастурларни амалиётга татбиқ этишда миллий маданият меъёрлари ва қадриятларнинг инобатга олиниши сабаблари тушунтирилади.
Ушбу мақолада радикал шахсларнинг реабилитацияси узлуксиз ва давомли механизмлар бирлашмасидан ташкил топиши, муваффақиятли реабилитация дастури учун унга керакли бўлган шарт-шароитлар талаб қилиниши, шунингдек, соғломлаштириш дастурлари диний, психологик, ижтимоий ва оилавий реабилитация амалиётини қўллаган ҳолда амалга оширилиши жаҳон тажрибаси асосида тадқиқ этилган.
Yuklab olishlar
Bibliografik manbalar
1. Кулсет Р., Струе С. (2008). Эпилог: дух времени и дерадикализация: Джихаддистский терроризм и проблема радикализации в Европе. - Бурлингтон.
2. Rohan Gunaratna, Mohamed Bin Ali (2015). Terrorist rehabilitation: a new frontier in counter-terrorism. – London: Imperial College Press.
3. Энджелл Э., и Гунаратна Р. (2011) Реабилитация террориста: опыт США в Ираке. Бока Ратон: ЦРЦ Пресс.
4. United Nations Asia and Far East Institute (2018). Rehabilitation and social reintegration of organized crime members and terrorists. – Tokyo, Japan: Mokuseinomori.
5. Rohan Gunaratna (2011). “Terrorist Rehabilitation: A Global Imperative.” Journal of Policing, Intelligence and Counter-Terrorism 6, no. 1.
6. United Nations Office on Drugs and Crime (2017). Handbook on the Management of Violent Extremist Prisoners and the Prevention of Radicalization to Violence in Prisons. - Vienna, Austria: Vienna International Centre.
7. Эль-Саид, Хамед, и Харриган, Джейн (2012). Дерадикализация насильственных экстремистов: программа контр-радикализации и дерадикализации и их влияние в странах с мусульманским большинством. Лондон: Рутледж.
8. Radicalisation Awareness Network (2019). Rehabilitation Manual. Rehabilitation of radicalised and terrorist offenders for first-line practitioners. – German: RAN.
9. National Security Research Division (2010). Deradicalizing Islamist Extremists. – Santa Monica: RAND Corporation.
10. Глобальный контртеррористический форум (2012) Римский меморандум о надлежащей практике реабилитации и реинтеграции лиц, совершивших насильственные преступления экстремистского характера.
11. Said H. (2013). Additional Guidance on the Role of Psychologists/Psychology in Rehabilitation and Reintegration Programs. https://toolkit.thegctf.org
12. Hussin, Sabariah Mohamed (2018). Strategic counterterrorism, terrorist rehabilitation and community engagement: the Singapore experience. – Brasil: Annual report and resource material series; №.104.
13. M.Hettiarachchi (2014). Sri Lanka’s Rehabilitation Program: The Humanitarian Mission Two. - Sri Lanka: Media Tec Advertising.
14. Хорган Джон и Брэддок Курт (2010). Реабилитация террористов? Проблемы оценки эффективности программ дерадикализации: Терроризм и политическое насилие.
15. БМТ бош ассамблеяси (1966). 2200 А (XXI) резолюцияси билан қабул қилинган. 1976 йил 3 январдан кучга кирган.
16. “Iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlar qo‘mitasi” (1991). № 4: Tegishli uy-joyga bo‘lgan huquq (Paktning 11-moddasi).
17. United Nations Office on Drugs and Crime (2021). Complex Terrorist Cases for South and South-East Asia: Investigation, prosecution, adjudication, rehabilitation and reintegration. – Vienna: UNODC.
18. Gunaratna R. and Angell А. (2012) Terrorist rehabilitation: The U.S. Experience in Iraq. – London, New York: “CRC Press”.
19. Карпачёва О. (2018). Опыт дерадикализации исламского движения в Египте и России // Журнал исторических исследований. Россия, Северный Кавказ: «Научно-издательский центр ИНФРА-М».
20. Vaysov F. (2018). The problem of radicalization and terrorist recruitment in prisons. – Russia: Tomsk State University.
21. Terrence M. (2014). How the Islamic State evolved in an American prison // The Washington Post. USA, Retrieved.
22. Dahlburg J. (1994). “Arab veterans of Afghanistan war lead new islamic holy war”. – New York: Compass media.
23. Andreas C. (2015). Deradicalization Programs in Saudi Arabia: A Case Study. – Washington D.C.: Middle East Institute.
24. Brzuszkiewicz S. (2017). Saudi Arabia: the de-radicalization program seen from within. www.ispionline.it
25. About Religious Rehabilitation Group. (2016). https://www.rrg.sg/about-rrg/
26. Raafia K. (2019). Radicalisation Blog Series: Sabaoon - De-radicalisation through a Compassionate Approach. www.news.uwa.edu.au
27. Aslam M. (2020). Deradicalization Programs for SOSMA, POTA, and POCA Detainees in Malaysia. Middle East Institute. www.mei.edu
28. Walkenhorst D. and others. (2019). Rehabilitation Manual. Rehabilitation of radicalised and terrorist offenders for first-line practitioners. – German: Radicalisation Awareness Network.
29. Rabasa А. and others. (2010). Deradicalizing Islamist Extremists. – Santa Monica: National Security Research Division.
30. Thomas E. F. (2006). Craiglockhart War Hospital and shell-shock treatment in the First World War // London, UK.
31. Derrick W. (2022). Evolution of rehabilitation. www.rehabilitationmatters.com

