الكلمات المفتاحية:
harf kategoriyasi arab nahvi لماع nazariyasi i‘rob tizimi sintaktik funksiya semantik munosabatlar Abduqohir Jurjoniy Mustafa G‘alayniy qiyosiy grammatik tahlilالملخص
Maqolada arab nahv ilmining muhim kategoriyalaridan biri bo ‘Igan “half’ tushunchasining nazariy asoslari, grammatik funksiyalari hamda metodik talqinlari klassik va zamonaviy ilmiy yondashuvlar doirasida qiyosiy tahlil qilingan. Tadqiqot obyekti sifatida Abdulqohir Jurjoniyning “ asari hamda
Mustafa G'alayniyning kit obi tanlanib,
ushbu manbalar arab grammatik tafakkurining turli tarixiy bosqichlarini aks ettiruvchi asosiy ilmiy dalil sifatida o'rganilgan. Jurjoniy asari klassik nahv nazariyasining konseptual poydevorini ifodalasa, G ‘alayniy asari zamonaviy ta'lim ehtiyojlariga moslashtirilgan tizimli grammatik modelni namoyon etadi.
Maqolada harf kategoriyasining “отН" nazariyasidagi о ‘rni alohida tahlil qilinib, uning i ‘rob tizimini shakllantirishdagi boshqaruvchi funksiyasi grammatik misoliar asosida asoslab berilgan. Xususan, ismlarning qaratqich kelishigida, fe’llarning mansub holatda va ismlarning tushum kelishigida kelishini talab qiluvchi haifiar hamda fe'darning majzum shaklda qo ‘llanishini ta 'minlovchi grammatik vositalarning gap tirukturasi shakllanishidagi roli, sintaktik boshqaruv tizimidagi funksional о‘mi va semantik munosabatlarni belgilashdagi ahamiyati ilmiy asosda tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari shuni ко 'rsatadiki, harflar nafaqat yordamchi grammatik birlik sifatida, balki gap ichidagi sh’ukturaviy bog ‘lanishlarni tartibga soluvchi asosiy yordamchi sintaktik boshqaruv vositasi sifatidafaoliyat yuritadi.
Shuningdek, Jurjoniyning nazariy-analitik metodo-logiyasi bilan G ‘alayniyning didaktik va amaliyyo ‘naltirilgan yondashuvi qiyoslanib, iilarning о 'xshash va farqli jihatlari aniqlangan. Ushbu qiyosiy tahlil asosida zamonaviy arab till ta 'limida harf kategoriyasini о 'qitish jarayonini takomillashtirish bo yicha metodik xulosalar ishlab chiqilgan. Natijada maqola arab grammatik merosini zamonaviy lingvodidaktik talablarga mos ravishda integratsiya qilish imkoniyatlarini ilmiy jihatdan asoslab berilgan.
التنزيلات
المراجع
1. :توريب .بارعلإا يف ةيبرعلا رارسأ .(2007) .نيدلا لامك ،يرابنلأا
ةيملعلا بتكلا راد
2. .(ءازجأ 3–1) ةيبرعلا سوردلا عماج .(2005) .ىفطصم ،ينييلاغلا
ركفلا راد :توريب
3. بتكلا راد :توريب .وحنلا يف لمجلا .(2008) .رهاقلا دبع ،يناجرجلا
ةيملعلا
4. :توريب .يناعملا ملع يف زاجعلإا لئلد .(2009) .رهاقلا دبع ،يناجرجلا
ةيملعلا بتكلا راد
5. :توريب .بارعلإا ةعانص يف لصفملا .(1998) .دومحم ،يرشخمزلا
ركفلا راد
6. :ةرهاقلا .بيراعلأا بتك نع بيبللا ينغم .(2004) .يراصنلأا ماشه نبا
ثيدحلا راد
7. ةماعلا ةيرصملا ةئيهلا :ةرهاقلا .(ءازجأ 4–1) باتكلا .(2004) .هيوبيس
باتكلل
8. Ibrohimov, N. (1997). Arab tili grammatikasi. Toshkent: O‘zbeki&on Milliy ensiklopediyasi.
9. Nasirova, M. (2024). Arab tilida tub ko‘makchilarning ma’nolari (Zamaxshariyning “al-Mufassal” asari misolida). Islom nuri, 2,4-10.
10. Talipov, N. B. (2025). Abdulqohir Jurjoniyning “al-‘ Awamil al-mi’a” asarida ta’sir nazariyasi va uning arab sintaksisidagi ahamiyati. Al-Buxoriy ilmiy jurnali, 3, 56-66.
11. Badawi, E., Carter, M., & Gully, A. (2004). Modern written Arabic: A comprehensive grammar. London: Routledge.
12. Haywood, J. A., & Nahmad, H. M. (1993). A new Arabic grammar of the written language. London: Lund Humphries.
13. Holes, C. (2004). Modem Arabic: Structures, functions and varieties. Washington: Georgetown University Press.
14. Ryding, К. C. (2014). A reference grammar of modern standard Arabic (2nd ed.). Cambridge: Cambridge University Press.
15. Versteegh, K. (2014). The Arabic language (2nd ed.). Edinburgh: Edinburgh University Press.
1. Al-Anbari, Kamal al-DTn. (2007). Asrar al-'Arabiyya fi al-Irab. Beirut: Dar al-Kutub al-'Ilmiyya.
2. Al-GhalayinT, Mustafa. (2005). Jami' al-Duriis al-'Arabiyya (Vbls. 1-3). Beirut: Daral-Fikr.
3. Al-Jurjani, Abd al-Qahir. (2008). Al-Jumal fi al-Nahw. Beirut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyya.
4. Al-JurjanT, Abd al-Qahir. (2009). Dala’il al-I'jaz fi Ilm al-Ma'anT. Beirut: Dar al-Kutub al- Ilmiyya.
5. Al-ZamakhsharT, Mahmud. (1998). Al-Mufassal fi San'at al-I rab. Beirut: Dar al-Fikr.
6. Ibn Hisham al-Ansari. (2004). MughnT al-Lablb an Kutub al-A'arlb. Cairo: Dar al-Hadlth.
7. STbawayh. (2004). Al-Kitab (Vols. 1^1). Cairo: Al-Нау a al-Misriyya al-’Amma li-l-Kitab.
8. Ibrohimov, N. (1997). Arab tili grammatikasi. Toshkent: 0‘zbekiston Milliy ensiklopediyasi.
9. Nasirova, M. (2024). Arab tilida tub ko‘makchilaming ma’nolari (Zamaxshariyning “al-Mufassal” asari misolida). Islom nuri, 2, 4-10.
10. Talipov, N. B. (2025). Abdulqohir Jurjoniyning “al-' Awamil al-mi’a” asarida ta’sir nazariyasi va uning arab sintaksisidagi ahamiyati. Al-Buxoriy ilmiy jurnali, 3, 56-66.
11. Badawi, E., Carter, M„ & Gully, A. (2004). Modern written Arabic: A comprehensive grammar. London: Routledge.
12. Haywood, J. A., & Nahmad, H. M. (1993). A new Arabic grammar of the written language. London: Lund Humphries.
13. Holes, C. (2004). Modem Arabic: Structures, functions and varieties. Washington: Georgetown University Press.
14. Ryding, К. C. (2014). A reference grammar of modern standard Arabic (2nd cd.). Cambridge: Cambridge University Press.
15. Versteegh, K. (2014). The Arabic language (2nd ed.). Edinburgh: Edinburgh University Press.

