DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2022/4/49-58الكلمات المفتاحية:
“Меҳр” опперацияси Сурия ИШИД “ҳижрат” “жиҳод” “шаҳидлик” радикализм мутаассиблик ташқи таъсир бўйсунувчанлик чидамсизлик иродасизлик алдов стресс депрессия ижтимоий-психологик омил реабилитация ва дерадикализация.الملخص
Бугун шиддат билан ўзгариб бораётган глобаллашув даврида ислом дини аҳкомларини нотўғри талқин қилиш, уларни сохталаштириш йўли билан турли фитна ва бузғунчиликлар содир этиш ҳолатлари кузатилаётгани барчамизни ташвишга солади. Бундай вазиятда ислом динининг софлигини сақлаш, унинг тинчлик ва инсонпарварликдан иборат асл моҳиятини аҳоли, айниқса, ёшларга тўғри, холис етказишга қодир, юқори даражада илмий ва диний салоҳиятга эга мутахассисларни тайёрлаш ҳамда “жаҳолатга қарши маърифат билан курашиш”нинг таъсирчан чораларини кўриш долзарб масалага айланди.
Юртимизда миллий анъана ва қадриятларимизни ривожлантириш, улуғ аллома аждодларимиз илмий меросини чуқур ўрганиш, ёшларимизни Ватанга муҳаббат, илм-маърифатли, интеллектуал баркамол авлод этиб тарбиялашга давлат сиёсатининг устувор йўналиши сифатида қаралмоқда. Барча соҳалар каби диний соҳада ҳам кўплаб ислоҳотлар амалга оширилмоқда. Ислом дини бой илмий-маънавий мероси, аждодларимиз қолдириб кетган бебаҳо асарларни ўрганиш, миллий анъаналаримизни қайта тиклаш ишларига алоҳида эътибор қаратила бошланди ва диннинг арконларини эмин-эркин бажариш учун барча шароитлар яратилди. Бу соҳада олиб борилаётган ислоҳотлар дунё миқёсида ҳам муносиб эътироф этилиб, диний бағрикенгликнинг намунали модели сифатида баҳоланмоқда.
Аммо шундай шароитлар яратилган бир даврда, айрим ҳамюртларимиз баъзи исломга ёт гуруҳ тарафдорларининг ғаразли таъсирига берилиб, “Ислом давлати”ни қуриш, “кофирларга қарши жанг қилиш”, гўё мазлум бўлиб қолган мусулмонларга “ёрдам бериш” каби замонавий жамиятдаги мусулмон оламига зид бўлган ғайриисломий интилишлар билан “ҳижрат”, “жиҳод” қиламан деб, тинч-тотув яшаб турган жамиятларда содир этилаётган қўпорувчилик ҳаракатларида билиб-билмай ёки алданиб иштирочига айланиб қолмоқда. Бузғунчи кучларнинг “қўғирчоғига” айланиб, Ватанига, ўз ота-онаси, ака-укаси ва яқинларига қарши чиқмоқда. Натижада ноҳақ қон тўкилиши, ўзлари эса халок бўлиши, узоқ муддатга озодликдан маҳрум этилиши ва турли давлатларда қочқин ёки хору-зорликда нобуд бўлишига сабаб бўлмоқда.
Бундай ҳаракатларнинг бугунги кундаги асосий кўринишлари “Ироқ ва Шом Ислом давлати” (ИШИД) каби тоифалар фаолиятида яққол сезилади. Халқимизни хусусан, ёшлар ва аёлларни бундай радикал гуруҳлар ва уларнинг ғаразли ғоялардан ҳимоя қилиш, салбий таъсирига қарши ижтимоий-психологик иммунитет ҳосил қилиш, оқим тарафдорларининг даъволарини ҳақиқатдан йироқлигини илмий далил ва манбалар асосида ёритиш, норасмий жамоаларнинг юзага келишига имкон берувчи сабаблар ва шарт-шароитларни бартараф этиш юзасидан социал-психологик таҳлилга эҳтиёж сезилмоқда.
Мазкур мақолада Яқин Шарқ ва Афғонистоннинг жанговар ҳудудларидан “Меҳр” опперацияси доирасида қайтарилган аёллар ва болаларни реабилитация ва дерадикализация қилиш йўллари, уларни ижтимоий-маънавий муҳитга мослаштириш вазифалари, ИШИД (“Ироқ ва Шом Ислом давтати”) террористик ташкилотининг аёлларга нисбатан турли услублар орқали психологик таъсир ўтказиш босқичларининг таҳлили баён қилинган.
التنزيلات
المراجع
1. Ishmatbekov, H. (April 30, 2021). From the speech of the first deputy chairman of the Office of Muslims of Uzbekistan in an interview with the media about 93 Uzbek citizens brought from Syria as part of the “Mehr-5” operation.
2. Norboeva, T. (30 May - 2019). From the speech of the Chairman of the Senate of the Oliy Majlis of the Republic of Uzbekistan in an interview with Gazeta.uz about the fact that 156 Uzbeks were brought to Uzbekistan from Damascus, the capital of Syria, by a special flight as part of the “Mehr-1” operation.
3. Mirzaboev, Farxod (2019). / Article // Uzbekistan is preparing the second operation to return its citizens from Syria. https://sof.uz/post/o-zbekiston-o-z-fuqarolarini-syriyadan-to-return-to-the-second-operation-is-preparing.
4. Abdullaeva, Shaxzoda (2010:157). Diagnosing the level of upbringing of adolescents and eliminating behavioral defects. Monograph. - T.: “Science and information technologies”.
5. Asadov, Sherzod (2021). From the speech of the press secretary of the President of the Republic of Uzbekistan at the press conference on May 3 regarding the 93 Uzbek citizens brought from Syria as part of the “Mehr-5” operation.
6. Hasanboev, Oʼtkir (2013). Relations between the state and religion in Uzbekistan: religious organizations, currents, current directions of ideological struggle. Tashkent: “Tashkent Islamic University” publishing house. (2022). Development strategy of New Uzbekistan for 2022-2026. Tashkent.
7. Mirziyoyev, Shavkat (2017). Speech of the President of the Republic of Uzbekistan at the 72-session of the United Nations General Assembly. Enlightenment.
8. Mirziyoyev, Shavkat (2016). We will build a free and prosperous, democratic country of Uzbekistan together. Tashkent: Uzbekistan.
9. Mirziyoyev, Shavkat (2017). We will build our great future together with our brave and noble people. Tashkent: Uzbekistan.
10. Akhmedov, Xusniddin (2021). The basics of ensuring the stability of the social and spiritual environment. Tashkent: International Islamic Academy of Uzbekistan.
11. Akhmedov, Тimur (2020). Consolidation of joint efforts will increase the experience of the CIS in the de-radicalization of persons / Article // Head of the Department of the Institute for Strategic and Interregional Studies under the President of the Republic of Uzbekistan. http://isrs.uz/ru/smti-ekspertlari-shahrlari/initiative-of-the-president-of-uzbekistan-allows-to-share-the-experience-of-md-states.
12. Dushanov Rustam (2011) The Psychology of the Criminal Personality. IIB Academy. Tashkent.
13. G’oziev Ergash, Mamatov Mo’min et al. (2009) “Scientific-methodical foundations of social-psychological image” Book 1. National University of Uzbekistan.
14. Valiev Botir (2013) “The importance of research methods in the development of the psychology of religion” // Scientific and analytical information of Tashkent Islamic University.
15. Abdurahmonov F., Abdurahmonova Z. (2014) The Psychology of Religion. - Tashkent.
16. Resolution No. 625 of the Cabinet of Ministers of the Republic of Uzbekistan dated October 6, 2021 “On additional measures to improve the rehabilitation and adaptation of women victims of violence and suicide prevention”.
17. (2019) Scientific-theoretical and practical issues of the psychology of religion in Uzbekistan / Scientific collection. - Tashkent.
18. Experience of de-radicalization of the Islamist movements in Egypt and Russia. (2017) OON-Jenshchiny. Female and violent extremism in Europe and Central Asia. Brief recommendations and recommendations. New York: OON-Jenshchiny.
19. (2018) Resolution “Prevention and suppression of terrorism, violent extremism and radicalization leading to terrorism”. Berlin Declaration of the OSCE Parliamentary Assembly.
20. (2021) “Radicalization and Deradicalization: A Study of Foreign Terrorist Fighters.” Bishkek, Kyrgyzstan.
21. Kaipachev O.V., (2019:23) The experience of deradicalization of the Islamic movement in Egypt and Russia.
22. (2018) European Union Terrorism Situation and Trend Report. https://www.europol.europa.eu/activities-services/main-reports/european.
23. Hoffman, B. (1985) The prevention of terrorism and the rehabilitation of terrorists: some preliminary thoughts.
24. (2018) Reintegrating ISIS Supporters in Syria: Efforts, Priorities and Challenges By Haid Haid https://icsr.info/ wp-content/uploads/2018/08/ICSR.
25. Thompson, Robin (2011) “Radicalization and the Use of Social Media” Journal of Strategic Security 4.
26. (2015) Responding to Cyber Jihad: Towards an Effective Counter Narrative. ICCT Research Paper. The Hague: International Centre for Counter-Terrorism.
27. Avtsinova G.I., Voronina E.Y. (2015). Paradigmatic framework for the analysis of political radicalism // Actual problems of modern socio-political phenomena: theoretical, methodological and applied aspects. Prague.

