المؤلفون

  • Malika NASIROVA INTERNATIONAL ISLAMIC ACADEMY ОF UZBEKISTAN Muallif

DOI:

https://doi.org/10.47980/TLOI/2021/4/32%20-%2039

الكلمات المفتاحية:

грамматик категория кўплик синиқ кўплик оз миқдорни англатувчи кўплик кўп миқдорни англатувчи кўплик кичрайтма от

الملخص

Мазкур мақолада ўрта Асрларнинг буюк тилшуноси Маҳмуд Замахшарийнинг араб тилидаги кўплик, айнан оз миқдорни1 англатувчи кўпликни ифодалаш усуллари таҳлил доирасига тортилган. Шунингдек, араб тилшунослик илмининг назарий грамматикасини яратган илк ўрта асрларнинг машҳур наҳвшунос олими Сибавайҳи ва бошқа бир қатор тилшунос олимларнинг бу масалага доир қарашлари қиёсий ўрганилган.

Араб адабий тилида «исм» сўз туркумига хос грамматик категориялардан бири сон категорияси бўлиб, у бирлик, иккилик ва икки хил (тўғри ва синиқ) кўринишидаги кўплик шаклида тақдим этилади. Маълумки, араб тилида иккидан (шахс ёки предметдан) ортиқ нарса назарда тутилса, ўша нарсанинг кўплик шакли ишлатилади.

Араб тилида кўплик икки катта гуруҳга 1) тўғри кўплик; 2) синиқ кўпликка бўлинади. Кўплик – оз миқдорни англатувчи кўплик ва кўп миқдорни англатувчи кўпликка бўлинади. Оз миқдорни англатувчи кўплик 10гача бўлган кўплик. Унга мисол қилиб افعل أفعال فعلة вазнларидаги , » أفلس «غلمة « , » أجربة « , » أثواب « сўзларини айтиш мумкин.

Яна унга вав-нун ва алиф-та билан ҳосил қилинган кўплик шакли ҳам киради. Улардан қолган ҳаммаси кўп миқдорни англатувчи кўплик учун қўлланилади. Музаккар ва муаннас жинснинг тўғри кўплиги оз миқдорни англатувчи кўплик учун ишлатилади. 1 Оз миқдор -10тагача бўлган нарса. Араб тилшунослигида “жамъу акбар”, “жамъу асғар”, “ жамъу-л-жамъ” каби тушунчалар мавжуд. فَعَالِلُ ва فَعَالِيلُ каби вазнлардан ясаладиган кўплик جمع أكبر дейилади. Жамъу таксир جمع أصغر ҳам дейилади. Унинг вазнлари жуда кўп бўлиб, бирор бир қоидага бўйсунмайди. جَمْعُ الْجَمْع - [кўпликнинг кўплиги] кўпликдан кўплик ясаш. Баъзида исмнинг кўплик шаклидан яна кўплик ҳосил қилиш ҳолатлари бўлади. Масалан: كَلْبٌ – أَكْلُبٌ – أَكَالِبُ

التنزيلات

تحميل البيانات غير متوفرة حتى الآن.

المراجع

1. Akmalxonov, Akmalxon (2019) Abu Yakub Sakkaki’s views on the role of the source letters in words in Arabic. International Journal of Research 2019 (March), 353-359.

2. Akmalxonov, Akmalxon (2020) On the words not inflected for cases by Abu Ya’kub Sakkokiy. International Scientific Journal. Theoretical and Applied Science. Clarivate Analytics. Philadelphia, USA. 2020 (2), 543- 547.

3. Grade B.M. (1998) Kurs arabskoy grammatiki v sravnitelno-istoricheskom osvyashenii. - Мoskva.

4. Djafarov, B., & Arifdjanov, Z. (2021). ISSUES IN SEMANTIC STUDY OF TURKIC LOANWORDS IN PERSIAN. Theoretical & Applied Science, (6), 350-352.

5. Ibrohimov N., Yusupov M. (1997) Arab tili grammatikasi –Т.: O’zbekiston Milliy ensiklopediyasi davlat nashriyoti, 1-jild.

6. Islomov Z. (2020) Mahmud Zamaxshariy va uning ilmiy merosi. Proceedings of the International Workshop «Islamic Studies in Uzbekistan Fchievments and Perspectives». – Istanbul. -P. 138.

7. Islomov Z. (2020) “Muqaddamatu-l-adab”: Grammatik risolalar. Monografiya. – Toshkent. -B 80.

8. Islomov Z. Muqaddamatu-l-adab» asarining manbashunoslik va matnshunoslik tadqiqi. Monografiya. O‘zbekiston xalqaro islom akademiyasi nashriyot-matbaa birlashmasi. – Toshkent: 2020. – 334 b.

9. Nasrullaev Nematullo Hikmatullaevich (2020). Role оf Ancient Written Sources In The Formation оf The оld Uzbek Literary Language. The American Journal of Social Science and Education Innovations, 2(09). – Р. 359-364. www.usajournalshub.com/index.php/tajssei.

10. а.NASIROVA, Malika (2020). “SEMANTIC CLASSIFICATION OF AUXILIARY VERBS IN ARABIC LANGUAGE”. The Light of Islam:Vol.2020:Iss.3,Article15.Availableat: https://uzjournals.edu.uz/iiau/ vol 2020/ iss 3 / 15

11. b.NASIROVA, Malika (2020). “SIGNS AND CHARACTERISTICS OF ARABIC NONDECLINABLE WORDS” The Light of Islam:Vol.2020: Iss.4, Article15.Availableat: https://uzjournals.edu.uz/iiau/ vol 2020/ iss 4 / 15

12. a. Nasirova, Malika (2019). “Scientific heritage of Makhmud Zamakhshari and actual questions of the studies of Mavarennakhr`s linguistic school” The Light of Islam: Vol. 2019: Iss. 1, Article 15. Available at: https://uzjournals.edu.uz/ iiau/vol2019/iss1/15

13. b. Nasirova, Malika (2019) “INCOMPLETE CONJUNCTION OF WORDS IN THE ARABIC GRAMMAR,” The Light of Islam: Vol. 2019 : Iss. 4 , Article 15. Available at: https://uzjournals.edu.uz/iiau/vol2019/iss4/15

14. c. Nasirova, M. A. (2019). THE CONTRIBUTION OF THE OUTSTANDING MAVARANNAHRIAN SCHOLAR MAHMUD AZ-ZAMAKHSHARI INTO THE WORLD LINGUISTICS. International Scientific Journal. Theoretical and Applied Science. Clarivate Analytics. Philadelphia, USA, 2019, (10), 755-759.

15. Nosirova, Malika (2004) O’rta asr arab nahvidan namunalar. –Т.: ТDShI

16. Nosirova, Malika (2005) Mahmud Zamaxshariyning “Аlunmuzajfi-n-nahv” risolasi. –Т.: ТDShI.

17. Nig’monov, A. (2020). RHYTHMIC-SYNTACTIC PARALLELISMS IN OLD TURKIC POETRY (BY EXAMPLE OF EXTRACT FROM “DEVON LUGATIT- TURK”). The Light of Islam, 2020(1), 185-191.

18. Abu Bakr Ali Abd al-Alim (2002). Maktabat al-usrati fi an-nahv.-Al-Qohira.: Dar al-G’ad al-jadid. (in arabic).

19. Abu Bakr Ali Abd al-Alim (2002). Durus fi an-nahv li at-tullab va al-muallimiyn. .-Al-Qohira.:maktabat al- Qur’an. (in arabic).

20. Abu Bakr Amr ben Usman ben Qanbar. Tahqiq va sharh Abd-s-Salam Mahammad Horun. Kitab Sibavayh. Aljuz’u- l-avval.-Bayrut. Daru-l-jayl. 446 (in Arabic).

21. Abu Bakr Amr ben Usman ben Qanbar. Tahqiq va sharh Abd-s-Salam Mahammad Horun. Kitab Sibavayh. Aljuz’u- s-saniy.-Bayrut. Daru-l-jayl. 430 (in Arabic).

22. Antuan el-Dahdah (1992). Mujam qavaid al-arabiyya al-alamiyya. -Lubnan. (in arabic).

23. Abbas Hasan (2004). An-nahv al-vafi. -Misr. (in arabic).

24. Nasif, Hifni, Mahammad Diyab, Mustafa Tamum (2007). Ad-Durus an-nahviyya. –Misr.: Dar al-aqiyda. (in arabic).

25. Ma’luf, Luis. (2005) Al-Munjid fi allugat va al-a’lam. - Bayrut.:dar al-mashriq, 2005. (in arabic).

26. Mahmud az-Zamahshariy (2013). Al-Mufassal fi san’ati al-i’rab.-Al-Qohira. (in arabic).

27. Mustafo al-G’alayiyni (2001). Jami’ ad-durus alarabiyya.- Al-Qohira.: Al-maktaba al-asriyya (in arabic).

28. Fuad, Ni’mat (1973). Mulahhas qavaid al-lagati alarabiyyati.- Misr.: Nahda.

29. Fadil Solih as-Samiraniy (2016). Abu al-Barakat ibn al- Anbariy va dirasatuhu an-nahviyya.-Bayrut, Lubnan. (in arabic).

30. As-Sayyid Xalifa, Tahir Sulayman (2013). Al-Kafi fi annahv. –Al-Qohira.: Dar al-taqva. (in arabic).

31. Majmuatu-n-nahv (al-Avamil – al-Azhar – al-Kofiya –al-Urjumiyya).Ta’lif Naxba min al-ulama. Tahqiq Muhammad jan. -Istanbul. 2017. (in arabic).

32. Majmuatu-s-sarf.( al-Amsila – al-Bina – al-Maqsud – al-I’zziy – al-Mirah –ash-Shafiyya) Ta’lif Naxba min al-ulama. Tahqiq Muhammad jan. -Istanbul. 2018. (in arabic).

33. www.arabdict.com

34. www.drmosad.com

35. www.al-ahram.org

36. www.al-axbar.org

المؤلفات المشابهة

Dilfuza SAGDULLAEVA, “ҚИСАСИ РАБҒУЗИЙ” АСАРИДАГИ АРАБИЙ БИРИКМАЛАРНИНГ СИНТАКТИК ТАҲЛИЛИ , ضياء الإسلام: مجلد 3 عدد 1 (2020)

Nodir NURIDDINOV, ФОРС ТИЛИДА КЎП ТАРКИБЛИ ФЕЪЛИЙ КОПУЛЯТИВ ФРАЗЕОЛОГИЗМЛАРНИНГ СТРУКТУР-СЕМАНТИК ТАҲЛИЛИ , ضياء الإسلام: مجلد 3 عدد 1 (2020)

Nigora MULLASODIQOVA, АРАБ БАЛОҒАТ ИЛМИДА “АМР” (БУЙРУҚ) ШАКЛИНИНГ ФУНКЦИОНАЛ-СЕМАНТИК ВА ПСИХОЛИНГВИСТИК ТАЛҚИНИ , ضياء الإسلام: مجلد 9 عدد 2 (2026)

Malika NASIROVA, AРАБ ТИЛИДАГИ КЎМАКЧИ ФЕЪЛЛАРНИНГ СЕМАНТИК ТАСНИФИ , ضياء الإسلام: مجلد 3 عدد 3 (2020)

Govhar RAHMATOVA, «ДЕВОНУ ЛУҒАТИ-Т-ТУРК»ДАГИ УЗИНДИЛАРДА ВАРИАЦИЯ ҲОДИСАСИ , ضياء الإسلام: مجلد 5 عدد 3 (2022)

Barot M. AMONOV, БАДРУДДИН АЙНИЙ МАЪНАВИЙ МЕРОСИНИНГ ҲАДИСШУНОСЛИКДАГИ ЎРНИ , ضياء الإسلام: مجلد 5 عدد 3 (2022)

Dilafruz TURDIEVA, ГЛОБАЛЛАШУВ ШАРОИТИДА ДИНИЙ ОМИЛНИНГ ЖАМИЯТ ҲАЁТИГА ТАЪСИРИ , ضياء الإسلام: مجلد 5 عدد 1 (2022)

Doniyor MURATOV, ҲАДИС ИЛМИДА САҲОБИЙЛАРНИНГ ЎРНИ , ضياء الإسلام: مجلد 2 عدد 4 (2019)

Matlyuba QAHHOROVA, Bakhtiyor ABSATTAROV, АХЛОҚ, АХЛОҚИЙ МЕЗОН ВА АХЛОҚИЙ МЕЪЁР ҲАҚИДАГИ ҚАРАШЛАР ЭВОЛЮЦИЯСИ , ضياء الإسلام: مجلد 3 عدد 1 (2020)

Salima RUSTAMIY, МАҲМУД КОШҒАРИЙ ТУРКИЙ ТИЛЛАРНИНГ ФОНЕТИК, ГРАФИК ВА МОРФОЛОГИК ХУСУСИЯТЛАРИ ҲАҚИДА , ضياء الإسلام: مجلد 3 عدد 2 (2020)

يمكنك أيضاً إبدأ بحثاً متقدماً عن المشابهات لهذا المؤلَّف.