DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2026/2/78-87Kalit so‘zlar:
siyosiy tarbiya ijtimoiy tarmoqlar siyosiy ijtimoiylashuv talabalar mafkuraviy immunitet klip tafakkur eks-kameralari Yangi O'zbekiston Taraqqiyot Strategiyasi media savodxonlik tanqidiy fikrlash pedagogik texnologiyalar raqamli gigiyena.Annotasiya
Ushbu maqolaning maqsadi ijtimoiy tarmoqlarning talabalarning siyosiy tarbiyasiga salbiy ta'sirining psixologik fenomenini kompleks tahlil qilish va Yangi O'zbekiston Taraqqiyot Strategiyasi kontekstida ushbu ta'sirni minimallashtirish bo'yicha pedagogik yondashuvlarni ishlab chiqishdan iboratdir. Tadqiqotning metodologik asosini quyidagilar tashkil etadi: siyosiy psixologiya, pedagogika va media tadqiqotlar sohasidagi o'zbek va xorijiy olimlarning ishlarini nazariy tahlil qilish; Toshkent davlat sharqshunoslik universitetining 18–23 yoshdagi 60 nafar talabasi ishtirokida o'tkazilgan empirik so'rovnoma, uchta diagnostik blokni o'z ichiga olgan (siyosiy axborot manbalari, hissiy reaksiyalar, siyosiy muloqotga tayyorlik); «O'zbekiston – 2030» Strategiyasi, «Davlat yoshlar siyosati to'g'risida»gi Qonun va Yoshlarni vatanparvarlik ruhida tarbiyalash Konsepsiyasini o'z ichiga olgan normativ-huquqiy hujjatlar tahlili. Tadqiqot natijasida ijtimoiy tarmoqlarning talabalarning siyosiy ongiga halokatli ta'sirining to'rtta asosiy psixologik mexanizmi aniqlandi va batafsil tizimlashtirildi: «eks-kameralari» shakllanishi va algoritmik mafkuraviy qutblanish; klip tafakkurining rivojlanishi va tizimli siyosiy tahlil qobiliyatining pasayishi; dofaminga qaramlik mexanizmlari orqali siyosiy idrokning emotsionallashuvi; siyosiy kontentni yuzaki iste'mol qilish fonida kompetentlik illyuziyasining shakllanishi. Empirik tarzda quyidagilar aniqlandi: respondentlarning 88% siyosiy axborotning asosiy manbai sifatida ijtimoiy tarmoqlardan foydalanadi; 63% siyosiy kontentni iste'mol qilishda asosan tashvish va g'azabni boshdan kechiradi; atigi 28% boshqa siyosiy qarashlar egalari bilan konstruktiv muloqotga tayyor; 52% siyosiy opponentlarni dehumanizatsiya qilish elementlarini namoyish etadi. Nazariy va empirik ma'lumotlarning sintezi asosida O'zbekiston oliy ta'lim o'quv jarayoniga mafkuraviy immunitetni shakllantirishning integratsiyalashgan pedagogik modelini joriy etish zarurati asoslab berildi, u kognitiv komponent (media savodxonlik kurslari, faktcheking, algoritmlarni tushunish), hissiy-qadriyat komponenti (interfaol usullar, debatlar, rolli o'yinlar) va xulq-atvor komponentini (real fuqarolik ishtiroki, volontyorlik, talaba o'zini o'zi boshqarish) o'z ichiga oladi. Ishning amaliy ahamiyati ishlab chiqilgan tavsiyalardan akademik guruhlar kuratorlari, ijtimoiy-gumanitar fanlar o'qituvchilari, tarbiyaviy ishlar bo'yicha mutaxassislar va O'zbekiston oliy o'quv yurtlarining psixologik xizmatlari faoliyatida foydalanish imkoniyati bilan belgilanadi.
Yuklab olishlar
Bibliografik manbalar
1. Abdullayev, A.A. (2022). Raqamli muhitda yoshlarning siyosiy ongini shakllantirish muammolari. Toshkent: Fan va texnologiya.
2. Jorayev, N.A. (2023). Yangi O'zbekistonda yoshlarni mafkuraviy immunitetini shakllantirishning pedagogik asoslari. Toshkent: O'zbekiston Milliy ensiklopediyasi.
3. Frumkin, K.G. (2010). Klipovoye myshleniye i sud'ba lineynogo teksta [Clip thinking and the fate of linear text]. Topos, (3), 55–68.
4. Hyman, H.H. (1959). Political Socialization: A Study in the Psychology of Political Behavior. New York: The Free Press.
5. Karimova, Sh.T. (2021). Ijtimoiy tarmoqlarning talaba-yoshlar siyosiy dunyoqarashiga ta'sirining psixologik xususiyatlari [Psychological features of the influence of social networks on the political worldview of student youth]. O'zMU xabarlari, (4), 112–117.
6. Mirziyoyev, Sh.M. (2021). Yangi O'zbekiston strategiyasi [Strategy of New Uzbekistan]. Toshkent: O'zbekiston.
7. Musayev, N.A., Abduraximov, S.S., va Turg'unova, M.Sh. (2022). Oliy ta'lim muassasalarida talabalarning tanqidiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirish [Developing critical thinking skills of students in higher education institutions]. Toshkent: Fan.
8. Pariser, E. (2011). The Filter Bubble: What the Internet Is Hiding from You. New York: Penguin Press.
9. Rusnak, S.P. (2010). Politicheskaya sotsializatsiya molodezhi: teoriya, praktika, texnologii [Political socialization of youth: theory, practice, technologies]. Moskva: Logos.
10. Sunstein, C.R. (2017). Republic: Divided Democracy in the Age of Social Media. Princeton: Princeton University Press.
11. Twenge, J.M. (2017). iGen: Why Today's Super-Connected Kids Are Growing Up Less Rebellious, More Tolerant, Less Happy. New York: Atria Books.
12. Ukaz Prezidenta Respubliki Uzbekistan № UP-158 ot 11.09.2023 g. «O Strategii «Uzbekistan – 2030» [Decree of the President of the Republic of Uzbekistan No. UP-158 of 11.09.2023 «On the Strategy «Uzbekistan – 2030»].
