DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2024/1/4-12الكلمات المفتاحية:
Шош (Тошкент) Шоший Ҳазрати Имом Қаффол фиқҳ ҳадис қулфсоз Имом кабир муҳаддис ҳикматлар афоризм.الملخص
Тошкент – ўрта аср манбаларида Шош деб номланиб, бу ердан ҳадис, фиқҳ каби ислом илмларида кўплаб таниқли олимлар етишиб чиққан. Бу масканда туғилиб фаолият кўрсатган буюк зотлар, олимлар “Шоший”, “Тошкандий” (ХVI асрдан) нисбаси билан мусулмон дунёсида танилганлар.
Ислом оламида Имом Бухорий, Имом Термизий, Имом Мотуридий каби «имом» даражасига эришган кўплаб буюк алломалар орасида Имом Абу Бакр Қаффол Шоший ҳам алоҳида ўрин эгаллайди.
Унинг тўлиқ исми – Абу Бакр Муҳаммад ибн Али ибн Исмоил Қаффол Шоший бўлиб, кўплаб араб манбаларида унга алоҳида ҳурмат бажо келтириш учун номига «катта», «улуғ» маъносини ифодалайдиган «Кабир» сўзини қўшиб ёзадилар. Аллома моҳир ҳунарманд бўлиб, қулфсозликда шуҳрат қозонганлиги боис “Қаффол” яъни, қулфчи, қулфсоз деган ном билан эъзозланган.
Замондошлари уни “Ҳазрати Имом” деб улуғлаган. “Ҳастимом” сўзи “Ҳазрати Имом” иборасининг қисқартирилган шаклидир. Маҳаллий халқ Имом Қаффол Шоший ҳурматидан бу жойни шундай атаган. У Тошкентнинг илмий-маданий, диний-маърифий марказларидан бири бўлган.
Ушбу мақолада араб манбалари асосида Каффал Шошийнинг муҳаддис олим сифатидаги илмий фаолияти тадқиқ қилинган. Бундан ташқари, унинг тарбиявий-дидактик хусусиятга эга машҳур “Жавомиъ ал-калим” (“Қисқа иборали ҳадислар тўплами”) асари ҳам ёритилган. Унда Қаффол Шоший ишончли ҳадисларни (саҳиҳларни) ихчам ва қисқача баён қилиб, ислом аҳкомларидан ташқари одобахлоқ, илммаърифат, таълимтарбияга доир ҳикматли иборалар қайд этилган. Ундан халқимиз орасида кенг тарқалган матал, мақоллар, нодир ва қимматли афоризмлар ҳам ўрин олган. Бу эса ҳадисларнинг кенг халқ оммаси учун равон ва тушунарли бўлиши, тарқалишида муҳим аҳамият касб этган.
التنزيلات
المراجع
1. Abula’lo Muhammad Abdurahmon ibn Abdurahim alMuborakfuriy. Tuhfat alAxvoziy. Bayrut: Dor alkutub alilmiya. 7jild. B. 403.
2. Abu Sa'd Abdulkarim ibn Muhammad as-Sam'oniy. al-Ansob. -Bayrut, 1988. 7 -jild. -B. 244.
3. Abu Sa'd Abdulkarim ibn Muhammad as-Sam'oniy. at-Tahbir fi mu'jam al-kabir. 2-jild. -B. 26-27.
4. Abu Sa’id alHaysam ibn Kulayb ashShoshiy. alMusnad. Madinai munavvara: Maktabat al¬ulum valhikam, 1988. 1-jild. –B.311.
5. Abdulkarim ibn Muhammad ar-Rofi'iy al-Qazviniy. Tadvin fi axbori Qazvin. -Bayrut: Dor al-kutub al-ilmiya, 1987. 1 -jild. -B. 457.
6. SDdisk: Al-Maktabat alfiya li sunnati nabaviya. AlMu’jam alavsat. 1988. 2jild. B. 209.
7. SDdisk: Al-Maktabat alfiya li sunnati nabaviya. Sahih Muslim. 1jild. B. 74.
8. Inson ko‘rki – odob / To‘plovchi va tarjimon Abduhafiz Abdujabborov. T.: Toshkent islom universiteti, 2004. B. 6.
9. Mukhamedov Nematullo (2020). Medieval Scientists Of The Oasis Shash And Their Contribution To Islamic Civilization // The American Journal of Social Science and Education. Innovations (ISSN – 2689-100x). Published: August 14, 2020 | Pages: 137-143. Doi: https://doi.org/10.37547/tajssei/Volume02Issue08-20
10. Mukhamedov Nematullo Asatullaevich. (2020). HUMANIST IDEAS IN WORK MEDIEVAL SCIENTISTS OF THE OASIS OF TASHKENT. Archive of Conferences, 9(1), 205-208. Retrieved from https://www.conferencepublication.com/index.php/aoc/article/view/371
11. Мухамедов, Н. А. (2014). Хазрат Имам Абу Бакр Каффал Шаши – мухаддис из Ташкента. PEOPLES OF EURASIA. HISTORY, CULTURE AND INTERACTION PROBLEMS, 130. http://www.sociosphera.com/files/conference/2014/k-04_05_14.pdf#page=130
12. Raximdjanov D.A. Abu Xafs an-Nasafiyning «Kitob al-qand fi ma'rifat 'ulamo' Samarqand» asari - Samarqandda hadis ilmi tarixi bo'yicha muhim manba // tarix fanlari nomz... diss. - Toshkеnt: Toshkеnt islom univеrsitеti, 2003. -B. 13.
13. Sahih Buxoriy. 1jild. 1992. B. 3.
14. Sunani Termiziy. 1993. 5jild. B. 211.
15. SDdisk: Al-Maktabat alfiya li sunnati nabaviya. Ismoil ibn Muhammad ibn Fazl at-Taymiy al-Isfahoniy. Daloil annubuvvat. -Riyod: Dor at-toyyiba, 1988. 1-jild. -B. 193.
16. Tojuddin asSubkiy. Tabaqot ashshofi’iya alkubro. 3jild. B. 152.
17. Uvatov U,, Usmonov I,, Rahimjonov D., Mukhamеdov N va boshqalar. Movarounnahr allomalarining hadis ilmi rivojiga qo'shgan hissalari. Monografiya. -T.: Movarounnahr, 2011. -B.10-11.
18. Shamsuddin Zahabiy. Siyar a'lom an-nubalo. -Bayrut. Muassasat ar-risola, 1993. 16 -jild. -B.283.
19. Yusuf ibn az-Zakiy. Abdurahmon Abulhajjoj al-Muziy. Tahzib al-kamol. -Bayrut: Muassasat ar-risola, 1980. 29-jild. -B. 219.
20. Yoqut al-Hamaviy. Mu'jam al-buldon. -Qohira, 1906. 1-jild. -B. 7.
21. Xoja Xalifa. Kashf az-zunun. -Bayrut: Dor al-kutub al-ilmiya, 1992. 1-jild. -B.611.

