DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2022/1/46%20-%2055Kalit so‘zlar:
fatvo ilmiy-uslubiy tadqiqotlar fatvolarning tartibga solish roli teologik yondashuv diniy yondashuv deradikalizatsiya qiyosiy usul genetik usulAnnotasiya
Maqolada musulmon mamlakatlarida aholini deradikalizatsiya qilishda qo‘llaniladigan fatvolarning tartibga soluvchi rolini ilmiy-uslubiy tadqiq qilish xususiyatlari ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot ob’ekti – Misr, Turkiya va Saudiya Arabistoni Podshohligi ulamolari tomonidan aholi ongini deradikalizatsiya qilishga qaratilgan fatvolar va predmeti – fatvolarni tartibga soluvchi roli va qo’llash jarayonlari.
Mavzuni o’rganish tarixiy, teologik, huquqiy, ijtimoiy-psixologik va siyosiy jihatlarni taqdim etadi va qo’yilgan vazifalarni hal qilish uchun bir qator ilmiy yondashuv va usullarni talab qiladi. Teologik va akademik yondashuvlarni qo’llashning ahamiyati asoslanadi.
Teologik yondashuvga ko’ra, ijtimoiy va boshqa barcha jarayonlar ilohiy nuqtai nazardan izohlanadi. Shuning uchun, asosan, jamiyatning real hayoti emas, balki diniy manbalarning tegishli normalari o‘rganiladi. Bu ilmiy yondashuv islom hukmlari va ularning asosiy tarkibiy qismlarini o‘rganishda qo‘l keladi. Tanlangan fatvoning har bir asosi – sura, Qur’on oyati, hadis yoki nufuzli ulamolarning xulosasi avvalo, diniy nuqtai nazardan tahlil va ko’rib chiqilishi kerak. Ammo, agar tadqiqot teologik jihat bilan bir qatorda tadqiqot ob’ekti va predmetining ijtimoiy-siyosiy, iqtisodiy, psixologik va boshqa xususiyatlarini o’rganishni talab qiladigan radikallashuv muammosini nazarda tutsa, bu yondashuv amaliy xulosalar bermaydi. Shunday qilib, ilohiy yondashuv bilan bir qatorda akademik islomshunoslik yondashuvlarini ham qo‘llash muhim ahamiyatga ega.
Fatvolarning umumiy shakllari, turlari, munosabatlari, qoida va qonuniyatlarini aniqlash maqsadida ularning shakllanishi, qo‘llanilishi va samaradorligi bo‘yicha to‘plangan tajribalarni o‘rganuvchi qiyosiy metod ushbu tadqiqotning ilmiy-uslubiy asosining muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. Bu usul fatvolarning oʻxshash shakllarini, shuningdek, oʻrganilayotgan har bir davlatning holati va sharoitiga qarab farqlarini ochib beradi.
Fatvolarni shakllantirish xususiyatlarini aniqlash uchun genetik usulni qo’llash kerak, ya’ni, ijtimoiy hodisalarni ularning rivojlanishini tahlil qilish asosida o‘rganish usuli. Ushbu ilmiy usulni qo’llashning ahamiyati birlamchi muammoni - ma’lum bir diniy masala bo’yicha paydo bo’lgan tushunmovchilik yoki nizoni aniqlash zaruratidadir.Fatvoning muhim tarkibiy qismi Qur’on me’yorlari, sunnat va nufuzli ulamolar xulosalariga tayanish bo’lib, chuqur tahlil qilish uchun rivoyat, mazmun tahlili usullarini, shuningdek, empirik yondashuvni qo’llash maqsadga muvofiqdir.
Yuklab olishlar
Bibliografik manbalar
1. Ali, M. (2013). PENELITIAN AGAMA (SUATU PEMBAHASAN TENTANG METODE DAN SISTEM). Al Jamiah Jurnal(31 Th.), 23. Retrieved 10 13, 2021, from http://digilib.uin-suka.ac.id/id/eprint/480
2. Avatkov, V. A. (2019). NUTRENNYAYA POLITIKA TURTSII 2002—2018. Yurayt. Retrieved 01 11, 2022, from https://studme.org/324630/politologiya/vvedenie_pravovuyu_sistemu_turetskoy_respubliki
3. Borozdin , A. N. (2015). Radikalizm kak sotsial’no-politicheskiy fenomen. Politika i politicheskiye nauki(6), 12-16. Retrieved from https://cyberleninka.ru/article/n/radikalizm-kak-sotsialno-politicheskiy-fenomen/viewer
4. Donal’d, K. M.-K. (2004). Vestminsterskiy slovar’ teologicheskikh terminov. (Respublika) Получено 14 10 2021 г., из akademik: https://teology.academic.ru/10587/Эмпирический_подход
5. Frolov, I. T. (Ed.). (1991). Filosofskiy slovar. Moskva. Retrieved from http://ponjatija.ru/node/2861
6. Ignaténko, A. A. (2002). Sessiya 2 “Islam kak ugroza natsional’noy i mezhdunarodnoy bezopasnosti. Materialy zasedaniy Ekspertnogo soveta Komiteta Soveta Federatsii po mezhdunarodnym delam.
7. Kachanov , D. G. (2020). Narrativnyy analiz kak metod issledovaniya traditsionnykh i mul’timediynykh zhurnalistskikh proizvedeniy. Elektronnyy nauchnyy zhurnal «Mediaskop»(2). doi:DOI: 10.30547/mediascope.2.2020.5
8. KazNY. (n.d.). Osnovnyye podkhody v izuchenii religii Tipy kul’tury i religii. (KAZAKHSKIY NATSIONAL’NYY UNIVERSITET IMENI AL’-FARABI) Retrieved 10 13, 2021, from https://www.kaznu.kz/content/files/pages/folder20405B5%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F.pdf
9. Leontovich , O. A. (2011). Metody kommunikativnykh issledovaniy. Moskva: Gnozis. Retrieved from https://platona.net/load/knigi_po_filosofii/filosofija_jazyka/leontovich_metody_kommunikativnykh_issledovanij/32-1-0-4646
10. Mamadiev, B. B. (2020, Dec). dissertatsiya. Tsentry po izdaniyu fetv v musul’manskikh stranakh i ikh osobennosti, 68. Tashkent, Uzbekistan: Mezhdunarodnaya islamskaya akademiya Uzbekistana.
11. Metodologiya yuridicheskoy nauki: sostoyaniye, problemy, perspektivy. (2005). Moskva.
12. Mirziyoev, S. M. (2017). 72-y sessiya General’noy Assamblei Organizatsii Ob”yedinennykh Natsiy. Vystupleniye Prezidenta Respubliki Uzbekistan SH.Mirziyoeva. N’yu York. Retrieved from https://prezident.uz/ru/lists/view/1063
13. Prozorov, S. M. (2011). Nauchnoye islamovedeniye v kontekste islamskogo obrazovaniya v Rossii. NAUCHNAYA ZHIZN’, 270-272. Retrieved 10 14, 2021, from http://www.orientalstudies.ru/rus/images/pdf/PPV_2011_1-14_20_prozorov.pdf
14. Shvechikov, A. N. (2009). Teoretiko-metodologicheskiye osnovy sovremennogo rossiyskogo religiovedeniya. Retrieved from https://www.dissercat.com/content/teoretiko-metodologicheskie-osnovy-sovremennogo-rossiiskogo-religiovedeniya
15. Syukiyaynen , L. R. (1990). Gosudarstvennyy stroy. Sudebnaya sistema // Arabskaya Respublika Yegipet: Spravochnik. Moskva. Retrieved 01 11, 2022, from https://kommentarii.org/strani_mira_eciklopediy/egipet.html
16. TEZNEWS. (2020, 12 18). «Ummon» guruhi vakili Shohruh sanatni tark etgach, ismini o›zgartirdi. Retrieved from TEZNEWS: https://teznews.uz/?p=69946?utm_source=@teznewsuz
17. Winarso, W. (2017, July ). Scientific Cum Doctriner Approach; a Collaborative Perspective in Islamic Studies. IAIN Syekh Nurjati Cirebon, 6-9. doi:10.13140/RG.2.2.15603.43040
18. Yarskaya-Smirnova , Y. R. (1997). Narrativnyy analiz v sotsiologii. Sotsiologicheskiy zhurnal, 38–61.
