Свет ислама
  • Bosh sahifa
  • Hozirgi
  • Arxivlar
    • Mualliflar uchun
    • Rasmiylashtirish talablari
    • Materiallarni yuborish
    • Jurnal haqida
    • Tahririyat jamoasi
    • Tahririyat siyosati
    • Maxfiylik bayonoti
    • Aloqa
  • Kirish
    • ar
    • en
    • ru
    • uz
  • Kirish
    • ar
    • en
    • ru
    • uz
Kirish
Bosh sahifa Hozirgi Arxivlar
Mualliflar uchun Rasmiylashtirish talablari Materiallarni yuborish
Jurnal haqida Tahririyat jamoasi Tahririyat siyosati Maxfiylik bayonoti Aloqa
  1. Uy
  2. Topish

Topish


Kengaytirilgan filtrlar
Keyin nashr etilgan
Avval chop etilgan

Qidiruv natijalari

##search.searchResults.foundPlural##
  • TERMINOLOGIYA ZAMONAVIY ADABIY ARAB TILIDA MAXSUS TIL QATLAMI SIFATIDA

    Victoriya MAMADJANOVA (Muallif)

    Ushbu maqola arab mamlakatlarida zamonaviy terminologiyaning shakllanishi  va qo’llanilishi bilan bog’liq bo’lgan muammolarga bag’ishlangan.  Uning leksik – terminologik tarkibini shakllantirish jarayoniga ta’sir ko’rsatgan omillarni aniqlash juda muhim o’rin tutadi. Arab davlatlarining milliy ozodlik harakatlari jadallashgandan so’ng, XX asrning ikkinchi yarmidan boshlab, arab tilining rasmiy maqomi masalasi mintaqaviy va global miqyosda bir necha bor ko’tarildi. Ta’limning milliylashtirilishi arab mamlakatlarining til siyosatning asosiy printsipiga aylandi. Gap butun xalq ta’limi tizimining arab tiliga o’tishi, o’rta asrlar mumtoz tilining kundalik aloqa tili sifatida joriy etilishi haqida edi. Arab mintaqasidagi siyosiy vaziyatning o’zgarishi mustamlaka tilidan tizimli ravishda chiqib ketishi, zamonaviy adabiy tilning leksik tarkibini boyitishi, milliy terminologiyaning rivojlanishi bilan birga kechdi. Bu jarayonda jamiyat va ta’lim muassasalari tomonidan qo’llab – quvvatlanadigan an’anaviy maktab nuqtai nazarlari ustunlik qildi. Arab mamlakatlarida tilga nisbatan an’anaviy qarashlardan uzoqlashish urinishlari ma’qullanmadi. Fan va texnologiyalarning jadal rivojlanishi arab tilida ko’plab yangi tushunchalarning paydo bo’lishiga va xorijiy atamalarni jadal o’zlashtirishga olib keldi. Vazifa jahon ilmiy va texnologik taraqqiyot talablariga javob beradigan ta’lim sohasidagi yangi mazmun bilan ta’minlash edi. Moslashuv jarayonida xorijiy atamalar arab tilining amal qilish sharoitlariga moslashtirildi. Mavzular noaniqligi va professional tarjimaning yetishmasligi tufayli juda ko’p sinonim nomlar paydo bo’ldi. Biroq, bu har qanday terminning shakllanishi va faoliyatining ekstralingvistik shartliligini aks ettiruvchi tabiiy hodisa. Arab terminologiyasini o’rganishga sotsiologik yondashuv uning rivojlanishidagi asosiy yo’nalishlarni aniqlashga imkon berdi.

    147 - 156
    239
    22
    04-07-2026
  • OLIY O’QUV MUASSASALARIDA AXBOROT XAVFSIZLIGINI TA’MINLASH TO’G’RISIDA

    Хikmatilla NIGMATOV, Alisher MUHAMMADIYEV (Muallif)

    Ushbu maqola bugungi kunda eng dolzarb, ahamiyatli va zarur hisoblangan mavzulardan hisoblangan axborotlar havfsizligini ta’minlashga bag’shlangan. Bunga sabablardan biri pandemiya sababli butun dunyo aholisi kompyuter tarmoqlari orqali raqamli boshqaruv tizimiga o’tkanligi hisoblanadi. Jumladan, Oliy o’quv uyrtlarimiz, xalq ta’lim muassasalari ham masofaviy tizimida videodarslar olib bormoqdalar.


    Shuning uchun ushbu maqolada oliy o’quv muassasalarining kompyuter tizim va tarmoqlarida ma’lumotlarni xavfsizligini ta’minlash uchun qanday himoyalash me’zonidan va vositalaridan foydalanish kerak degan savollarga bajarilayotgan ilmiy tadqiqotlar asosida javob berishga рarakat qilingan.


    Hozirgi kunda barcha o’quv uyrtlari o’zining kompyuter tizimi va tarmoqlariga ega bo’lib, barcha qag’ozli, xisob­kitob va tashkiliy ishlarini, hamda dars berish jarayonini kompyuterlarda bajarmoqdalar. Ana shu kompyuterlarda saqlanayotgan, ma’lumotlarni kommutatsion tarmoqlari orqali uzatish yoki qabul qilish jarayonlarida ularning havfsizligini ta’minlash masalalariga qaratilgan. Maqolada axborot xavfsizligi nuqtai nazaridan axborotni turkumlanishi, axborotni himoyalash tizimimi va ma’lumotlarni optimal boshqarishga suyanib, axborot tizimlarining lokal tarmoqlarida axborot himoyasining masalalari tahlil qilingan.


    Kompyuter tarmoqlarining aloqa kanallari orqali uzatilayotgan ma’lumotlar xato bo’lib va kechikib borishligi tahlil qilinib asosiy me’zon (kriteriya) sifatida qanday parameter va xarakteristikalardan foydalanish kerakligi  yoritilib berilgan. Har bir o’quv muassasasining axborat almashinish strukturasiga nimalar kirishligi ham belgilab berilgan. Oliy o’quv yurtlarida va ilmiy tadqiqot institutlarida ishlatilayotgan kompyuter tizimlari va tarmoqlarida axborotlarni himoyalashga katta e’tibor berish kerakligi, havf­xatarlarni va xujumlarni bartaraf etish uchun tashkiliy texnikaviy, tashkiliy huquqiy, kriptografik vositalardan keng foydalanish lozim ekanligi isbotlab berilgan. Axborotlarni himoyalashda texnik va iqtisodiy parametrlarini hisobga oladigan asosiy me’zon sifatida har bir axborotning maxfiyligi, zarurligi, uning qiymati hisobga olish kerakligi taklif etilgan.


    Ushbu maqola kompyuter tizimi va tarmoqlarida axborotlarni havfsizligini boshqarish yonalishi bo’yicha ilmiy tadqiqotlar olib borayotganlar uchun mo’ljallangan.

    167 - 174
    276
    24
    04-07-2026
  • «АТВАҚУЗ ЗАҲАБ...» ЁҲУД ШАРҚДАН ҒАРБГА ОЛТИН ЙЎЛ

    Ikhtiyor BABANAZAROV (Muallif)

    Аннотация: Маҳ.муд Замахшарийнинг "Атвоқ аз-заҳаб фи ал-мавоиъз ва-л-хутаб" асари зуҳд ва гузал ахлоққа, ёмонликларни тарк этиш ва яхшиликка буюрувчи олтин насиҳат ва иршоддан иборат 100 та мақола тўпламидир.
    Мазкур мацолада Маҳмуд Замахшарийнинг илмий асарларидан бири, руҳий тарбия ва ахлоққа оид “Атвоқ аз-заҳаб фи ал-мавоиъз ва-л-хутаб” (“Ўгит ва насиҳатларнинг олтин шодалари ”) асарининг таржималари ва мазкур асардан таъсирланган таржимонлар ҳақида сўз юритилади. Жумаладан, асарнинг Ғарбдаги таржималари, уларнинг цадимий ва замонавий нашрлари ҳақида маълумотлар берилади. Мақолада “Атвоқ аз- заҳаб"нинг Йозеф фон Хаммер, Гейнрих Леберехт Флайчер ва Густав Вейль каби бир неча олмон олимлари томонидан немис тилига цилинган таржималари ҳамда мазкур таржимонларнинг ҳаёти ва ижоди ҳақида маълумотлар берилади.
    “Samachscharis Goldene Haisbander” нами б ил ан машҳур таржима-асар тошбосма нашрларига илмий тавсиф берилади ва ҳар бир тошбосма нашрдан намуналар келтирилади. Бундам ташцари, мазкур нашрларнинг турли дунё кутубхоналари ва фондларида жойлашуви харитаси ҳамда нисбати жадваллар ва диаграммалар шаклида акс этади.
    Махмуд Замахшарийнинг дунёнинг турли кутубхоналарида сацланаётган “Атвоқ аз-заҳаб фи ал-мавоиъз вал-хутаб” асари Ғарб олимлари томонидан жаҳон адабиётининг юксак намунаси сифатида эътироф этилади. Жумладан, Американинг Kessinger Publishing нашриётининг қуйидаги эътирофи диққатга сазовордир: “Ушбу ноёб антик асар улкан маданий мерос бўлгани жиҳапшдан уни асл нусхадан факсимел равишда цайта нашр этиш муҳим деб ҳисобладик... ”.

    11-17
    325
    31
    01-04-2026
  • ЁШЛАРГА ОИД ДАВЛАТ СИЁСАТИНИ АМАЛГА ОШИРИШДА ЖАҲОН ТАЖРИБАСИ ВА ЎЗБЕКИСТОН

    Bakhtiarhoja SHODMONOV (Muallif)

    Ўзбекистон демократик ислоҳотларни янада чуқурлаштириш ва фуқаролик жамиятини ривожлантириш натижалари илмий салоҳиятли ёшларнинг муҳим қарорларни қабул қилишда фаол қатнашишда намоён бўлади. Унинг институционал чегараларини янада кенгайтириш давлат ва фуқаролик жамияти ўртасида воситачи бўла оладиган сиёсий жараёнлар акторлари сонини ошириш имконини беради. Президент Шавкат Мирзиёевнинг “Халқ билан мулоқот” концепцияси айнан фуқароларнинг сиёсий жараёнлардаги фаоллигини оширишга сиёсий замин бўлди. Жамиятда демократик тартиботлар ва эркинлик муҳити жорий этилди. Давлат идораларига нисбатан фуқаролар ишончи шаклланди. Одамлар давлат идораларига ва фуқаролик жамияти институтларига ўзлари учун ҳимоя институтлари сифатида қарай бошладилар. Жамиятда фаол фуқаролик позицияси шаклланишига катта эътибор қаратилди.


    Ушбу мақолада мамлакатимизда ёшларга оид давлат сиёсати шаклланиши ва амалга ошириш жараёнлари ҳамда жаҳон тажрибаси мухокама қилинган. Шунингдек, ёшлар ташкилотларининг шаклланиш ва ривожланиш унда ёшларининг иштироки, уларнинг ўрни, ютуқ ва муаммолари ҳақида маълумот бериш билан биргаликда таклифлар ҳам киритилган. Бундан ташқари илмий салоҳиятга эга бўлган ижтимоий ҳимояга муҳтож ёшлар қатламларини алоҳида қўллаб-қувватлаш, ёшларнинг сиёсий-ҳуқуқий онги ва тафаккурини доимий равишда ривожлантириб бориш, илмий салоҳиятли ёшлар интелектуалини дунё мамлакатлари даражаси билан тенглаштириш, мамлакат иқтисодиёти ривожини ёшлар интелектуал захиралари билан узвий боғлаш, илмий салоҳиятли ёшларнинг жамият тараққиётидаги фаолиятларига йўл очиш ва уни таъминлаш учун уларнинг ўзларидаги фаоллик, ижтимоий-сиёсий ва иқтисодий ислоҳотлар жараёнларига камарбасталик, ислоҳотларга ишонч фазилатларини тарбиялаш каби масалалар таҳлил қилинган.

    96 - 104
    358
    29
    29-06-2026
  • HADIS TO‘PLAMLARIDA  AXLOQ VA TARBIYAGA  OID TERMINLARNING  LUG‘AVIY VA  ISTILOHIY TAHLILI

    Muhabbatxon AGZAMOVA (Muallif)

    Islom dini о zining asosiy manbalari Qur 'oni karim va hadislar orqali nafaqat ihodat masalalarini, balki axloqiy fazilatlar, jamiyatda tinch-totuv hayot kechirish, о ‘zaro hurmat, insof sabr, halollik kabi umuminsoniy qadriyatlami ham keng targ ‘ih etadi. Payg ‘ambar Muhammad (s.a.v.)ning “Men go'zal xulqni mukammallashtirish uchun yuborildim ” — degan so ‘zlari hu dinning markazida axloqiy tarhiyaning turganini aniq ifodalaydi va hadis ilmidagi axloqiy-tarbiyaviy terminlarni о ‘rganish mustaqil ilmiy yo ‘nalish sifatida shakllangan. Hadis to ‘plamlarida keng o‘rin olgan “Kitob al-Adab” bohlari orqali Rasululloh (s.a.v.)ning axloqiy fazilatlari, insonlar o'rtasidagi ijtimoiy munosahatlarga old ко ‘rsatmalari, kundalik hayotga tathiq etilishi lozim ho ‘Igan odob-axloq me ’yorlari hayon etiladi.
    Hadis to ‘plamlarida axloqiy-tarbiyaviy mazmundagi rivoyatlar alohida kitohlar va boblar shaklida jamlangan. Masalan, Imom Buxoriy о ‘zining “al-Jome ‘ as-Sahih ” asarida “Kitob al-Adab ” bobida J28 kichik bob ostida 250 gayaqin hadis keltirgan ho ‘Isa, “al-Adah al-Mufrad” nomli alohida asarini hutkul axloqiy mavzularga hag ‘ishlagan. Shuningdek, Imom Termiziyda “Kitob al-hirr va as-sila ”, Imom Muslimda “Kitob al-birr”, Imom Abu Dovudda “Kitob al-adab ”, Imom Dorimiyda “Kitab al-raqoiq ” kabi boblar mavjud ho ‘lib, ularda axloqiy-tarbiyaviy hadislarjamlangan.
    Bu hoblarda ко ‘p uchraydigan asosiy tushunchalar - adah, birr, raqoiq, zuhd, xulq, rahm, sabr, shukr kabi lug ‘aviy va istilohiy jihatdan hoy ma ’noga ega terminlar asosida shakllangan. Masalan, “adah ” lug ‘atda “go ‘zal odoh, muomala madaniyati, axloqiy go ‘zallik ” ma 'nolarini hildiradi. Istilohda esa hu - Rasululloh (s.a.v.) sunnatiga asoslangan axloqiy amallar tizimini anglatadi. “Birr ” esa “yaxshilik, ezgulik qilish ” degani bo ‘Isa, istilohda buAllohga itoat, ota-onaga ehtirom, yetimlarga mehr-shafqat kabi keng ijtimoiy xulq-atvorlarni qamrab oladi.
    Turli tnuhaddislar tomonidan tuzilgan mashhur hadis majmualari, jumladan, “Kutub as-sitta ” (old ishonchli hadis to ‘plamijda ushbu mavzuning alohida yoritilishi hadis ilmi doirasida “adab” tushunchasi qanday diniy, axloqiy va ijtimoiy ahamiyatga ega ekanini yaqqol namoyon etadi. Bu asarlarda faqat fiqhiy уoki aqidaviy masalalar emas, balki axloqiy fazilatlar, odob-axloq qoidalari, ijtimoiy muomala madaniyati va shaxsiy komillik haqidagi hadislar ham alohida bo ‘Hmlardajamlangan. Mazkur bo ‘Hmlarda axloqiy mavzular doirasi juda keng bo jib, rostgo ‘ylik, halollik, sabr-toqat, tavoze, shukr va qanoat, mehr-oqibat, saxovat, о 'zini tiyish, qo ‘shnichilik va qarindoshlik rishtalari, ota-onaga hurmat, bolalar tarbiyasi, jamiyatda tinch-totuvyashash kabi ко ‘plab axloqiy qadriyatlar atroflicha yoritilgan. Bunday mavzularning sahih hadislar asosida yoritilishi ularning din asosidagi muhim о 'rni va zamonaviy axloqning qanday ijtimoiy ahamiyatga ega ekanini ко ‘rsatadi.
    Ushbu maqolada hadis to ‘plamlarida axloq va tarbiyaga oid terminlar, tushunchalar lug ‘aviy va istilohiy tahlili qilingan.

    20-29
    386
    32
    18-05-2026
  • ДИНШУНОСЛИКНИ ЎҚИТИШДА ЗАМОНАВИЙ УСЛУБЛАРДАН ФОЙДАЛАНИШНИНГ АҲАМИЯТИ

    Mahfuza ALIMOVA (Muallif)

    Мақола диншуносликка оид мавзуларни ўзлаштиришда таълим олувчиларда таҳлилий ва танқидий, мустақил фикрлашга ундайдиган замонавий методлардан фойдаланишни усулларини ўрганишга бағишланган. Мақолада олий таълимда халқаро стандартлар асосида юқори малакали, креатив ва тизимли фикрлайдиган, мустақил қарор қабул қила оладиган кадрлар тайёрлаш, уларнинг интеллектуал қобилиятларини намоён этиши ва маънавий баркамол шахс сифатида шаклланиши учун зарур шарт-шароит яратиш, олий таълим муассасаларининг ўқув режаларини кредит-модуль тизимига ўтказиш механизмларини ишлаб чиқиш ва уларни босқичма-босқич мазкур тизимга ўтказиш бўйича амалга оширилаётган қатор чора-тадбирлар ёритилган.


    Таълим жараёнида маъруза, семинар машғулотларини ташкил этишдаги замонавий ёндашувлар, диншуносликка оид мавзулардаги маърузаларнинг самарасини ошириш, маълумотларни қиёслашда диаграммалар, схема, жадвал, график каби кўргазмали қуроллардан фойдаланиш, “Ақлий ҳужум”, “Концептуал жадвал”, “Блиц-ўйин”, “Мунозара” каби услубларни қўллаш механизмлари кўрсатилган. Динлар билан боғлиқ бирор муаммо бўйича таълим олувчилар томонидан билдирилган эркин фикр ва мулоҳазаларни тўплаб, улар орқали маълум бир ечимга келишга қаратилган методларни оғзаки шаклини қўллаш усуллари ёритилган.


    Мазкур услубларда таълим берувчи томонидан берилган саволларга таълим олувчиларнинг ҳар бири ўз фикрини оғзаки билдириши, таълим олувчилар ўз жавобларини аниқ ва қисқа тарзда баён этишлари билан боғлиқ қоидалар акс этган. Методлар тўғри ва ижобий қўлланилганда шахсни эркин, ижодий ва ностандарт фикрлашга ўргатади, таълим олувчиларнинг барчасини жалб этиш имконияти бўлади, шу жумладан, уларда мулоқот қилиш ва мунозара олиб бориш маданияти шаклланади.


    Шунингдек, мақолада шахсга йўналтирилган таълим – талабанинг фикрлаш ва ҳаракат стратегиясини инобатга олган ҳолда унинг шахси, ўзига хос хусусиятлари, қобилиятини ривожлантиришга йўналтирилган таълим усули экани, унда ўқитиш муҳитининг талаба имкониятларига мослаштирилишини назарда тутиши очиб берилган. Замон талабларига кўра ташкил этилган таълим муҳити, педагогик шарт-шароитлар, таълим ҳамда тарбия жараёни талабанинг шахсий имкониятларини рўёбга чиқариш, қобилиятини ривожлантириш, шахс сифатида камолотга етишини таъминлаш, тафаккури ва дунёқарашини бойитиши ёритилган.

    56 - 65
    279
    26
    06-07-2026
  • TATARISTON RESPUBLIKASINING MUSULMONLARINING DINI IDORASI VA UNINH TARKIBIY BO’LINMALAR VA MASJIDLARNING IJTIMOIY HAYOTIGAGI HISSASI

    Ramil ADYGAMOV (Muallif)

    Zamonaviy dunyoda dinning o’rni sezilarli darajada oshdi va musulmon diniy tashkilotlar Rossiyaning turli hududlari va xususan Tataristonning ijtimoiy hayotiga tobora ko’proq ta’sir ko’rsatmoqda. Bugungi kunda Tatariston Respublikasida bir qator ijtimoiy loyihalar mavjud. Ulardan ba’zilari bevosita ma’naviy boshqaruv va uning tarkibiy bo’linmalarining tashabbusidir, loyihalarning ikkinchi qismi esa boshqa jamoat tashkilotlari homiyligida rivojlanmoqda. Ammo, ular ham ma’naviy boshqaruv qo’llab-quvvatlash bilan amalga oshirilmoqda. Ma’naviy boshqaruvning tarkibiy bo’linmalari ostida ushbu tadqiqot targ’ibot bo’limi, Zakyat jamg’armasi, kaziyat, muxtasibatlar va masjid-mahallalarni nazarda tutadi. Xayr-ehsonning ikkinchi yo’nalishini rivojlantirish Rossiya federatsiyasi musulmon tadbirkorlari uyushmasi kabi tashkilotlar tomonidan amalga oshiriladi, ammo ushbu tadqiqot doirasida ular tadqiqot mavzusidan tashqariga chiqqani uchun ko’rib chiqilmaydi. Tadqiqot materiallarini o’rganish va tahlil qilish shuni ko’rsatdiki, bugungi kunda diniy tashkilotlar faoliyati ta’lim, sport, madaniy-ommaviy tadbirlar, xayriya va h.k. sohasiga ta’sir ko’rsatib, zamonaviy jamiyatning turli ijtimoiy muammolarini hal qilishda davlatga katta yordam ko’rsatmoqda. Shu munosabat bilan davlat organlari va Islom diniy tashkilotlarining xayriya, dam olishni tashkil etish, musulmonlarni o’qitish va tarbiyalash masalalarida o’zaro hamkorligi mintaqada barqarorlikni saqlash va mustahkamlashga katta ta’sir ko’rsatishi mumkin.


    Tadqiqotning maqsadi: musulmon diniy tashkilotlarning Tatariston Respublikasining ijtimoiy hayotiga qo’shgan hissasini aniqlashdan iborat.


    Tadqiqot materiallari: tadqiqot manbasi asosan internetdagi Islomiy diniy tashkilotlarning faoliyati, shuningdek, muallifning faoliyati davomidagi erkin kuzatuvlari bo’yicha nashrlardan iborat.


    Tadqiqot natijasi: tadqiqotimiz natijasida Tatariston Respublikasida diniy tashkilotlarning asosiy faoliyati va ularning ijtimoiy hayotga ta’siri o’rganildi.


    Tadqiqotdagi yangicha yondashuv: ushbu tadqiqot doirasida birinchi marta Islomiy diniy tashkilotlar faoliyatiga oid materiallarning kompleks tahlili amalga oshirildi.

    40 - 45
    253
    21
    06-07-2026
  • ТАСАВВУФДА МАЪРИФАТ ТУШУНЧАСИНИНГ АҲАМИЯТИ

    Nilufar M. TUYCHIEVA (Muallif)

    IХ аср бошларига кeлиб, тасаввуфнинг назарий асослари ишлаб чиқилди, суфийларнинг амалий руҳий-психологик машқлари, ўз-ўзини тарбиялаш ва чиниқтириш тадбир-усуллари шаклланди. Шу даврдан бошлаб тасаввуф алоҳида илм сифатида қарор топди.


    Тасаввуфнинг муҳим хусусиятларидан бири, фақат назарий жиҳат билан чекланиб қолмасдан тасаввуф тамойилларини тариқатлар йўли орқали амалий ҳаётда татбиқ этишидир. Чунончи, тасаввуф дастлаб амалиётга катта аҳамият берган зоҳидлик ҳаракатидан келиб чиққан. Тасаввуфнинг кўпгина масалаларини етарлича англаб олиш учун фақатгина назарий билим кифоя қилмайди.


    Мазкур мақолада тасаввуфдаги маърифат тушунчаси, руҳий камолот босқичлари, уларнинг даражалари, унга эришиш учун босиб ўтилиши шарт қилинган йўллар тадқиқ этилган. Руҳий комиликкка кириш босқичи иродат ва унинг якуни маърифат ҳақидаги тасаввуфий қарашлар ва тушунчалар таҳлил қилинган.


    Маърифатуллоҳ ва комиллик даражаси билан боғлиқ мақомлар масаласининг ёритилиши ҳақидаги олимларнинг фикрлари таҳлил қилинган. Тасаввуф алломаларининг руҳий камолот масаласига муносабатини ва комил тарбиянинг бугунги кундаги аҳамиятини муаллиф кўрсатиб беришга ҳаракат қилган. Мутасаввифларнинг руҳий юксалиш шартлари ҳақидаги турли қарашлари муҳокама қилинган. Олимларнинг яшаган даври ва ижтимоий муаммоларга қараб, комиллик даражалари ҳам бир-биридан фарқ қилиб келган. Мана шу иллатларни бартараф этиш орқали фақатгина шахс камолоти эмас, балки жамият ривожи назарда тутилган.


    Мақолада комил инсон ҳақида кенг мушоҳада қилган олимлардан бири – Азизиддин Насафийнинг фикрлари ҳам ўз аксини топган. Насафий инсон имкониятларини чексизлигини таъкидлар экан унинг камолоти учун икки сифатни асос қилиб олади. Буларнинг бири ахлоқ, иккинчиси - ўзини таниш. Инсон ўзини таниш учун ахлоқ асосларини тўлиқ эгаллаган бўлиши керак ва шундагина у ўзини танийди. Ўзини таниган инсон Аллоҳни танийди. Ана шу даражага эришган инсонгина комил инсон ҳисобланади. Насафий назарида инсон ахлоқ билан безанган бўлиши мумкин лекин у ўзини танимаган бўлиши мумкин. Бундай одамларни комил инсонлар деб бўлмайди. Қачонки инсон ахлоққа безаниб ўзини-ўзи таниган тақдирдагина маърифатуллоҳга ва комиллик даражасига кўтарила олади ҳамда шундай тоифа инсонларни комил инсонлар деб аташимиз мумкин бўлади.  

    29-36
    185
    24
    18-07-2026
  • ЁШЛАРНИ БУЗҒУНЧИ ҒОЯЛАРДАН ҲИМОЯ ҚИЛИШДА ТАРБИЯНИНГ ЎРНИ

    Durbek A. RAKHIMDJANOV (Muallif)

    Бугунги глобаллашув даврида ёшларни ватанга садоқат, миллий ва диний қадриятларга ҳурмат руҳида тарбиялаш учун уларни аждодларимиздан қолган бой маънавий меросдан унумли фойдаланган ҳолда тарбиялаш зиёлилар олдида турган долзарб вазифалардан ҳисобланади. Бунинг учун ёзма манбаларда акс этган ҳикматлар, тўғри ҳаётий кўрсатмалар билан бирга инсоннинг ички дунёсини ўрганиш, психологик ҳолатини ҳисобга олиш ҳам муҳим ўрин тутади. Мақолада мамлакатимизда ёшларнинг турли деструктив оқимлар таъсирига берилиб қолмасликлари учун ҳаётнинг илк остонасидан бошлаб уларга бериладиган билимларнинг инсон камолотига қаратилган бўлиши, уларда мустақил равишда ахборотларни қабул қилиш, қайта ишлаш, саралаш, яхшисини ёмонидан ажрата билиш малака ва кўникмаларини шакллантириш учун нималарга эътиборни қаратиш лозимлиги ҳақида сўз боради. Хусусан, ёшларда атроф-муҳитга, ота-она ва қадрдонларга нисбатан меҳр кўрсата билиш фазилатини шакллантириш учун уларга ҳаётга теран назар ташлаш, дунёдаги ҳар бир воқеа-ҳодисага ҳикмат назари билан қараш кўникма ва малакаларини шакллантиришга асосий эътибор қаратилган. Шунингдек, кейинги йилларда мамлакатимизда ёшларга қаратилаётган эътибор, уларнинг ҳақиқий инсон бўлиб етишишлари, кун сайин ўзгариб бораётган дунёдаги тараққиёт олдида барча талабаларга рақобатбардош бўлиб вояга етишлари учун кўрсатилаётган ғамхўрлик ёрқин мисолларда кўрсатиб ўтилган. Жумладан, турли ёт ғоялар таъсирига берилиб, ўз юртини ташлаб дунёнинг “қайноқ нуқталари”га йўл олган, бундай ношукурчилик оқибатида қилган қилмишининг жабрини кўрганидан сўнг ўз ишидан пушаймон бўлган кишиларнинг юртимизга қайтарилиши, уларга кўрсатилган меҳр ва ғамхўрлик мисоли бўлган “меҳр” операцияларининг моҳияти ҳақида тўхталиб ўтилган. Мақолада нотўғри йўлга адашиб кириб қолган кишиларни ижтимоий реабилитация қилиш, уларни қайта тарбиялаб, жамиятнинг фаол аъзосига айлантириш учун нималарга эътибор бериш лозимлигига асосий эътибор қаратилган. Бунда давлат органлари, маҳалла ва умуман, шу инсон билан боғлиқ барчанинг масъул экани кўрсатилган. Бу масалада хорижий тажриба нималарни кўрсатиши ёритиб берилган. Экстремистик гуруҳлар ўзларининг бузғунчи ғояларига кишиларни эргаштириш учун қандай усуллардан фойдаланиши мақолада яққол мисоллар билан келтириб ўтилган. Уларнинг бу каби найрангларига қандай йўл билан қарши туриш мумкинлиги, бу каби салбий таъсирларга берилган кишиларни бу йўлдан қандай қилиб олиб чиқиш мумкинлиги мақоланинг кульминацион нуқтасини белгилайди. Диний манбалар, Қуръон оятларини ўз манфаатлари йўлида бузиб талқин этаётган гуруҳларнинг асл мақсадлари нима-ю, уларнинг иддаолари нималардан иборат эканлиги кўрсатиб ўтилган

    26-34
    261
    26
    04-07-2026
  • XVIII АСР – XX АСР БОШЛАРИДА ЯҲУДИЙ ЖАМОАЛАРИ ДИНИЙ ИЕРАРХИЯСИ ВА МАЪНАВИЙ ҲАЁТИ

    Jamolitdin KARIMOV (Muallif)

    Яҳудийлар тарихий жараёнда узоқ йўлни босиб ўтдилар. Бу эса кундалик турмуш билан боғлиқ ижтимоий ва моддий маданиятнинг барча жабҳаларига ўз таъсирини ўтказди. Айтиш мумкинки, узоқ давом этган бу жараён турли хил босқинчиликлар ҳамда ўзаро ички низо ва урушларсиз кечмади. Албатта, яҳудийлар ҳам бошқа миллатлар сингари бу жараёнлардан четда қолмади. Бу нарса эса уларни турли шаҳарларга кўчиб ўтиш ва у ерда бирлашиб жамоавий тарзда яшай бошлашга замин яратди. Ўртаосиёлик яҳудийларнинг аксар қисми юқори чўққиларга эришди ҳамда савдо-тижоратда катта ўринга эга бўлди. Бунинг яна бир омили сифатида, Ўрта Осиё ҳар доим тараққий этиш, ривожланиш учун “Буюк ипак йўли”дан катта манфаатдор бўлиб турганини ҳам келтириб ўтиш ўринли бўлади. Ўрганишлар Бухоро шаҳрида яҳудий жамоаси ХIХ аср ўрталарида анчагина тараққий топган ва ўзининг тартибли бир ташкилот тузилмасига эга бўлганини кўрсатади. Маъмурият бошида “калонтар” номли шахс турган, “Муллойи калон” лақабли бош рабби эса диний масалалар бўйича вакил сифатида хизмат қилган. Вақти- вақти билан бир киши бу иккита вазифани бажариши ҳам кузатилган. Дунёвий ва диний маъмурият бир-бири билан чамбарчас боғланган, аммо автоном тарзда фаолият кўрсатган. Мақолада минтақада шаклланган бухоро яҳудийларининг ижтимоий-диний бошқарув тизими, “Калонтар”, “Муллойи калон”, “оқсоқол”, “кайвоний” кабиларнинг вазифалари, фаолияти, яҳудийлар ҳаётида тутган ўрни каби масалалар таҳлил қилинган. Шунингдек, бухоро яҳудийларининг таълим тизими, турлари, у ерда дарс берган мутахассислар ҳақидаги маълумотлар ҳам мақоладан ўрин олган. Мақолага бухоро яҳудийларининг оғзаки ва ёзма манбалари, диний матнлар таржималари жалб қилинган ҳамда бухоро яҳудийларининг саводхонлик даражасини оширишда ўлкан ҳисса қўшган олимларнинг фаолияти таҳлил қилинган.

    53-59
    164
    22
    04-07-2026
  • ARAB TILINI CHET TILI SIFATIDA O’QITISH USULLARI

    Mashkhura Mirzaakbarovna KADYROVA (Muallif)

    Ushbu maqolada Arab tilini chet tili sifatida o'qitish metodikasi muammosi, shu jumladan, o'qitish maqsadlari, mazmuni, usullari va vositalari, shuningdek, chet tili yordamida o'qitish va tarbiyalash usullari ko'rib chiqilgan. Maqolada, shuningdek, zamonaviy o'qitish metodikasi muammolari muhokama qilinib, chet tillarini o'qitishning turli usullari  taqqoslab berilgan. Arab tili o'ziga xos xususiyatlarga ega, lingvistik o'rganish ob'ekti sifatida ajralib turadi va tavsiflanadi: yozish, talaffuz, grammatika va boshqalar, umuman chet tillarining o'ziga xos xususiyatlari ajralib turadi va tavsiflanadi,  pedagogikaning tegishli fanlar bilan aloqalari tadqiq etilgan.


    Maqolaning maqsadi – Arab tilini o'qitish usullarini o'rganishni tahlil qilish, shuningdek, Arab tilining lingvistik xususiyatlari va umuman chet tillarini o'qitish metodikasining xususiyatlariga alohida e'tibor berishdir. U kategorik rejaning asosiy, adabiy dolzarb muammolariga ta'sir qiladi: o'quv maqsadlari, o'quv mazmuni, o'qitish usullari, vositalari, tamoyillari va o'quv jarayonida ularning pragmatik, amaliy jihatlari. Chet tillarini o'qitishning zamonaviy talablariga muvofiq, ba'zi uslubiy savollar darslikda tubdan yangi ovozga ega bo'ladi: zamonaviy o'quv vositalari, o'quv-uslubiy to'plamlarni yaratishga innovatsion yondashuvlar. Shuningdek, maqolada maktab, fakultativ va oliy o'quv yurtlari kabi turli jamoat muassasalarida Arab tilini o'qitishning asosiy bosqichlari ko'rib chiqilgan. Arab tilini o'qitishda boshqa chet tillariga nisbatan umumlashtirilgan tavsiflar berilgan.


    So'nggi yillarda chet tillarini o'qitish metodikasi masalasi o'quv sohasidagi mutaxassislarning tadqiqotlari markazida bo'lib kelmoqda. Chunki bugungi kunda bu muammo kam o'rganilgan va filolog o'qituvchilarning diqqat-e'tiborini talab qilmoqda.


    Chet tillarni o'qitish omillariga, masalan, o'qitish maqsadlari, uning mazmuni, shakllari va  usullari, shuningdek, o'qitish vositalari va chet tillarini o'qitish qonuniyatlariga alohida e'tibor qaratilgan.


    Xulosa qilib aytganda, ushbu maqola dolzarbligining asosiy qoidalari ochib berilgan va xulosalar berilgan.

    82-90
    374
    18
    16-07-2026
  • ЎЗБЕКИСТОН ВА ҚОЗОҒИСТОНДА КОНФЕССИЯЛАРАРО МУНОСАБАТ ЛАРНИНГ ҚИЁСИЙ ТАҲЛИЛИ

    Abdulla MIRZAKHOJAEV (Muallif)

    В статье рассмотрена история религий в контексте тюркского прошлого, исламского ренессанса, царского империализма и советского атеизма, современных реалий. Автор анализирует конституционный и профильный законы, описывает религиозное многообразие и культурный плюрализм, рассматривает систему и институты религиозного образования, определяет основные причины радикализации двух стран уделяя особое внимание специфике проявления религиозного радикализма в каждом из двух государств, их подходам к этой проблеме и путям противодействия террористической угрозе, а также систематизирует мнения различных ученых. Определены негативные последствия разных исторических и политических событий на религиозную жизнь узбекстанского и казахстанского общества. Выбор указанных государств обусловлен сходством их истории, культуры и политической системы. Сравнительный анализ состояния межконфессиональных отношений в Узбекистане и Казахстане проводится по следующим критериям: исторические этапы, законодательно-правовая база, религиозные объединения, религиозное образование, проблема религиозного экстремизма и фундаментализма. Цель статьи – определение особенностей взаимодействия казахстанской и узбекстанской властей с религиозными и конфессиональными структурами, а также выявление основных проблем межконфессиональных отношений и религиозной ситуации в целом.


    Данное исследование является ценным научным материалом, который способствует лучшему пониманию этноконфессиональной и межконфессиональной политики в современных реалиях, а также анализу состояния и прогнозу перспективы развития толерантных межконфессиональных отношений в Узбекистане и Казахстане в условиях религиозного плюрализма, глобализма и актуальных вызовов эпохи постмодерна. Необходимо поэтапное укрепление законодательной, политической и социально-экономической базы, которая будет направлена на светский путь развития наших стран, без ущемления конфессий и религиозных организаций, которые отделены от государства по определению. В тюркской истории на территории Центральной Азии имеется множество конкретных примеров, которые свидетельствуют о положительном опыте исторически мирного сосуществования различных религий в среднеазиатском тюркомусульманском регионе. Такие исторические факты должны и могут позитивно влиять на дальнейшее укрепление межрелигиозного сотрудничества и согласия.

    60 - 67
    174
    22
    05-07-2026
  • GLOBALLASHUV SHAROITIDA IJTIMOIY TARMOQ TUSHUNCHASI VA UNING JAMIYAT XAVFSIZLIGIGA TA’SIRI

    Zoirkhuja ULMASKHUJAYEV (Muallif)

    Jahonda kechayotgan keskin globallashuv jarayonlarida axborot texnologiyalari inson faoliyatining barcha sohalariga tatbiq etilmoqda. Jumladan, zamonaviy ommaviy kommunikatsiyalar hozirgi zamon sivilizatsiyasining muhim voqeligiga aylangan, taraqqiy etgan davlatlarda muhim ehtiyoj vositasi hamda ommaviy muloqot subyekti darajasiga ko‘tarildi. Hozirgi kunda axborot makoni gomogenlashuvining yuzaga kelishi ilmiy-texnikaviy va texnologik yutuqlarning keng tarqalishi, ularning umumiy taraqqiyotga xizmat qilishi bilan birga, ijtimoiy tarmoqlarning mamlakat imijini shakllantirishdagi ya’ni, davlatlarning qo‘lga kiritayotgan olamshumul yutuqlarni jahon media makonida keng targ‘ib qilishdagi o‘rni tobora ortib bormoqda. Biroq, inson qadriyatini noaxloqiy yo‘nalgan ko‘rinishlarining ommalashishi, shaxs dunyoqarashiga nisbatan yot g‘oyalar bilan ta’sir ko‘rsatish insoniyatning milliy zamini va o‘zligidan begonalashuviga olib kelmoqda. Aynan ijtimoiy tarmoqlar orqali ushbu omillarni shaxs dunyoqarashiga ta’siri, oqibati va tahdid yo‘nalishlarini aniqlash dolzarb ahamiyatga ega.


    Rivojlangan davlatlarda fuqarolarning siyosiy madaniyati, xulq-atvori hamda ijtimoiylashuvi jarayonlarini qamrab olgan siyosiy ong, siyosiy qadriyatlar, jamiyatda ishonch omilini mustahkamlovchi fenomen sifatida mafkuraviy tarbiya hamda ijtimoiy tarmoqlar vositasida mamlakat imijini rivojlantirishga yo‘naltirilgan innovatsion texnolgiyalarni kashf etish va ularni amaliyotga joriy etish yuzasidan salmoqli ilmiy izlanishlar amalga oshirilmoqda. Mazkur tadqiqotlarda dunyoda globallashuv jarayonlariga salbiy ta’sir ko‘rsatayotgan g‘oyaviy tuzoqlar va ularning madaniyat omiliga ta’siri, ijtimoiy tarmoqlar orqali inson ongini manipulyatsiya qilish hamda har qanday xatti-harakatlarga, milliy manfaatlarga raxna solish, siyosiy qadriyatlarga tajovuz qilish, insoniyatning tarixiy xotirasini buzishga urinishlarning oldini olishning siyosiy, huquqiy va ijtimoiy yechimlarini tadqiq etish ustuvor ahamiyat kasb etgan. Bu borada axborotlashgan jamiyatni yaratish, ijtimoiy hayotning barcha sohalarida bo‘lgani kabi axborot va kommunikatsiya texnologiyalari sohasidagi islohotlarni muvaffaqiyatli amalga oshirish, eng avvalo, ushbu sohalarning siyosiy, ijtimoiy, huquqiy asoslarini takomillashtirish dolzarb vazifalardan biridir.


    Yangi O‘zbekiston sharoitida shaxs ijtimoiy-siyosiy dunyoqarashining shakllanishiga ijtimoiy tarmoqlarning ta’sirini ijobiy tomonga o‘zgartirish, ma’naviy va mafkuraviy qadriyatlar uyg‘unligida amalga oshirishni davrning o‘zi taqozo etmoqda. Jumladan, mamlakat tarixi va hozirgi yutuqlarini butun dunyoga targ‘ib qilishda va shu orqali davlat imiji, obro‘sini oshirishda ijtimoiy tarmoqlar imkoniyatlaridan to‘g‘ri va maqsadli foydalanish borasida salmoqli ishlar amalga oshirildi. Shuningdek, hozirda rivojlanishning yangi davrini boshlagan mamlakatimiz uchun muhim ahamiyat kasb etadigan shaxs ijtimoiy-siyosiy dunyoqarashining shakllanishiga ijtimoiy tarmoqlarning ta’sirini tizimli ravishda tadqiq etish ehtiyoji ushbu masalaning dolzarbligini yanada oshiradi.


    Ushbu maqolada globallashuv sharoitida ijtimoiy tarmoq tushunchasi mazmun-mohiyati ochib berilgan. Shuningdek, turli ijtimoiy tarmoqlardagi ijtimoiy-siyosiy, diniy-mafkuraviy, ommaviy madaniyatning turli ko‘rinishlari va uning jamiyat xavfsizligiga ta’siri masalalari tadqiq qilingan.

    89-99
    312
    23
    17-09-2026
  • СУФИЙСКАЯ ПРОБЛЕМАТИКА НА СТРАНИЦАХ ДУХОВНОГО ЖУРНАЛА УЧЕНЫХ АРАБИСТОВ ДАГЕСТАНА «БАЙАН АЛ-ХАКАИК» (1925-1928)

    Amir NAVRUZOV (Muallif)

    Статья знакомит нас с арабоязычным журналом дагестанских мусульманских реформаторов первой трети XX в. «Байан ал-хакаик».


    В кратком введении автор разъясняет политику царизма в отношении мусульман Дагестана в дореволюционный период, а затем и большевиков в первые годы советской власти, разъясняет причину разрешения cоветской властью издания арабоязычного журнала, дает характеристику основных целей и задач указанного журнала.


    Освещены темы, имевшие место быть в исламском дискурсе мусульманских реформаторов Дагестана на


    страницах журнала, в частности, такие вопросы фикха, как запрет изображений человека в исламе в виде картин и памятников, посещение могил; вопросы иджтихада и таклида; вопросы образования и просвещения; литературы; вопросы, освещающие политическую ситуацию в том, или ином регионе.


    Значимую часть журнала занимают статьи по вопросам ваххабизма, существовавшего тогда, главным образом, в округах Хиджаз и Неджд Аравийского полуострова, а также на суфийскую тематику: шейхства и лжешейхства в тарикате, чтения пятничной проповеди (хутбы) на арабском языке и др.


    В номерах журнала публиковались материалы не только дагестанцев, но и весьма важные и интересные для дагестанских мусульман статьи известных на Ближнем Востоке ученых таких, как Абд ал-Ваххаб аш-Ша`рани ( ум. в 1565 г.), Мухаммад Абдо (1849-1905) и других.


    Тематика опубликованных статей чрезвычайно актуальна для разъяснения и современной конфессиональной ситуации в регионе. Вопросы, разъясняемые на страницах журнала более 90 лет назад, продолжают оставаться чрезвычайно актуальными и востребованными и сегодня в Дагестане.


    Поэтому роль журнала «Байан ал-хакаик» в популяризации и просвещении широких слоев населения в вопросах ислама на современном этапе трудно переоценить.

    4 - 12
    158
    24
    04-07-2026
  • ШАХС ДИНИЙ ЙЎНАЛГАНЛИГИ ВА ҚАДРИЯТЛАР МОСЛИГИ ОИЛА МУСТАҲКАМЛИГИ ОМИЛИ СИФАТИДА

    Mushtariy ISAYEVA (Muallif)

    Оилаларнинг мустаҳкамлиги жамиятнинг иқтисодий, ижтимоий, сиёсий, миллий xавфсизлигини, унинг равнақи, тараққиётини белгиловчи ҳал қилувчи омил ҳисобланади. Оиланинг ижтимоий маскан сифатида фарзанд камолотида тутган ўрни, унинг ўз қобилияти ва иқтидорини намоён этишига таъсири масалалари ҳамиша долзарб бўлиб келган. Бу мавзу инсоният тарихида яшаган кўплаб алломаларнинг эътиборидаги муҳим муаммолардан саналади. Оилавий муҳит жамият учун соғлом фикрдаги авлодни тарбиялашнинг асосий бўғини ҳисобланса, ота-она билан фарзанд ўртасидаги муносабатларда диний эътиқодни тарбиялаш асосий воситадир.


    Мақолада оила мустаҳкамлигига таъсир этувчи диний ва психологик омиллар илмий-назарий ва эмпирик жиҳатдан ўрганилди: оила мустаҳкамлигига диний омилларнинг таъсири; эр-хотин қадриятларининг мослиги оилавий муносабатлар мустаҳкамлигини белгиловчи фактор эканлиги; эр-хотиларнинг никоҳдан қониқиш даражаси билан шахснинг диний йўналганлиги ўртасида боғлиқлик мавжудлиги ижтимоий-психологик методикалар ёрдамида очиб берилган. Тадқиқот объекти сифатида Тошкент шаҳрида истиқомат қилувчи 50 нафар оила қамраб олинган.


    Тадқиқотда эр-хотин қадриятлари ва уларнинг ўзаро мослиги масаласига алоҳида тўхталиб, Н.В.Волкованинг “Оиладаги ролли кутилмалар ва интилишлар” сўровномаси ўтказилди ва маълум бир қадриятлар устунлиги, ўзаро боғлиқлик ва аҳамияти нисбатан паст бўлганлиги аниқланган.


    Дин инсониятни яхшиликка ундаши, оилавий муносабатларни ҳам тартибга солиш хусусиятига эгалигидан келиб чиқиб, диний билимларга эга бўлиш инсонлар ҳаётида оилавий келишмовчиликлар келиб чиқишини қанчалик камайтириш мумкинлигини хулоса қилиш мумкин. Бунда нафақат билимга эга бўлиш, балки шахс диний йўналганлигининг ҳам аҳамияти каттадир. Мазкур фаразни эмпирик жиҳатдан исботлаш учун психологлар Г.Олпорт ва Д.Росс томонидан ишлаб чиқилган шахсда диний ориентациянинг қайси типи – ташқи ёки ички ориентация устунлигини аниқлашга хизмат қилувчи “Диний ориентация шкаласи” методикаси, шунингдек, оилавий ҳаётдан, яъни никоҳдан қониқиш даражасини аниқлаш учун В.В. Столин, Т.Л. Романова, Г.П. Бутенколар томонидан ишлаб чиқилган “Никоҳдан қониққанлик даражасини аниқлаш” методикаларидан фойдаланилган. Шахснинг диний йўналганлиги ва никоҳдан қониқиш даражаси кўрсаткичлари ўртасида ўрта ва юқори даражада боғланишга эга бўлган корреляцион алоқалар кузатилган. Тадқиқот давомида олинган натижалар асосида амалий тавсиялар ишлаб чиқилган.

    81 - 91
    194
    20
    08-07-2026
  • САНУСИЙЛАР ҲАРАКАТИНИНГ ШИМОЛИЙ АФРИКАДА ИЖТИМОИЙ-ФАЛСАФИЙ ЖИҲАТЛАРИ

    A’zam MA’MUROV (Muallif)

    Буюк имом ва ислоҳотчи саййид Муҳаммад ибн ‘Али ас-Санусий Жазоирда туғилган бўлиб, пайғамбаримиз Муҳаммад (саллаллоҳу алайҳи ва салламнинг) бевосита авлодидир. Ажойиб инсонлар қўлида тарбияланди ва билим чўққиларини забт этди. Ул зот ўзининг барча билимлари ва ҳаётий тажрибасини эзгу ишларга бағишлади: оддий араб халқининг оғир ҳаёти ва қайғули дамларига мадад бўлмоқни ирода этди. Оврупо мамлакатларининг (Франция, Италия ва бошқалар) Шимолий Африкада жойлашган араб диёрига қарши босқинчилик юришлари айни мана шу даврга тўғри келади. 1830 йилда французлар буюк имом, таниқли ислоҳотчи ва уламо саййид Муҳаммад ас-Санусийнинг туғилиб ўсган жойи – Жазоирни босиб олишди. Қонхўр ғанимлар 1881 йили Тунисни эгаллашди. Кейинроқ, аниқроғи 1911 йилда фашистлар Италияси Ливия чегарасини ноқонуний бузиб, тинч озодпарвар аҳоли бошига бирин-кетин жабр, зулм ва офат уруғларини ёғдира бошлади. Шу тариқа Шимолий Африка мазлум халқларининг чет эл босқинчиларига қарши миллий-озодлик ҳаракати бошланди.


    Буюк Санусий бир қатор араб мамлакатлари, жумладан ул зотнинг туғилиб ўсган, таҳсил олган ва ёшлик йиллари ўтган жой – Жазоирнинг французлар томонидан босиб олинганлиги ҳақидаги хабарни қаттиқ алам ва изтироб билан қабул қилди. Буюк имом ўзининг биринчи Абу Қубайс зовиясига (Макка) 1837 йили асос солади. Кейинчалик буюк ислоҳотчи Жағбубга кўчиб ўтади (1856) ва бу диёр санусиййа ҳаракатининг чет эл босқинчиларига қарши кураш олиб борадиган марказий штабига, жабрдийда араб халқининг улуғ Ватан миллий-озодлик кураши марказига айланади. ...


    XIX асрнинг ўрталарида араб дунёсининг энг кўп ривожланган қисмида (Миср, Сурия, Ливан) араб Уйғониши (ан-Наҳда) номини олган маданий юксалиш даври бошланди. Унинг ғоявий раҳнамолари , “шонли араб меросини”, ўтмишдаги арабларнинг иқтисодий, сиёсий ва маданий соҳалардаги қудратини тиклаш вазифасини биринчи ўринга қўйган ҳолда, шарқ ва ғарб цивилизацияси элементларини синтезлаш, яъни умумлаштиришга ҳаракат қилишди. Араб Уйғониш даврига хос бўлган мафкуравий жараёнларда асосий ўринни ислом ислоҳотчилиги томонидан тақдим қилинган диний йўналиш эгаллади.

    236 – 248
    391
    24
    24-06-2026
  • ИНСОН МАЪНАВИЙ ЮКСАЛИШИДА ИЖТИМОИЙ ТАРАҚҚИЁТНИНГ РОЛИ

    Husniddin AHMEDOV (Muallif)

    Ушбу мақолада инсон маънавий юксалишида ижтимоий тараққиёт жараёнларининг ўрни, унинг ўзига хос жиҳатлари, улар ўртасидаги узвий боғлиқлик ёритилган. Бугунги кунда Янги Ўзбекистонда ижтимоий-сиёсий, диний-маърифий соҳаларда амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотлар, уларнинг натижалари инсон қадри учун, одамларнинг ижтимоий кайфиятига ижобий таъсир кўрсатаётгани аниқ мисоллар асосида очиб берилган. Бугунги дунёнинг мафкуравий манзараси инсоният учун янги имкониятлар билан бирга кутилмаган турли муаммоларни ҳам келтириб чиқармоқда. Инсон маънавияти ва миллий қадриятларга қарши кўплаб таҳдид ва хавф-хатарлар ошиб бормоқда. Тараққиёт жараёнида инсон, халқ ва миллат маънавияти жамият ҳаёти қандай бўлишига қараб ўзгариб, яхшиланиб бораётгани таъкидланган. Жамиятнинг ижтимоий кайфияти эса амалга оширилаётган ўзгаришлар ва ислоҳотларнинг самарали амалга оширилиши, уларнинг аниқ натижаларига боғлиқ бўлиши бу соҳанинг қонуниятларидан бири эканлиги қайд этилган.


    Шу ўринда, Янги Ўзбекистонда барча соҳалардаги ислоҳотлар мазмун ва сифат жиҳатдан янги босқичга кўтарилаётгани ҳақида фикр юритилган. Ҳозирги мураккаб ва шиддатли замонда маънавий-маърифий ишларнинг ўрни ва таъсири тобора ортиб бораётгани алоҳида таъкидланган. Айниқса, мамлакатимизда катта ва туб ўзгаришлар билан йўғрилган давр руҳи одамларнинг кайфияти, инсон қадри, одамларнинг бугунги кундан розилиги ва эртанги кунга ишончи, ҳар бир фуқаронинг эртанги кун учун орзу умидлари ва режаларига ижобий таъсир кўрсатаётгани алоҳида таъкидланган.


    Янги Ўзбекистонда халқ билан очиқ мулоқот давлат сиёсати даражасига кўтарилиб, нафақат ташқи сиёсат соҳасида, балки ички сиёсатда ҳам кенг қўлланаётган, умуммиллий феноменал ҳодисага айланди. Ушбу ҳодисанинг барча бўғиндаги давлат хокимияти идоралари ва халқ ўртасида, раҳбарлар ва аҳолининг барча қатламлари, жумладан, ёшлар ўртасида ҳам кенг ёйилиб, уларнинг ҳаёт тарзига айланиб бораётгани жамиятимизда демократик ўзгаришлар жараёнини чуқурлаштиришда муҳим аҳамиятга эга бўлаётгани тўғрисида фикр юритилган. Табиийки, бу жараёнлар жамият ҳаётида очиқ ва самимий мулоқот муҳитини, одамларни тушуниш, уларнинг дарду ташвишлари билан яшаш, одамларни қийнаётган ҳаётий муаммоларига амалий нуқтаи назардан кўмак бериш руҳини шакллантирмоқда.


    Мақолада жамиятда маънавиятли, яхши хулқли, қалбида эзгулик ва мурувват уруғи барқ урган ёшларни тарбиялаш ҳар қачонгидан муҳим эканлиги, бугунги ёшлар янгича фикрлашга, янги ғоялар билан йўғрилган, уларни амалга оширишга ижодий ёндашувлар асосида мамлакатни тараққий эттиришга қодир ёш авлод учун яратилаётган катта имкониятлар тадқиқ этилган.

    117 - 126
    319
    27
    06-07-2026
  • АБУ ЖАЪФАР МУҲАММАД ИБН ЖАРИР ТАБАРИЙНИНГ ИЛМИЙ МЕРОСИ

    Muhabbatxon AGZAMOVA (Muallif)

    Абу Жаъфар Табарий ҳаёти Аббосийлар давлати заифлашиб, парчаланаётган, халифаликнинг турли ҳудудларида тўқнашувлар, келишмовчиликлар юз берган даврда ўтди. Мана шундай ҳолатга қарамай илм-маърифат ривожланиб, турли соҳаларда мўътабар асарлар ёзилди.


    Абу Жаъфар Муҳаммад ибн Жарир Табарий исломшунослик хусусан, тафсир, фиқҳ, адаб, тарих каби соҳаларга оид муҳим асарларни яратди. Мақолада олимнинг ҳаёти ва илмий меросининг кенг қамровли таҳлили амалга оширилган. Табарий асарларининг манбашунослик таснифи келтирилиб, асарларининг ўзига хос жиҳатлари илмий ўрганилган. Олимнинг “Китоб таҳзиб ул-осор”, “Жомеъ ул-баён фи тафсир ал-Қуръон”, “Жомеъ ул-қироат мин-аш-шуҳур ва-ш-шозз”, “Китоб ихтилоф ал-фуқаҳо”, “Китоб ул-вақф”, “Китоб ал-латиф ал-қавл фий ахком шариал ислом”, “ал-Хафиф фи аҳком шаръия ислом”, “Адаб ал-қузот”, “Адаб ал-маносик”, “Басит ул-қавл фи аҳками шараиъул ислами”, “Китоб шарҳ ас-сунна”, “Китоб ат-табсир фи усул ад-дин”, “Адаб ан-нуфус ал-жаййида вал ахлоқ ан-нафиса” каби асарлари амалга оширилган тавсифлари билан илмий истифадага киритилган.


    Абу Жаъфар Табарий илмий меросида тарих ҳам алоҳида ўрин эгаллайди. Унинг ислом дунёсида машҳур бўлган ва кўпгина олимлар томонидан ўрганилган “Тарих ар-русул ва-л-мулук” – “Пайғамбарлар ва подшоҳлар тарихи” номли асари катта илмий аҳамиятга эга. Мазкур асар олимнинг ислом илмлари билан бирга исломгача бўлган қадимги давр тарихи, адабиёти, халқ оғзаки ижодини мукаммал билганлигини кўрсатади. Табарий мазкур манбаларни асарда усталик билан истифода эта олган, маълумотларнинг илмий аҳамияти ҳозирги кунда ўз долзарблигини йўқотмаган. Алломанинг ушбу асарига кўплаб кейинги давр олимлари бирламчи манба сифатида мурожаат қилганлар.

    33 - 39
    352
    27
    06-07-2026
  • МИСРДА ҲУКМ СУРГАН ТУРКИЙ СУЛОЛАЛАР

    Aripova ZUKHRA (Muallif)

    Ушбу мақолада Мисрда ҳукм сурган туркий сулолалар тарихига бағишланган. Маълумки, нафақат ўз юртида, балки ўзга юртларда яшаб, ҳукмронлик қилган сулолалар кўп бўлган. Шундай сулолалар сирасига туркий сулолалардан тўлунийлар, ихшидийлар ва баҳрий мамлукларни киритиш мумкин. Булар Мовароуннаҳрдан чиққан сулолалар бўлиб, Мисрда ҳукмронлик қилганлар. Бу сулолалар тарихига назар ташласак, улар қулликдан ўзларининг шижоати ва зукколиклари, моҳир лашкарбошиликлари боис халос бўлиб, султон даражасигача эришганларига гувоҳи бўламиз. Бу сулолаларнинг бошқа шоҳ ва султонлардан фарқи шундаки, деярли барча ҳукмдорларга тахт отадан мерос қолиб, тахтга ўтирган бўлсалар, булар Мовароуннаҳрдан ушбу диёрга ғулом сифатида келиб, кейинчалик ўзларининг хатти-ҳаракатлари билан ҳокимият тепасига кўтарилган.


    Мақолада шундай сулола вакилларидан Абу Аббос Аҳмад ибн Тўлун (835 –884) тарихи тадқиқ этилган. У Бағдодда туғилган бўлиб, келиб чиқиши Бухорога бориб тақалади. Унинг отаси Тўлунни бухоролик ишчилар Нуҳ ибн Асад ас-Сомонийга тақдим қилганлар. Ас-Сомоний 816 йилда Тўлунни бошқа туркийлар каби халифа Маъмунга совға қилган.  Халифа Маъмун бу самимий ва ақлли туркий йигитни ёқтириб қолганлиги боис, унинг лавозимини аста-секин кўтара бошлаган.  Тўлун йигирма йил давомида қўриқчилар бошлиғи лавозимида фаолият юритган. Унинг вафотидан сўнг ўғли Aҳмад ибн Тўлунни дўсти тарбия қилган  ҳам диний, ҳам ҳарбий таълим олишига эътибор қаратган. Аббосий халифа Аҳмад ибн Тўлунни Мисрга волий сифатида юборган, кейинчалик ўзининг шижоати ва ақли боис Мисрда мустақил давлат барпо этган.


    Тўлунийлар сулоласи (868–905) халифаликда биринчилардан ҳукмронлик қилган бўлиб, Миср ва Сурияда мустақил маҳаллий сулолага асос солганлар. Тўлунийлар олиб борган қурлиш ишлари, ислоҳотлари боис бу даврни тарихчилар “Олтин давр” сифатида эътироф этганлар. Миср 30 йил давомида яна Аббосий халифалар тасарруфига ўтган. Асли Фарғоналик иккинчи туркий сулола Ихшидийлар (935-969) ҳам Мисрни Аббосий халифалардан ажратиб, мустақил давлатга айлантирган. 969 йилда Фотимийлар ҳукмронлиги ўрнатилгач, ихшидийлар сулоласининг Мисрдаги фаолияти тўхтатилган. 1250 йилда баҳрий мамлуклар ҳукмронликни ўз қўлига олгач, улар 1382 йилгача Мисрни бошқарганлар. Бу даврда кўплаб тарихий иншоатлар барпо этилган, Аббосий халифалик пойтахти Қоҳирага кўчирилган.


    Мақолада Мисрда ҳукм сурган тўлунийлар, ихшидийлар ва баҳрий мамлуклар ҳукмдорлари тарихи таҳлил қилинган.

    22 -32
    219
    24
    06-07-2026
  • MОVERANAXR XALQLARINING ISLOM FANI VA MADANIYATIGA QO’SHGAN HISSASI

    Shuxrat YOVQOCHEV (Muallif)

    Bugungi kunda Movarounnahr hududida yashab, islom ilm-fan va madaniyati rivojiga ulkan hissa qo’shgan buyuk ajdodlar merosi va ijodini o’rganish postsovet hududidagi yosh mustaqil davlatlarning o’zini-o’zi anglashidagi asosiy nuqtalardan biridir. Qolaversa, bu asarlar yosh avlod tarbiyasiga ko’maklashish bilan birga, diniy radikalizmga qarshi kurashishda ajoyib faktik va amaliy material bo’lib xizmat qilmoqda.


    Maqolaning maqsadi Movaraunnahrning buyuk allomalari merosi naqadar boy ekanligini, undan nafaqat islom ilmlarini o’rganishda, balki yangi zamonaviy tahdidlarga qarshi kurashishda, diniy ekstremizmga adekvat javob berishda ham foydalanish mumkinligini ko’rsatishdan iborat. Shuningdek, Movaraunnahr olimlarining islom madaniyati va fanlari rivojida qanday rol o’ynaganligini ko’rsatish. Ishda birlamchi manbalardan ham, XX-XXI asr boshlari olimlarining ikkilamchi tadqiqotlaridan ham foydalanilgan. Metodologiya asosi sifatida tarixiy va qiyosiy tahlillar olindi, xronologiya bo’yicha tizimlashtirish keng qo’llanildi. Maqolaning asosiy natijasi va xulosalaridan biri shundaki, u islom dinining mintaqa va undan tashqarida tarqalishi va rivojlanishida Movaraunnahr ulamo va zohidlarining mehnatlari, serqirra iste’dodlari naqadar ulkan bo’lganini haqiqatda yana bir bor isbotlaydi.


    Maqolada Movaraunnahr xalqlarining islom ilm-fan va madaniyati rivojiga qo’shgan hissasining ahamiyatini ko’rsatishga harakat qilingan. Ishda ko’rib chiqilgan asosiy mavzular mavzusi bo’yicha ishlar va ularning qisqacha tavsifi berilgan. Bugungi kunga qadar islom ilmlari va musulmon madaniyatining bayrog’i bo’lib kelayotgan ulamo va olimlarning asosiy asarlariga alohida e’tibor qaratilgan. Arablarning mintaqaga kirishi va ularning keyingi faoliyatiga imkon qadar tanqidiy va xolisona qaraladi. Maqolada o’rta asr olimlari faoliyatining bugungi kun bilan bog’liqligi ham tahlil qilishga harakat qilinadi. Maqolaning oxirida maqola bo’yicha umumiy xulosalar berilgan.

    4 - 14
    212
    30
    06-07-2026
  • ДРАМАTИК АСАРЛАРДА ДИНИЙ ТУШУНЧАЛАРНИ ИФОДАЛОВЧИ СЎЗЛАР

    Qahramon SOBIROV (Muallif)

    Мақолада ўзбек драматургияси персонажлари нутқида диний тушунчаларни ифодаловчи сўзларининг ўринли қўлланилиши,  уларнинг ўз ўрни ва услубий вазифалари ҳақида фикр юритилган.


    Мақолада ҳикматли сўзларнинг персонажлар нутқида жуда катта услубий маъно англатиш воситаси эканлиги, сўз санъати қимматини оширишдаги аҳамияти, персонажлар тилини индивидуаллаштириш, унинг образли ва таъсирчан, ўқувчи эсида қоладиган даражада ифодаларга бойлигини таъминлашга хизмат қилиши тадқиқ этилган. Тарихий-диний сўзлар персонажлар нутқида шунчаки уларнинг тилда мавжудлиги учун қўлланилмайди. Уларни қўллашда маълум услубий мақсадлар кўзда тутилади. Уларни қўллашни нутқий вазиятнинг ўзи тақозо этади. Улар воқеалар жараёни ва сўзловчининг кайфияти, уларнинг воқеликка муносабати ва ўзаро муносабатларига боғланган бўлади. Энг муҳими, тарихийлик назарда тутилган бўлади. Диний тушунча ифодаловчи сўзларнинг нутқдаги антонимлик ҳолатлари ҳам муҳим услубий маънолар ташийди. Улар ҳоҳ ўз маъносида, ҳоҳ кўчма маънода бўлсин, нутқий матнга маълум мақсадлар билан олиб кирилади ва улар сўзловчи фикрини тингловчига мантиқан асосли етказишга хизмат қилади, шу билан бирга, унинг руҳий ўзгаришларини ҳам қўшиб ифодалаши мумкин. Диний тушунчалар билан боғлиқ антоним сўзлар ҳам персонаж нутқининг таъсирчан воситаларидан ҳисобланади.

    257 – 263
    132
    18
    24-06-2026
  • АМИР ТЕМУР АРМИЯСИДА ҲАРБИЙЛАРНИНГ МАЪНАВИЙ ҚИЁФАСИ

    Yunusjon SH. AKHMEDOV (Muallif)

    Мамлакат мудофааси ва Ватан хавфсизлигини таъминлаш тарихий тараққиётнинг барча босқичларида давлатнинг энг асосий вазифаси бўлган. Мана шу вазифани самарали амалга оширган мамлакатлар ўзининг мустақиллигини сақлаб қолишга, иқтисодий тараққиётини муваффақиятли таъминлаш имкониятига эга бўлишган. Мамлакат мудофааси ва хавфсизлигини таъминлашда мамлакат армиясининг қудрати, унинг жанговар тайёргарлиги, ҳарбийларни маънавий қиёфасининг аҳамияти жуда муҳим аҳамият касб этади. Чунки айнан шу омиллар армиянинг ўз олдига қўйган мақсадларни юзага чиқаришнинг гарови ҳисобланади. Тарихий жараёнда амал қилган мамлакатларнинг турли даврдаги ҳаёти ўрганилса фикримизни исботлайдиган жуда кўп мисолларни учратишимиз мумкин. Соҳибқирон Амир Темур ҳам ўз даврида кучли марказлашган давлатни барпо этиб, ўз давлатини мудофаасини ташкиллаш, муваффақиятли ҳарбий юришларни ўтказиш, давлат хавфсизлигини таъминлаш ишига жиддий эътибор берган. Натижада мамлакат ташқи ва ички хавфлардан самарали ҳимоя қилинган, давлатнинг иқтисодий қудрати ошиб бориб тинчлик ва осойишталик ҳукмрон бўлган, мамлакатда аҳолининг ижтимоий фаровонлиги ҳам ошиб борган. Амир Темур ўз олдига қўйган ҳарбий ва сиёсий мақсадларни амалга оширишда ўз қўшинининг кучига таянган, унинг ёрдамида ўз даври учун жуда кучли давлатни бунёд этишга эришган, ҳал қилувчи жангларда ўзининг кучли рақиблари устидан ғалабаларни қўлга киритган. Амир Темур армиясининг ғалабаларини сабаби ҳамма вақт қўшиннинг боғлиқ бўлмаган, бу ҳолатни Темурнинг ўзи ҳам таъкидлаб ўтган. Бу фикрлардан кейин Соҳибқироннинг қўшинида сипоҳийларни қайси мақсадлар бирлаштириб турган, уларнинг маънавий қиёфаси қандай бўлган, деган саволлар вужудга келади. сон жиҳатдан кўплиги ва қуролланганлик даражасига Мазкур мақолада Амир Темур ҳаёти ва фаолиятига оид “Темур тузуклари” ва бошқа тарихий асарларни ўрганиш орқали муайян даражада тўпланган маълумотларда Соҳибқирон армиясидаги сипоҳийларни ахлоқий ҳолати, уларнинг маънавий қиёфаси тадқиқ этилган. Бундан ташқари мақолада Амир Темур армиясидаги сипоҳийларнинг фаолиятини тартибга солишда уларга нисбатан ҳукмдорнинг ўзи томонидан амалга ошириладиган воситалар, уларнинг берадиган натижалари, сипоҳийларни фаолиятида риоя қилиши лозим бўлган қоидалар ҳақида ҳам маълумотлар берилган. Амир Темурнинг сипоҳийларга ибрат бўладиган шахсий сифатлари, уларни қўшинда фаолият олиб борадиган сипоҳийларга кўрсатадиган таъсири ҳам мақолада ўз ифодасини топган.

    42-50
    297
    20
    06-07-2026
  • ҒАЗЗОЛИЙНИНГ “АЛ-ҚИСТОСУ-Л-МУСТАҚИМ” (ТЎҒРИ ТАРОЗИ) АСАРИДА БИЛИШ НАЗАРИЯСИ

    Davronbek H. QODIROV (Muallif)

    Бугунги кунда юртимизда Учинчи Ренессансни барпо этиш, ёшларга аждодларимиз меросини етказиш ва ислом фалсафаси асосларидаги ахлоқий-маънавий ғоялар руҳида тарбиялаш ижтимоий фанлар олдидаги долзарб вазифалардан бири ҳисобланади. Шунинг учун юртимизда асрлар давомида шаклланган ва қарор топган диний-фалсафий қарашлар замирида ётган манбалар ҳамда уларда баён этилган тафаккур дурдоналарини ўрганиш ва тадқиқ этиш муҳим ўрин тутади. Шундай фалсафий асарлардан бири илк уйғониш даврида, яъни XI асрларда яшаб, ижод қилган мутафаккир, фақиҳ, файласуф ва мутасаввиф олим Абу Ҳомид Муҳаммад ибн Муҳаммад Ғаззолийнинг “Ал-қистос ул-мустақим” (Тўғри тарози) асари ҳисобланади. Абу Ҳомид Ғаззолийнинг “Ал-қистос ул-мустақим” асари “Иҳё улуми-д-дин” асаридан кейин ёзилган бўлиб, унда мутафаккирнинг исмоилийлар таълимотига қарши ёзилган мантиқий далиллар асосидаги фалсафий қарашлари ўрин олган. Ушбу мақолада Ғаззолийнинг исмоилийлар қарашларини қандай мезонлар асосида ўлчагани, тўғри тарози деганда нимани тушуниши, диний-фалсафий қарашлари таҳлил қилинган. Мақолада ашёларнинг қадр-қиммати бирламчи зарурий илмлар билан аниқланиши, тажрибадан ёки ақл-идрокнинг табиий мулоҳазасида келиб чиқиши, Ғаззолий ақл-идрокни “ғаризат ул-ақл”, ақл инстинкти деб тавсифлаши, инсонда туғилганидан жо бўлган сифат ёки фикрлаш шакли маъносидаги ақл ғаризаси эканлиги ҳақида сўз боради. Хусусан, мутафаккирнинг тажриба, ғариза тўғрисидаги фикрлари, Арастунинг “ал-улум ул-аввалия” ва унинг ботинийлар таълимотига қарши мантиқ илми силлогизмларидан фойдаланишига эътибор қаратилган. Шунингдек, Ғаззолийнинг фалсафий билиш деганда нимани тушуниши, ҳақиқатни нима асосида билиш мумкинлиги, раъй (фикр, қараш) ва қиёс (аналогия) воситаси ва илмни тарозида қандай ўлчаш мумкинлиги, баҳсли масалаларда Қуръон ва суннатга кўра муқобил ҳолда шахсий фикр асосида қарор қабул қилиш, Қуръоннинг мезонлари мақолада мисоллар билан кўрсатиб берилган. Мақола сўнгида Абу Ҳомид Ғаззолийнинг “Ал-қистос ул-мустақим” асаридан биринчи боб, билиш мезони тўғрисидаги қисмидан таржима келтирилган. Бу эса мутафаккирнинг оламни билишда илмнинг мезонлари ҳақидаги тасаввурини ўрганиш учун ёрдам беради.

    15-22
    259
    25
    04-07-2026
  • АХБОРОТЛАШГАН ЖАМИЯТ ИЖТИМОИЙ ТАРМОҚЛАРИДА ТИЛ ВА КОММУНИКАЦИЯ

    RAVSHONBEK KHUDAYBERGANOV (Muallif)

    Мазкур мақолада ахборотлашган жамиятда тил ва коммуникация муаммолари ва истиқболларининг ижтимоий-фалсафий ва методологик жиҳатлари таҳлил қиланган. Шунингдек, коммуникатив жараён барча ижтимоий соҳалар фаолиятининг шаклланиши ва ривожланиши, тил ва коммуникациялар одамлар ва уларнинг ўртасидаги алоқани таъминлайди ҳамда тил ахборот етказишнинг жуда муҳим воситаси сифатида катта аҳамият касб этади. Тил ва коммуникация воситалари мулоқотнинг диалогик ёки интерактив шаклини таъминлайди. Ахборотлашган жамиятда тил ва мулоқот одамлар ўртасидаги маданий, тарихий жиҳатдан шартли маънавий алоқанинг ўзига хос шаклидир. Aхборот ташувчиси сифатида алоқа воситалари, ўз навбатида, одамлар ҳаётининг маданий-тарихий, иқтисодий ва ижтимоий-сиёсий шароитларига, кишиларнинг ўзлари ишлаб чиқариш даражаси ва ривожланиш даражасига боғлиқ.


    Тил ва коммуникация воситаларининг ривожланиши доимо ишлаб чиқариш эҳтиёжларининг бевосита таъсири остида рўй беради. У ижтимоий ва ижтимоий тузилишнинг барча даражаларида маданий, шахслараро, этник, давлат, глобал миқёсда ўсиб боради. Шу боисдан ҳам бир-бири билан алоқа қилиш қобилияти инсон капитали тушунчасига киритилиши ва интеллектуал капиталнинг бир қисми бўлиши керак.


    Инсоният коммуникацияси воситаси ҳисобланган тил муаммоларининг жамият маданий тараққиёти билан уйғун ҳолатда илмий ва амалий аҳамият касб этиши аксарият олимлар томонидан қайд этилган. Ижтимоий маданий тараққиёт ва жамият институтлари учун эса тилнинг бундай динамик хусусияти жуда муҳимдир. Тилнинг фалсафий парадигмаси фалсафа, лингвистика, риторика, яъни, фанлар комплексининг мослашуви билан белгиланади. Чунки, улар илмий тадқиқот дастурининг асосий ўлчов, мезон (параметр)ларини аниқлашга ёрдам беради. Бу комплексда тил феномени доминант ижтимоий-фалсафий фикр вазифасини бажаради. Тил ижтимоий ва инсоний борлиқ атрибути бўлиб, инсон ҳаётининг ишлаб чиқариш ва қайта ишлаб чиқариш жараёнлари учун, айниқса, билиш, таълим, тарбия, мулоқот, суҳбат жабҳалари учун ҳам аҳамиятлидир. Тилни ахборот-коммуникатив тизим сифатида ижтимоийлашуви яъни, у ўзида рўёликни акс эттириш қобилияти ва ахборотни узатиш воситаси сифатида хизмат қилади. Шу билан энг муҳим жиҳати ахборот ва коммуникацияларнинг ўзаро ўтиш қобилиятига эга бўлади. Шу муносабат билан тил ва мулоқот маданиятида ахборот ва коммуникатив томонларнинг диалектик бирлиги пайдо бўлди.

    84 - 93
    375
    23
    06-07-2026
  • “МЕЪЁРУ-Т-ТАДОЙЙУН” – ДИНИЙ-АХЛОҚИЙ МАНБА СИФАТИДА

    Ismat NAIMOV (Muallif)

    XIX асрнинг иккинчи ярмида фаол илмий изланишлар олиб бориб, ўзидан бой илмий мерос қолдирган маърифатпарвар ва қомусий аллома Аҳмад Донишнинг диний йўналишдаги фаолияти маҳсули ҳисобланган “Меъёру-т-тадоййун” асари бугунги кунга қадар етарлича ўрганилмаган. Асар номи илмий жамоатчиликка маълум бўлса-да, унинг маъно-мазмуни ва моҳияти ҳали илмий жиҳатдан таниш эмас. Шуни ҳисобга олиб мақолади, диний-ахлоқий йўналишдаги мазкур асарнинг яратилишига сабаб бўлган қатор омиллар, дунё динлари тарихининг ёритилиши, ҳар бир дин вакили ўз эътиқодини тўғри деб ҳисоблашига ҳуқуқи борлиги, киши иймонли шахс сифатида камол топишида зарур бўлган талаблар ҳақида асар муаллифининг фикрлари таҳлил этилган.


    Таъкидлаш лозимки, Аҳмад Дониш Россия империясида кўрган таассуротлари натижасида Бухоро амирлигида кенг қамровли ислоҳотларни амалга оширишни таклиф этган. Бу ислоҳотлар сиёсий, иқтисодий ва ижтимоий масалаларни ўз ичига қамраб олган. Шунингдек, аллома диний хилма-хилликдан иборат бўлган Бухоро амирлиги фуқароларини ўзаро ҳурмат ва тинч-тотув яшашларига асос бўлиб хизмат қилувчи ислоҳотномасини ҳам ишлаб чиққан ва уни тарғиб қилишни мақсад қилган. Мазкур асарнинг илмий жиҳатдан ишончли бўлиши учун маърифатпарвар ўзидан олдин ўтган аждодлари илмий мероси ва тарихий манбаларга мурожаат этган бўлиб, улар орқали ўзи таклиф этаётган фикрларининг тўғрилигини мустаҳкамлашга ҳаракат қилганлигини эътироф этиш жоиз. Хусусан, Шайх Фариддин Атторнинг “Тазкиратул-авлиё”, Мавлоно Жомийнинг “Нафаҳоту-л-унс”, Сарви Бўстонийнинг “Мизону-л-ҳақ”га раддияси ҳисобланган “Таъдилу-л-мизон”, Абдуллоҳ Машҳадийнинг “Мизону-л-мавозин”, Ҳофиз Ғулом Ҳалим Деҳлавийнинг “Насиҳату-л-мўъминин”, Абдулқодир Ғелонийнинг “Раббонийликни англаш”, Имом Ғаззолийнинг “Кимиёи Саодат” шунингдек, қатор диний-ахлоқий асарлар “Канзу-л-ирфон”, “Ҳадиси Қудсий” каби манбалардан ўз асарини янада мазмунан бойитишга ва диний қарашларини улардан келтирилган далиллар билан мустаҳкамлашга ҳаракат қилади. Шунингдек, Қуръони Каримга тафсир, Таврот ва Инжилнинг форс тилидаги таржималарини мутолаа этишни тавсия этадики, булар асарнинг илмий қимматини янада оширганлигини таъкидлаш жоиз.


    Асарнинг бугунги кундаги аҳамияти тўғрисида мақола муаллифи ўз фикрларини баён этиб, авваламбор, асар динлараро бағрикенгликни таъминлаш, улар ўртасидаги қарама-қаршиликларни ислоҳ қилиш ҳамда бир-бирларига толерантлик муносабатида бўлишларининг заруриятини қатор мисоллар билан таъкидлаган. Шунингдек, асл ислом таълимотининг моҳиятини англашда мазкур манбада келтирилган – илм-маърифатли бўлиш, касб-ҳунар эгаллаб ватан равнақига хизмат қилиш каби фикрларнинг ёшлар тарбиясидаги ўрни ва аҳамияти тўғрисида муаллифнинг илмий хулосалари берилган.

    46 - 54
    316
    21
    05-07-2026
26 - 50 from 87 << < 1 2 3 4 > >> 

Qo'yiladigan talablar 
Tahririy kengash 
Tahririyat siyosati 
Maqolani yuborish 
Mualliflar uchun 

Nashrlar

Международная исламская академия
Barcha nashrlarni ko'rish
Islom ziyosi

O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasining «Islom ziyosi» nomli ilmiy jurnali O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasining tarix, islomshunoslik, falsafa va filologiya yo‘nalishlari bo‘yicha eʼlon qilingan maqolalar inobatga olinuvchi nashrlar ro‘yxatiga kiritilgan.

Navigatiya

Jurnal haqida
Yangi son
Arxivlar
Kontaktlar

Mualtarlar uchun

Mualliflar uchun
Maqola dizayni
Materiallarni topshirish
Shaxsiy hisob

Aloqalar

 
100011, Toshkent shahri
Abdulla Qodiriy ko‘chasi, 11-uy
 
(+998 97) 443 14 70
 
info@journals.iiau.uz
Nashriyotchi: O`zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi
© Copyright 2026 Islom ziyosi All Rights Reserved | Developed by in Science | Site create by in Designer
Kirish
Свет ислама
Kirish
* Majburiy
* Majburiy
Parolni unutdingizmi?
Meni eslab qoling