Mualliflar

  • Dr Abduqahhor Termiz branch of the Tashkent Medical Academy Muallif

DOI:

https://doi.org/10.47980/TLOI/2024/2/47-56

Kalit so‘zlar:

Abu Hanifa Abu Yusuf hanafiylik mazhabi fiqh ilmi hadisshunoslik qozil-quzzot Arab xalifaligi Horun ar-Rashid ilmiy-ma’naviy muhit.

Annotasiya

Аbu Yusuf VIII asrning so‘nggi choragida yashagan islom olamidagi eng muhim shaxslaridan biridir. U islom ilm-fani ravnaqiga ulkan hissa qo‘shgan mujtahid olim sifatida fiqh ilmi maktablaridan biri bo‘lgan hanafiylik mazhabining nazariy asoslarining shakllanishida beqiyos o’ringa ega.

Ushbu maqolada Аbu Yusuf yashagan davrdagi ijtimoiy-siyosiy va madaniy muhit, ilmiy-ma’naviy holat, uning tavalludi va nasl-nasabi, yoshligi, hayoti-faoliyati va ilmiy merosi, kimlardan qanday talim olganligi, shogirdlari, qozilik davri va ayrim fiqhiy qarashlari tadqiq etilgan.

Abu Yusuf hanafiylik mazhabida Abu Hanifadan keyingi hurmatga sazovor shaxs bo‘lgan va mazhabning usulini belgilovchi juda muhim faqihdir. Afsuski, Abbosiylar davlatida bosh qozi bo‘lib ishlagan, ayni paytda mazhab uslubini bevosita tatbiq etgan va uni qo‘llashning ilk namunalarini ko‘rsatgan Abu Yusuf haqida mamlakatimizda ko‘p tadqiqotlar olib borilmaganini ko‘rishimiz mumkin.

Yurtimiz musulmonlarining aksariyati hanafiy mazhabiga mansub ekanini hisobga olsak, hanafiy mazhabini keng targ‘ib qilgan imom Abu Yusufning ilmiy merosi va uning fiqh ilmini chuqur bilishi muhim sanaladi. Abu Yusuf nafaqat Abu Hanifaning eng zabardast shogirdi edi, balki u Abu Hanifa usulini amaliy hayotga tatbiq qiluvchi mazhab nazariyotchisi hamdir. U islom olamida ulkan davlat bo‘lgan Abbosiylar xalifaligi davrida bosh qozi sifatida davlat boshqaruv tizimida faoliyat yuritgan. U 100 ga yaqin  shogirdlarni yetishtirgan. Abu Yusufning mana shunday yuksak fazilatlari uning ilmiy merosini har tomonlama tadqiq etishni talab qiladi. Biroq uni bir maqola doirasida har tomonlama ochib berishning iloji yo‘q. Shu bois maqolada u zotning hayoti, ijodi va fiqhiy qarashlari tadqiq etiladi.

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma'lumotlari hali mavjud emas.

Bibliografik manbalar

1. Аbu Yusuf Yakub b. Ibraxim al-Kufi. (2001). Kitab al-Xaradj (Аbu Yusuf Yakub b. Ibraxim al-Kufi. Kitab al-Xaradj (Musulmanskoe nalogooblojenie) / Per. s arabskogo i kommentarii А. E. Shmidta. Suprakommentarii k perevodu А. S. Bogolyubova. Podgotovka k izdaniyu, vstupit.statьya i ukazateli А. А. Xismatulina. Sankt Peterburg. S.12.

2. Abdulhakim Shariy Jo‘zjoniy. (2002). Islom huquqshunosligi. (Hanafiy mazhabi va O‘rta Osiyo faqihlari). T. : Toshkent islom universiteti. 256 b.

3. Abu Zahra. (1981). Ebu Hanife. Konya. S.140.

4. Ahmet Ozel. (2006). Hanefi Fikh Alimleri. Istanbul : Turkiye Diyanet Vakfi Yayinlari. Baski. S. 81.

5. Аminov H., Primov S. (2017). Hanafiy fiqhi tarixi, manbalari va istilohlari. Toshkent : Movarounnahr. B. 399.

6. Аl-Xatib al-Bagdadi. (2001). Istoriya Bagdada. T. 4. Beyrut : Dar al-garb al-Islami, 2001. 299 s.

7. Bazzozi. (1981). Menaqibu Ebi Hanife, Beyrut : Darül-Kitabil-Arabi. – S. 394.

8. Doktor Аhmad Shalabiy, Mavsuatul-hazoratil-islomiya, 8 jild. B. 199.

9. Kavsari, Muhammad Zohid (1970). Fıqhu ahlil-Iraq va hadisuhum. Bayrut: Maktabatul-matbuatul-Islami, 1970. 117 b.

10. Icli, Abul-Hasan Ahmad b. Abdulloh b. Solih al-Kufi (1405/1985). Marifatus-siqat min rijali ahlil-ilm val-hadis va minad-duafai va zikru mazohibihim ve ahbarihim. Madina: al-Maktabatuddor, 1405/1985. 245 b.

11. Ibn Abdilberr. al-Intiqo fi fidailis-silasitilaimmatil-fuqaho. Bayrut. Darul-kutubulilmiyya.

12. Ibn an-Nadim. al-Fihrist. Dorul-maʼrifa. Bayrut. B. 286.

13. Mahmud Matlub. (1972). Abu Yusuf hayatuhu va asaruhu va arauhul-fiqhiyya. Bagdod.

14. Mehmed Avci. (2001). Imam Abu Yusufun Hayati ve Fikhi Gorushleri. Marmara. 2001. 109 b.

15. Salim Ogut. Abu Yusuf ve Hanefiligi. DIA. C. x. B. 263.

16. Razzoq, Habib. (1430/2009). Isharatu va taqibatu Muhammad b. Hasan ash-Shayboniy fi rivayatil-Muvatta va asaruhalfıkhi val-usuli. Bayrut: Daru Ibn Hazm. 1430/2009. 156 b.

17. Hatice Engin Ersoy. (2019). Ebu Yusufun fikih anlayişi. Istambul. 2019. 211 b.

18. Hendri H.A. (1983). The Rationalization of Abu Yusuf Economic Thought (An Analysis of the Islamic Public Finances) // Journal of Islamic bancing and finance. Volume 35, Issue 4, December 2018. R. 42.Yûsuf Musa, Fıkh-ı İslâm Tarihi, îstanbul:1983, Çev:Ahmet Meylani, s.232.

19. Joseph Schacht. (1982). An introduction to Islamic law. Oxford University Press. 304 p.

20. Nadejdin А.VAF. (2020). Аbu Yusuf kak odin iz uchenikov Аbu Xanifi v kontekste stanovleniya xanafitskoy pravovoy shkoli. Vestnik Rossiyskogo universiteta kooperatsii. № 3(41). S. 143-147.

21. Raximova F. (2009). Baʼze mulohizot oidi maromi sohai huquqi davlat dori dar “Kitob al-xaroj”-i Аbe Yusuf. Vestnik TGUPBP №3 (39), 2009.

22. Prozorov S. M. (2008). Nekotorie shtrixi k portretu verxovnogo sudi Bagdada Аbu Yusufa (um. v 798 g.) // IVR RАN. Pismennie pamyatniki Vostoka. SPb. : Nauka. № 1 (8). S. 165-169.

23. Dr. Oğuz BAL. (2014). Islam Iktisadinin kilometer taslarindan Ebu Yusufun iktisodi dusuncesi // Turkish Journal of Islamic Economics, Vol. 1, No. 2, August. P. 1-41.

24. Öznur ÖZDEMİR. (2018). Early Islamic Institutions: Administration and Taxation from the Caliphate to the Umayyads and Abbasids. Journal of Sakarya University Faculty of Theology (SAUIFD), Volume: XX, Issue: 37.

25. Sabahiddin Azmi. (1995). Abu Yusufs contribution to the theory of public finance. Dissertation submitted of the degree of master of philosopy in economics. India. 140 r.

26. Nasrulloh Ali Munif. (2019). Critical analysis of Abu Yusuf thought: The role of government in Islamic economic. Vol. 07 No. 01. P. 14-24. http://ejournal.staim-tulungagung.ac.id/index.php/Eksyar.

27. Siddiqi M.N. Nature and Methodology of Islamic Political Economy // www.siddiqi.com.mns.

28. Dr. Oğuz BAL. (2014). One of the milestones of Islamic economics: Abu Yusuf and his economic thought. www.tujise.org. Vol. 1, No. 2.

29. Öznur Özdemir. Tax distruption as a groud force for the Abbasid revolution and a review for modern Islamic historiography. http://dx.doi.org/10.17335/sakaifd.354578

Tegishli maqolalar

Dr, ABU YUSUFNING “KITOB AL-XAROJ” ASARIDA ISLOM IQTISODIYOTIGA OID QARASHLARNING AKS ETISHI , Islom ziyosi: Jild 7 № 3 (2024)

Boburshox XABIBIDINOV, ZOHID  KAVSARIY VA  UNING  ILMIY MEROSINI  O‘RGANISHGA  OID ZAMONAVIY TADQIQOTLAR , Islom ziyosi: Jild 8 № 4 (2025)

Ahmad SAAD Al-DAMANHURI, ABU ISO TERMIZIYNING AQIDA VA FIQHDAGI MAZHABI , Islom ziyosi: Jild 4 № 4 (2021)

Ahmad SAAD AL-DAMANHURI, SOMONIYLAR DAVLATIDA ILMIY HAYOT JABHALARI VA MOVAROUNNAHR OLIMLARINING ILM-FANGA QO‘SHGAN HISSASI , Islom ziyosi: Jild 5 № 4 (2022)

Mumin Mirzo ABDUPATTAEV, ABUL MAOLIY MUHAMMAD IBN UBAYDULLOHNING “BAYONUL ADYON” ASARI – SHARQ QIYOSIY DINSHUNOSLIGI MANBASI SIFATIDA , Islom ziyosi: Jild 9 № 2 (2026)

Soatmurod Uralovich PRIMOV, “АЛ-ФИҚҲ АЛ-АКБАР” АСАРИНИНГ МУАЛЛИФИ ВА САНАДИ БОРАСИДАГИ ҚАРАШЛАР , Islom ziyosi: Jild 7 № 2 (2024)

Raziya MATIBAEVA, MAVARANNAHRDA ABU XANIFASHAHSINING SAKRALIZATSIYA VA TRADIONALLASHTIRISH , Islom ziyosi: Jild 2 № 4 (2019)

Kobiljon ZOHIDOV, Zamonaviy fanda islom tarixi muammolari tadqiqi , Islom ziyosi: Jild 8 № 2 (2025)

Abdurakhmon Anvarjon ogli TURSUNALIYEV, ABUL QOSIM SOID IBN AHMAD AL-ANDALUSIYNING “TABOQOT AL-UMAM” ASARIDA DINSHUNOSLIK MASALALARINING YORITILISHI , Islom ziyosi: Jild 9 № 3 (2026)

Nematullo NASRULLAEV, “ТАНҚИҲ АЛ-УСУЛ” АСАРИ ВА УНИНГ ШАРҲИДА МУАЛЛИФ МАҲОРАТИ , Islom ziyosi: Jild 7 № 1 (2024)

Bundan tashqari, ushbu maqola uchun shunga o'xshash maqolalar uchun kengaytirilgan qidiruvni boshlang mumkin.