DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2022/3/50-58الكلمات المفتاحية:
Сиёсий институт сиёсий ҳаёт давлат сиёсий воқелик институционал компонент методология генезис ҳокимият дин рационал сайлов.الملخص
Мақолада сиёсий институт тушунчаси, унинг моҳияти, шаклланиши ва жамият сиёсий ҳаёти ҳамда тараққиётидаги аҳамиятига доир илмий қарашлар таҳлил этилган. Сиёсий институтларни ўрганиш муаммоси, сиёсий ва ижтимоий ҳодисаларни таҳлил қилишнинг методлари, сиёсий институтларнинг мамлакат тараққиёти учун аҳамияти илмий жиҳатдан ўрганилганган. Институтлар таҳлили методологиясининг генезиси ва ривожланиши тадқиқ қилиш ўта муҳим вазифалардан бири бўлиб қолмоқда ва бу ўз навбатида сиёсий институтларни ўрганишнинг янги методологик тамойилларининг гносеологик ва назарий имкониятларини, уларнинг ижобий жиҳатларини ва камчиликларини бартараф этиш йўлларини кўрсатиб беришга имкон яратади. Аниқ назарий вазифаларни ҳал қилиш билан бир қаторда бу неоинституционал таҳлил доирасида бажарилган ишларнинг татбиқий аҳамиятида ҳам кўринади. Сиёсий институтлар таҳлилининг методологияси генезиси ва ривожланишини англаб етиш, мавжуд методологик муаммоларни кўрсатиб бериш бугунги кунда ҳам ўзининг долзарблигини йўқотмаган. Сиёсий ва ижтимоий воқеликларни тадқиқ қилишнинг методологик тамойиллари ва уларнинг сиёсий, социологик ва бошқа ижтимоий фанлар учун назарий ва амалий аҳамияти олимлар томонидан катта қизиқиш билан тадқиқ қилинган. Сиёсий институтлар, уларнинг келиб чиқиши, ривожланиши ва амал қилиши, ривожланиши ва инқирози сингари масалалар мавзунинг ўрганилганлик даражасида кўрсатилганидек, ҳар доим ҳам олимлар томонидан катта қизиқиш билан ўрганилган. Сиёсий институтнинг мазмунига кирадиган икки асосий компонент биринчидан, муносабатлар тизимининг идеал модели ва иккинчидан, стереотиплар ва модел тузилмаларнинг матрицасига мувофиқ ҳолда жамоавий сиёсий амалиётда ишлаб чиқиладиган ташкилий тузилмалар ҳисобланади. Барқарор ва жипслашган тузилмалар ҳисобланади. Барқарор ва жипслашган характерга эга бўлган аниқ муносаблар тизими мавжудлиги таъкидланган. Ушбу мақолада сиёсий институтларнинг шаклланиш жараёнлари ва уларга доир илмий қарашларнинг вужудга келиши, сиёсий институт мазмунига кирадиган асосий компонентлар, муносабатлар тизимининг идеал модели, модель тузилмасининг стереотиплари ва унинг қолиплари, жамоавий сиёсий тажриба, социумнинг ҳаёт фаолияти аспекти тахлил қилинган.
التنزيلات
المراجع
1. Dyurkgeym E. O razdelenii obsestvennogo truda. Metod sotsiologii. M., 1991. S. 283-284.
2. Sovremennaya burjuaznaya politicheskaya nauka: Problemi gosudarstva i demokratii // Pod obsh. red. Shaxnazarova G.X. M., 1982. Gl. 4. S.116
3. Hodgson G.M. What Are Institutions? // Journal of Economic Issues. 2006. Vol. XL. №1.
4. Douglass Cecil North Institutions. Institutional Change, and Economic Performance (1990). https://www. britannica.com/topic/University-of-Washington. Nort
D.K. Instituti, ideologiya i effektivnost’ ekonomiki // Ot plana k rinku: budushee postkommunisticheskix respublik. — M.: Catallaxy, 1993. S. 307—319.
5. Berdiev B. O‘zbekistonda siyosiy moderniazsiya jarayonlarining tarixiy ahamiyati. // Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universitetining Axborotnomasi. 2017. № 3 (36). B.80.
6. Nort D. Instituti i ekonomicheskiy rost: istoricheskoe vvedenie (per. Ye.I. Nikolaenko) // THESIS: teoriya i istoriya ekonomicheskix i sosial’nix institutov i sistem. 1993. №2. S. 73.
7. Duverger М. Sociologie Polltiquo. Paris, 1968. P. 103.
8. Ilich M.V. Slova i smisli: Obshenie - obshnost’ // Politicheskie issledovaniya. 1994. № b. S. 80-85
9. Andreev S.S. Politicheskie strukturi i politicheskiy stroy obshestva // Sosial’no-politicheskie nauki. 1991. № 10. –S. 23-19
10. Qo‘ysinova F. Islom hamkorlik tashkiloti jahon siyosatining faol aktori sifatida. O‘zbekiston milliy universiteti xabarlari, 2021, [1/5/1] ISSN 2181-7324. B.110-114.
11. Dyurkgeym E. O razdelenii obshestvennogo truda. Metod sosiologii. M., 1991. S. 25.
12. Aristotel’. Sochineniya. V 4 t. T. 4. M., 1984. 661 s.
13. Qo‘ysinova F.O. Siyosiy integratsiyani shakllantirishda siyosiy institutlarning roli. Oriental Renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences Scientific Journal Impact Factor VOLUME 1 | ISSUE
11. 2021. В.316-321.
14. Berdiev B.O. (2022) Cooperation with international organizations as an important factor in raising the international image of the country. The American Journal of Political Science Law and Criminology (ISSN – 2693-0803) VOLUME 04 ISSUE 03. P.51-54.
15. Berdiev B. Professional boshqaruv kadrlarini tayyorlash: muammolar va vazifalar. Jamiyatva boshqaruv, 2021. №1(91). B.117-122.
16. Nort D. Instituti, institusional’nie izmeneniya i funksionirovanie ekonomiki (per. s angl. A.N. Nesterenko). M., 1997. S. 17-19
17. Douglass C. North. Institutions. Journal of Economic Perspectives – Volume 5, Number 1 – Winter 1991 – Pages 97-112.
18. Police Transformation Roadmap. https://www.stalbansvt. com/policeroadmap
19. Gel’man V.Ya. Institusional’noe stroitel’stvo i neformal’nie instituti v sovremennoy rossiyskoy politike// Polis. Politicheskie issledovaniya. 2003. T. 4. №4. S. 5-7.
20. Sharifxo‘jaev M. O‘zbekistonda ochiq fuqarolik jamiyatining shakllanishi. –T.: Sharq, 2003.
21. Qirg‘izboev M. Fuqarolik jamiyati: genezisi, shakllanishi va rivojlanishi. – T.: O‘zbekiston, 2010.
22. Jalilov A. boshqalar. Fuqarolik jamiyati asoslari. – T.: Baktria press, 2015.
23. Mavlonov J.Yo. Grajdanskoe obshestvo: ot konsepta k konsepsiyam i paradigmam (sosial’no-filosofskiy analiz). Monografiya. -T.: Istiqlol nuri, 2014.
24. Xasanov R., O‘tamurodov A. Fuqarolik jamiyati: nazariya va amaliyot. Uslubiy qo‘llanma. -T.: 2016. 14 b.t
25. Utamuradov A. Fuqarolik jamiyatining huquqiy asoslari// O‘quv uslubiy qo‘llanma, -T., “Brok class Servis” 2017. 6,2. B.T.
26. Fazilat Oripovna Koysinova. (2021). Analysis Of Development Tendencies Of Political Events In The Region. The American Journal of Political Science Law and Criminology, 3(12), 6–10. https://doi.org/10.37547/tajpslc/Volume03Issue12-02

