Свет ислама
  • Bosh sahifa
  • Hozirgi
  • Arxivlar
    • Mualliflar uchun
    • Rasmiylashtirish talablari
    • Materiallarni yuborish
    • Jurnal haqida
    • Tahririyat jamoasi
    • Tahririyat siyosati
    • Maxfiylik bayonoti
    • Aloqa
  • Kirish
    • ar
    • en
    • ru
    • uz
  • Kirish
    • ar
    • en
    • ru
    • uz
Kirish
Bosh sahifa Hozirgi Arxivlar
Mualliflar uchun Rasmiylashtirish talablari Materiallarni yuborish
Jurnal haqida Tahririyat jamoasi Tahririyat siyosati Maxfiylik bayonoti Aloqa
  1. Uy
  2. Topish

Topish


Kengaytirilgan filtrlar
Keyin nashr etilgan
Avval chop etilgan

Qidiruv natijalari

##search.searchResults.foundPlural##
  • МЕТАФИЗИКА ВА ОЛАМНИ ТАЛҚИН ҚИЛИШДА ИБН СИНО ЭКЗОТЕРИКАСИ

    Ramzjon Raximdjanovich ISAKDJANOV (Muallif)

    Жаҳонда диний таълимотларни нотўғри талқин этиш, айниқса, ислом дини асосларини рационал тафаккур қилмаслик натижасида динийлик ва дунёвийлик, фалсафа ва динни ажратиш ҳолати ўрта асрларда ҳам, бугунги кунда ҳам кузатилмоқда. Шундай вазиятда ислом дини таълимотларини фалсафий талқин этиш, илоҳиёт мавзусини рационал йўл орқали тушунтириш мазкур масалаларни илмий асосда тушунишга ёрдам беради. Ўз даврида Абу Наср Фаробий “Дин ва фалсафа – ҳақиқатга олиб борувчи икки йўл” иборасидан келиб чиққан ҳолда диний ҳақиқатларни фалсафий қонунлар орқали тушунтириш кишиларда дин борасида мўътадиллик ёндашувини шакллантирган. Абу Али ибн Синонинг илоҳиёт мавзусидаги гносеологик тамойиллари, динни рационал тушунтириши мавжуд муаммога ечим топишда муҳим аҳамият касб этган. Шундан келиб чиқиб диний ҳақиқатларни мантиқий талқин қилиш, илоҳиёт мавзусини ёритишда рационал тамойиллардан фойдаланиш дин ва фалсафа масалаларни тўғри англашга ёрдам беради.


    Дунёда дин ва фалсафа уйғунлиги борасида кўплаб илмий-тадқиқот ишлари мавжуд бўлиб, уларда Марказий Осиё мутафаккирларининг фалсафий таълимотлари мазкур минтақа  маънавий меросининг муҳим қисми сифатида тадқиқ этилган. Марказий Осиёдаги мантиқий-гносеологик ғоялар тарихини ўрганиш нафақат ўтмиш маданияти ва фалсафасини, балки ҳозирги даврга хос ғоявий жараёнларни тўғри тушунишга ҳам имкон беради. Ибн Синонинг илоҳиётга доир мероси Ғарб мамлакатлари, россиялик, туркиялик, эронлик, тожикистонлик бир қатор олимлар томонидан ўрганилган бўлса-да, унинг диний-рационал қарашлари тизимли таҳлил қилинмаган. Олиб борилган тадқиқотларда асосан, Ибн Синонинг нафс, Руҳ, материянинг абадийлигига оид қарашлари тадқиқ этилган. Лекин олимнинг ислом дини манбалари, хусусан, Қуръони карим сураларига тафсирлари аксар тадқиқотчиларнинг эътиборидан четда қолмоқда. Натижада, айрим тадқиқотларда алломани материалист қилиб кўрсатишга, уни юнон фалсафаси давомчиси сифатида талқин этишга ҳаракатларни кузатиш мумкин. Шу сабабли Ибн Сино тафсирини ўрганиш динийлик ва дунёвийлик уйғунлигини, шунингдек, мўътадил ислом тамойилларини рационал йўл билан очиб беришда катта аҳамият касб этади.


    Мазкур мақолада Қуръони каримнинг “Ихлос”,  “Нур” ва “Фуссилат” сураларининг  баъзи оятларига аллома ва файласуф Ибн Синонинг тафсирлари тадқиқ қилиниб, муаллиф томонидан таржима қилинган.

    58-68
    236
    17
    24-07-2026
  • ҲАКИМ ТЕРМИЗИЙНИНГ МАРКАЗИЙ ОСИЁ ИЛМИЙ-МАЪНАВИЙ МУҲИТИДАГИ ЎРНИ ҲАМДА ТАФСИР ВА ЛУҒАТ ИЛМИГА ҚЎШГАН ҲИССАСИ

    Zafar FAHRIDDINOV (Muallif)

    Мақола икки қисмдан иборат бўлиб, биринчи қисм «Ҳаким Термизий меросининг Мовароуннаҳр тасаввуф муҳитига таъсири» деб номланган ва унда Муҳаммад ибн Али Ҳаким Термизий (ваф. 932 й.) тасаввуфий қарашларининг Марказий Осиё тасаввуф муҳитига, хусусан футувват ғояларининг кенг ёйилишига таъсири ёритиб берилган. Шунингдек, футувват ғояларининг Ҳаким Термизий асарларида қай тарзда акс этгани манбалар асосида батафсил очиб берилган. Бунинг учун бевосита Ҳаким Термизий асарлари ва Ҳаким Термизий илмий-маънавий меросини ўрганган замонавий олимларнинг асарларига мурожаат қилинган. Бундан ташқари Марказий Осиёда тариқатларнинг шаклланиш даврида нақшбандия тариқати тамойиллари ташкил топишида Ҳаким Термизий ғояларининг таъсири кўрсатиб берилган.


    Мақоланинг иккинчи қисми «Ҳаким Термизийнинг тафсир ва луғат илмида тутган ўрни» деб номланиб, унда Ҳаким Термизийнинг Қуръон тафсири ва диний матнлар луғатини ўрганишга қўшган ҳиссаси ҳақида сўз юритилган. Ҳаким Термизийнинг луғатшуносликка ва тафсир илмига оид бир қатор асарлари тавсиф қилинган. Жумладан, Қуръондаги кўп маъноли сўзларга бағишланган «Таҳсил назоири-л-Қуръон» асари бошқа муаллифларнинг шу мавзуда унга қадар ёзилган асарлари билан қиёслаб кўрсатиб берилган.

    45 - 54
    129
    21
    23-06-2026
  • ИСЛОМ УЛАМОЛАРИНИНГ МУТАШОБИҲ ОЯТЛАР ВА УЛАРНИНГ ТАЪВИЛИ БОРАСИДАГИ ҚАРАШЛАРИ

    Bekzodbek MUXTAROV (Muallif)

    Қуръон карим оятлари ундан кўзланган мақсад эшитувчига тушунарли бўлиш ёки бўлмаслиги эътиборидан муҳкам ва муташобиҳ оятларга бўлинади. Олимлар “Муташобиҳ” оятларнинг таърифи хусусида турлича қарашларни илгари суришган. Олимларнинг бир қисми муташобиҳни “Маъноси яширин ва таъвилга муҳтож бўлган, таъвилга мурожаат қилмасдан тушуниб бўлмайдиган, қасд қилинган маънонинг нима эканлиги хусусида хулоса қиладиган аниқ маъноси йўқлиги каби алоҳида шарҳга муҳтож бўлган оятлар” сифатида таърифланган.


    Аксар уламолар эса, муташобиҳ оятларнинг бир қарашда маъноси борлигини, фақат уларнинг изоҳларининг, таъвилларининг қайси бири энг тўғри эканлигини ёлғиз Аллоҳнинг билишини, инсоннинг бу илмга эга эмаслигини айтадилар. Улар Салаф олимларидир. Улар муташобиҳ оятларни борлигича қабул қилиб, таққослаш билан бирга таъвилга ҳам кетмаслик кераклигига ишонадилар. Бу гуруҳнинг шиори ақлга вазифа бермаслик ва муташобиҳ оятларнинг шарҳига киришмасликдир. Уларга кўра, таъвилга эргашганлар тахмин қиладилар. Таъвил гумонга асосланиб берилган ҳукмдир. Шу сабабли, муташобиҳ оятлар ҳақида тахмин, гумон билан ҳукм қилиш уларнинг наздида тўғри эмас. Бу эътиқодга ишонган “Салафи солиҳлар: “Муташобиҳ оятларнинг зоҳирига ишониб, ботинини тасдиқлаймиз. Ички моҳиятининг англанишини Аллоҳга ҳавола қиламиз. Зеро, биз уни билиш мажбуриятида эмасмиз. Бу хусус имоннинг шарти ва ҳукмларидан бири ҳам эмас” дейдилар.


    Муташобиҳ оятлар билан уларнинг шарҳлари ва улардаги асл моҳиятни юзага чиқариш учун ғайрат қилган олимларга келсак, улар “Ҳалаф мактаби”ни ташкил этишган. Уларнинг наздида Қуръон сирлар ва муаммолар жамланган, шунингдек, ёпиқ ва ноаниқ китоб эмас. Қуръон ўзининг аниқ тилда нозил бўлгани, оятларнинг изчил равишда баён қилингани, уни тинглаганнинг тушуниши, ақлини ишлатиши, тафаккур қилиши ва ихтилофларни у билан ечиши кераклиги ва шунинг учун нозил бўлганини ифода этади.


    Ушбу мақолада ислом уламоларининг муташобиҳ оятлар ва уларнинг таъвил қилиш ёки қилмаслик борасидаги қарашлари таҳлил этилган.

    88-94
    286
    19
    20-07-2026
  • БОГОСЛОВСКИЙ ДИСКУРС ЧЕРЕЗ ПРИЗМУ ТОЛКОВАНИЯ “АЛ-ФАТИХА” В ТАФСИРЕ АБУ МАНСУРА АЛ-МАТУРИДИ «ТА’ВИЛАТ АХЛ АС-СУННА»

    Ravil ADYGAMOV (Muallif)

    Введение. Учение известного центральноазиатского богослова сыграло векторообразующую роль в формировании мировоззрения не только мусульман Центральной Азии, но также России, Афганистана, Индии, Ближнего Востока, суннитов Ирана, и даже некоторых европейских регионов. В этой связи его изучение, введение в научный оборот видится весьма актуальной задачей.


    Цель. Цель данной статьи исследовать особенности и методологию тафсира «Та‘вилат ахл сунна». Выявить источники автора, использованные при написании данного труда. Провести анализ содержания тафсира суры «ал-Фатиха» и выявить идеи Абу Мансура ал-Матуриди.


    Материалы и методы. Источниковедения базу исследования составили изданные тафсиры богослова, представляющие собой научную редакцию труда, проведённую исследователями из арабских стран и Турции. В ходе исследования были использованы методы анализа и синтеза, а также историко сравнительный метод.


    Результаты и выводы исследования. С целью выявления проблематики тафсира был применён метод анализа, который позволил выявить основную методологию труда, его источники и особенности, а также основные вопросы исламского права и вероучения в толковании суры «ал-Фатиха». В частности, было выявлено, что богослов затрагивал вопросы, связанные с «Басмаллой», обязательностью чтения суры «ал-Фатиха» в молитве, божественных атрибутов, истита`а. Это дало возможность провести сравнение тафсира ал-Матуриди с известным тафсиром та-Табари и выявить, что первый по своему содержанию не менее значим чем второй. Синтез полученных данных дал возможность сделать выводы о том, что ал-Матуриди в рамках толкования суры «ал-Фатиха» выступал с апологетикой ханафитской богословской школы.

    88 - 95
    341
    20
    04-07-2026
  • АРАБ БАЛОҒАТ ИЛМИДА “АМР” (БУЙРУҚ) ШАКЛИНИНГ ФУНКЦИОНАЛ-СЕМАНТИК ВА ПСИХОЛИНГВИСТИК ТАЛҚИНИ

    Nigora MULLASODIQOVA (Muallif)
    Ушбу мақолада араб балоғат илмининг марказий масалаларидан бири – “Амр” (буйруқ) категориясининг функционал-семантик ва психолингвистик табиати тадқиқ этилган. Наҳв илмида буйруқнинг ясалиши асосан икки шаклда кўрсатилади, унинг масдар шакли ва исмлар орқали ифодаланишига амалий грамматикада кўп эътибор қаратилмайди. Шунингдек, буйруқ феъли асосан «вожиблик», яъни ижро этилиши мажбурий бўлган иш маъносини ифодалаши таъкидланади.
    Мақолада буйруқ шакли ясалишининг тўрт тури таҳлил қилиниб, улар орқали ифодаланадиган маънолар кенг кўламда ёритиб берилган. Тадқиқот давомида буйруқ шаклининг инсон руҳияти ва мулоқот вазиятига кўра трансформацияга учровчи ўн бешдан ортиқ мажозий-балоғий маъноларини комплекс таҳлил қилинди. Мазкур таҳлилга классик давр олимларидан Юсуф Саккокий, Маҳмуд Замахшарий, янги давр олимларидан Аҳмад ал-Ҳошимий, Абдулазиз Атиқ ва Фозил ас-Самирроийларнинг илмий қарашлари асос қилиб олинган. Мазкур ёндашувларга таянган ҳолда грамматик қолипларнинг матн контексти ва тингловчининг руҳий ҳолатига нақадар тобе экани далилланган. Мақолада буйруқнинг морфологик ва синтактик ифодаланиш усуллари — соф буйруқ феълидан тортиб, «лом ал-амр» бириккан келаси замон шакли, масдар ва феъл исмларигача бўлган шаклларни қиёсий таҳлил қилинган ва нутқий таъсирчанлик даражалари белгиланган.

    Тадқиқот объекти сифатида Қуръони карим оятлари, ҳадиси шарифлар ва жоҳилия даври мумтоз шеъриятидан олинган бой материаллардан фойдаланилган. Бу орқали «амр» категориясининг ожизлантириш, маслаҳат бериш, қўрқитиш, камситиш, мазаҳ қилиш, ҳайрат ва таажжубланиш, армон ва хабар каби маъно қатламлари очиб берилган. Хулоса сифатида сўзловчи буйруқ шакли орқали тингловчини нафақат ҳаракатга келтиради, балки унинг руҳиятини бошқариш ва қалбидаги ҳис-туйғуларини, руҳий ҳолати ва асл мақсадини буйруқ шакли воситасида акс эттиришга эришади. Шунингдек, мақолада араб, ўзбек ва рус тилларидаги буйруқ категориясининг қиёсий тафовутлари ҳам тилга олинган. Иш диний ва бадиий матнларни тўғри талқин қилиш ҳамда адекват таржима қилишда муҳим илмий манба бўлиб хизмат қилади.

    69-77
    156
    32
    24-07-2026
  • IBN SINO VA UNING QURYON SURALARINI TUSHUNISH FALSAFASI

    Ilkhomjon I. BEKMIRZAEV (Muallif)

    Ushbu maqolada Ibn Sinoning Qur'on tafsirida inson uchun ruhning o'rni va vazifasi hamda uning Oliy Zot (Alloh taolo) bilan aloqasi o‘rganilib, tahlil qilingan. Ibn Sinoning ushbu suralarni tafsir qilishda qo‘llagan usuli ratsional-falsafiy yoki manhaj al-ijtihod al-aqliy (aqliy ijtihod yo‘li) deb ham atash mumkin. Ushbu tadqiqotda mutlaq Zot bo’lgan Alloh taologa borib taqaladigan inson ruhining mavjudligi, uning salohiyati va bu foniy dunyoda qanday yashashiga qaratilgan. Tahlillar shuni ko'rsatadiki, Ibn Sinoning ratsional-psixologik tafsiri oziga xos uslubda yozilgan. Ushbu xulosa, shuningdek, Ibn Sinoning tafsiri adashtiruvchi va musulmonlarni islom eʼtiqodidan uzoqlashtiruvchi degan ayblovlarga ham raddiya o‘laroq javob bo‘ladi. Ushbu tadqiqotda ratsional va tarixiy yondashuv hamda tahlil kabi ilmiy uslublar qo‘llanilgan.


    Ibn Sino o‘z tafsirini falsafiy e'tiqodlarni diniy ta'limotlar bilan birlashtirish istagidan kelib chiqqan holda yozgan, Ibn Sino Qur'on va falsafiy nazariyalar o‘rtasidagi ko‘rinib turgan tafovutlarni yaqinlashtirishga intildi. Uning uslubi Qur'on matnlarini falsafiy nuqtai nazardan chuqur tahlil qilishni o‘z ichiga olgan bo‘lib, u ko‘pincha huquqiy va aqliy tafakkurga olib keladigan oyatlarni talqin qilishda falsafiy tushunchalardan foydalangan. Alloh taolo Qur'onda ramziy iboralarni joylashtirganini, ularni faqat ilm ahllarigina tushunish mumkin bo'lgan chuqur haqiqatlarni ochib berishini ta'kidlagan. Alloma bu muqaddas bitiklar o'zi kabi sanoqli kishilar tomonidan tushuniladigan maxfiy kodlar vazifasini o‘taganini taxmin qilgan. Biroq, bu yondashuv uning ushbu ramzlarni o‘zining falsafiy doirasida kengaytirib borishi sababli dinning asosiy mohiyati va muqaddas Qur'onning ma'naviy xususiyatlaridan chetga chiqish xavotirlarini keltirib chiqardi.


    Ushbu tadqiqot quyidagilarni maqsad qiladi: 1) Ibn Sinoning falsafiy qarashlari uning asosiy oyatlar va huquqiy  tafakkurga yo‘naltiradigan oyatlarni talqin qilishiga qanday ta'sir qilishini tahlil qilish; 2) Oyatlarning falsafiy doiralaridagi farqlarni va Qur'onni tushunishdagi ahamiyatini yoritib berish orqali Imom Faxriddin ar-Roziy kabi boshqa olimlarning qarashlari bilan taqqoslash; 3) Ibn Sino qarashlarining Qur'onning ma'naviy mohiyatiga falsafiy ta'sirini baholash, uning falsafiy qarashlari Qur’on matnining asosiy mazmuniga mos kelishi yoki kelmasligini ko‘rib chiqish. Olingan xulosalar Ibn Sinoning Qur’onni tushinishda o‘ziga xos uslublardan foydalanganligini teran tushinish imkonini beradi.

    16-26
    209
    11
    14-10-2026
  • «МАЖМАЪУ-Л-МАСОИЛ»АСАРИ МАНБАЛАРИ ВА ФИҚҲ МАСАЛАЛАРИНИНГ НАЗМИЙ ТАЛҚИНИ

    Hilola G‘ULOMOVA (Muallif)

    Халқимизнинг фалсафий ва эстетик дунёқарашининг бадиий асарлардаги ифодасини тадқиқ этиш қатор фан­ларнинг тараққиётига самарали таъсир кўрсатиш билан бир қаторда адабиётшунослик ва диншунослик фанлари ривожида ҳам маълум аҳамиятга эга бўлган омиллардан саналади. Шу маънода, бундай асарларни атрофлича ва холис тадқиқ этиш истиқлол даври адабиётшунослиги ва манбашунослигининг долзарб вазифаларидан бири бўлиб қолмоқда.


    Мақолада тахаллуси Афзалий бўлган муаллиф томонидан фиқҳ масалаларига бағишлаб ёзилган «Мажмаъ­у-л-масоил» асари манбалари ва фиқҳ масалаларининг назмий талқини тадқиқ қилинган.


    «Мажмаъу-л-масоил» асарининг ҳошияларида фиқҳ масалалари иқтибос тарзида келтирилган. Шу иқтибослар олинган асарлар «Мажмаъу-л-масоил»нинг манбалари ҳисобланади. Бу масалаларга Афзалий туркий тилда назм йўли билан шарҳлар ёзган. Араб тилидаги иқтибосларнинг аксарияти Қуръони карим, ҳадислар, шариат аҳком­лари, шунингдек ислом ақида ва асосларига бағишланган «Ҳайрату-л-фуқаҳо», «Шарҳ-и авродийя», «Мухтасар-и виқоя», «Ал-Муҳит», «Ҳидоя», «Канзу-л-ибод», «Фатовоту-л-амния», «Солат-и Масъудий», «Фавойид», «Мухто­ру-л-фатово», «Фавойид-и мухтасар», «Маснавий-и маънавий», «Арбаъин», «Қозихон», «Дажизий» ҳамда «Ху­лоса» асарларидан олинган.  

    139-145
    290
    22
    23-06-2026
  • ИСЛОМ ФАЛСАФАСИ СОҲАСИДА ИБН СИНОНИНГ ГНОСЕОЛОГИК ТАМОЙИЛЛАРИ

    Ramzjon Raximdjanovich ISAKDJANOV (Muallif)

    Дунёда дин ва фалсафа уйғунлиги борасида кўплаб илмий-тадқиқот ишлари мавжуд бўлиб, уларда Марказий Осиё мутафаккирларининг фалсафий таълимотлари мазкур минтақа  маънавий меросининг муҳим қисми сифатида тадқиқ этилган. Марказий Осиёдаги мантиқий-гносеологик ғоялар тарихини ўрганиш нафақат ўтмиш маданияти ва фалсафасини, балки ҳозирги даврга хос ғоявий жараёнларни тўғри тушунишга ҳам имкон беради. Ибн Синонинг илоҳиётга доир гносеологик тамойиллари Ғарб мамлакатлари, россиялик, туркиялик, эронлик, тожикистонлик бир қатор олимлар томонидан ўрганилган бўлса-да, унинг диний-рационал қарашлари тизимли таҳлил қилинмаган. Олиб борилган тадқиқотларда асосан, Ибн Синонинг нафс, Руҳ, материянинг абадийлигига оид қарашлари тадқиқ этилган. Лекин олимнинг ислом дини манбалари, хусусан, Қуръони карим сураларига тафсирлари аксар тадқиқотчиларнинг эътиборидан четда қолмоқда. Натижада, айрим тадқиқотларда алломани материалист қилиб кўрсатишга, уни юнон фалсафаси давомчиси сифатида талқин этишга ҳаракатларни кузатиш мумкин.


    Ўзбекистонда сўнгги йилларда дин соҳасига, хусусан миллий ва диний қадриятларимизни қайта тиклаш ҳамда тўлақонли тадқиқ этиш, халқимизга соф қадриятларимизни етказишга катта эътибор қаратилмоқда. Шу маънода Абу Али ибн Сино илмий меросида фалсафага тегишли асарлар алоҳида ўрин эгаллайди. Унинг фалсафий қарашлари шаклланишида Арасту ва Форобийнинг таъсири катта бўлган. Лекин, Ибн Сино фалсафада бу икки файласуфлар қаторида алоҳида ўринга эга бўлиб, ўзига хос мактаб яратган мутафаккир экани эътироф этилган. Ислом таълимотига асосланган Ибн Сино фалсафаси мероси нафақат ислом, балки яҳудий ва насроний дини олимлари фалсафий тафаккурига ҳам таъсир ўтказиб, алломанинг диний-фалсафий қарашларини ўрганиш билан бир қаторда  жамиятдаги мажуд диний масалаларни рационал тушунишга зарурат туғилмоқда.


    Ушбу мақолада ҳам асосий эътибор Ибн Синонинг илоҳиётга оид рационал қарашларини ўрганиш, динийлик ва дунёвийлик уйғунлигини, шунингдек, мўътадил ислом тамойилларини рационал йўл билан очиб беришда олимнинг қарашлари катта аҳамият касб этишини кўрсатиб беришга қаратилган.


    Шунингдек, мақолада ислом оламида “Шайх-ур-раис” номи билан танилган буюк мутафаккир ва файласуф Ибн Синонинг Қуръони каримдаги баъзи сураларга ёзган тафсири, ислом ақидаси, калом илмида илоҳ масаласи бўйича ёзган асарлари, унинг рационалистик такаккур борасидаги қарашларига Ғарб олимларининг билдирган фикрлари, бу борадаги ислом фалсафасининг асосчиларидан ҳисобланган Абу Наср Фаробий, Абу Райҳон Беруний каби буюк мутафаккирлар ҳамда Ибн Сино қарашлари ўзаро қиёсланиб, ўхшаш ва ўзига хос жиҳатлари кўрсатилиб, бу борада олиб борилган тадқиқотлар ҳақида ҳам маълумотлар келтирилган.


     

    78-91
    268
    18
    17-07-2026
  • NAJMIDDIN  KUBRONING “TA’VILOT AN­NAJMIYA” ASARIDA  DOVUD PAYG‘AMBAR  OBRAZI:  GERMENEVTIK TAHLIL

    Durbek RAKHIMDJANOV, Ziyoda YAKUBOVA (Muallif)

    Najmiddin Kubroning “Ta’vilot an-Najmiya ” kitobi islom adabiyotida markaziy о ‘rin egallaydi va tasavvujiy tafsirning muhim namunasi hisoblanadi. Muallif Qur ’on matnining ichki, ruhiy vafalsafiy ma ’nolarini ochib berishga intiladi hamda bunda an ’anaviy tarixiy talqin doirasidan chiqmaydi. Najmiddin Kubro asarida payg ‘ambarlar obrazlariga alohida e ’tibor qaratilib, ular insonning ruhiy rivojlanishining ramziy modellar sifatida ко ‘rib chiqilgan. Shu nuqtai nazardan, Dovud (a.s.) qissasi axloqiy-falsafiy jihatlarni о ‘zida mujassam etgan ко ‘p qatlamli talqinga ega.
    Najmiddin Kubro Dovud (a.s.)ni nafaqat tarixiy shaxs, balki podshoh va payg ‘ambar sifatida ham tasvirlaydi, и doimiy ichki kurash holatida bo ‘Igan. Uning hayoti aql va nafs о ‘rtasidagi qarama-qarshilikni ramziy tarzda ifodalaydi. Muallif Dovud (a.s.)ning g‘alabalari va sinovlariga ruhiy mazmun bag‘ishlaydi. Dushmanlar ustidan qozonilgan g ‘alabalar ichki tabiatniyengishni ifodalasa, tavba va ibodat lahzalari ruhiy poklanish va Yaratganga bo ‘Igan muhabbat ramziga aylanadi.
    “Ta’vilat an-Najmiya ” asarida Dovud (a.s.) qissasining yoritilishi Najmiddin Kubro nazarida payg ‘ambarlar yo ‘li ichki о 'zgarishyo ‘li ekanini ко ‘rsatadi; buyo ‘Ida о ‘z ustidan g‘alaba qozonish, tavba va ilohiy muhabbat ma’naviy yuksalishning asosiy unsurlari hisoblanadi.
    Ushbu maqolada Najmiddin Kubroning “Ta’vilot an-Najmiya” asari islom adabiyotida va tasavvufiy tafsirning muhim namunasi ekani о ‘z ifodasini topgan. Maqolada Dovud (a.s.)ni nafaqat tarixiy shaxs, balkipodshoh vapayg'ambar sifatida ham tasvirlagan oyatlar tadqiq qilingan.

    50-57
    356
    29
    23-05-2026
  • TASAVVUFIY TAFSIRLARNING YUZAGA KELISHI VA  RIVOJLANISHI

    Xalima HABIBULLAYEVA (Muallif)

    Ushbu maqolada islom ilmlarining mu him у о 'nalishlaridan biri - tasawuf va tafsir ilmining shakllanishi hamda ularning о ‘zaro integratsiyasi natijasida tasavvufiy tafsirlarning paydo bo 'lish va rivojlanish bosqichlari ilmiy tahlil qilingan. Ta ’vil va tafsir tushunchalari, tasavvufga berilgan la ’riflar atrqflicha yoritilgan. Tafsir ilmi Qur ’on nozilbo 'Igan ilkdavrdan boshlab, ya’niPayg'ambar (s.a.v.) davri, sahobalar va tobeinlar davridan to hozirgi kunga qadar uzviy taraqqiy etib kelgan. Oyallarning tasavvufiy talqini ham ilk Payg’ambar (s.a.v.) davrlarida uchragani, sahoba va tobeinlar davrida yanada rivojlangani uning shakllanishida muhim asos bo ‘lib xizmat qilgan. Tasavvufiy tqfsirlar Qur ’on oyatlarining ichki, ramziy, majoziy ma ’nolarini anglashga qaratilgan bo 'lib, ushbu tafsirlarda ilhom, kashf kabi vositalardan foydalanish muhim о ‘rin egallaydi. Ishoriy tqfsirlar zohiriy ma ’noga zid bo Tmagan holda Qur ’on mazmunini chuqurroq anglashga xizmat qiladi.
    Tadqiqotda tasavvufiy tqfsirlar rivojlanishining besh bosqichi ajratilgan bo ’lib, ular Payg ‘ambar va sahobalar davri, ilk mutasavviflar davri, o'rta asr softy mufassirlar bosqichi, tasavvufiy tafsirlarning yuksalish davri (XIII-XVIII asrlar) va zamonaviy davr tafsirchilik (XIX asrdan to hozirgi kunga qadar) bosqichlarini о ‘z ichiga oladi. Har bir bosqichda tasavvufiy tafsirning shakli, uslubi va mazmuni tobora takomillashgan. Zamonaviy mutasavviflar tomonidan Qur ’on tafiirining ijtimoiy, axloqiy va ma ’naviyjihatlari bilan uyg ‘unlashgan holatlari ко ‘rib chiqilgan. Maqolada tasawuf ilmining tafsir bilan uzviy bog ‘liqligi, tasavvufiy tafsirlarning dastlabki shakllaridan boshlab, hozirgi kungacha yozilgan yirik ishoriy tafsirlarning ilmiy-nazariy asoslari tahlil qilingan. Tasavvufiy tafsirlarning qabul qilinishi uchun zarur bo ‘Igan shartlar va bu borada tafsir olimlarining qarashlari muhokama qilingan.

    25-32
    426
    37
    22-05-2026
  • O‘RTA ASR ARABSHUNOSLIK MARKAZLARIDA YARATILGAN  ISLOMIY MATNLARNING LOTINCHA TARJIMALARI TAHLILI (XII – XIII asrlarga oid qo‘lyozmalar asosida)

    Otabek MAKHMUDOV (Muallif)

    Ушбу мақолада «Куръони карим» ҳамда «Китов ал-Исро ва-л-Ме‘рож», «Китов ал-Анвар», «Масо ил Абдулл оҳ ибн Салом», «Рисолат ал~ Киндий» каби диний асарларни XII—XIII асрларда лотин тилига таржима қилиниши масаласи тадқиқ этилган. Кулё’змалар Париж, Оксфорд, Милан, Турин ва Ватикан нусхалари асосида қиёсий таҳлил қилинган.
    Асосии эътибор «Куръони карим »нинг лотинча матнларини яратишда цулланилган услублар таҳлилига қаратилган вўлив, улар асл аравча матнлар вилан ўзаро солиштирилив, таржимонлар томонидан йўл цуйилган хато, камчиликлар очив берилган.
    Анни даврдаги таржима ишларининг асосии буюртмачиси сифатида христианлик черкови ўзининг ўрта аср «мафкуравий майдони»даги энг асосии рақоватчиси ҳисобланган ислам дини ва фалсафасига қарши курашиш мақсадида исломий китовларни лотин тилига ўгириш ташаббусини илгари сурганлиги бирламча ёзма манбачар асосида ёритилган.
    Мақолада таҳлил натижаларига асосан ўрта асрлардаги динлараро қарама-қаршиликлар лотинча таржималар талқини ва лексикасига жиддий салбий таъсир этиб, таржимонлар исломий матнларни насроний дунёқарашига мослаштиришлари оқибатида муқаддас исломий матнлар ҳамда пайгамбар шахсиятига оид лотинча маълумотларда куплаб нотўгри ваҳақиқатдан йироқ қайдлар шаклланиб қолган, деган хулосага кеяинган.

    59-66
    263
    19
    15-05-2026
  • ABU HAFS NASAFIY TAFSIRIDA QUR’ON VA UNING INSON KAMOLOTI HAMDA JAMIYAT BARQARORLIGIGA TA’SIRI

    Ahrorxon ABDURASHIDOV (Muallif)

    Mazkur maqolada Movarounnahr tafsir maktabining yirik namoyandalaridan biri bo‘lgan Abu Hafs Umar ibn Muhammad an-Nasafiyning merosida Qur’oni karimning inson kamoloti hamda jamiyat barqarorligiga ta’siri masalasi ilmiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotning asosiy maqsadi Abu Hafs Nasafiy tafsirida Qur’on oyatlarining insonni ma’naviy, axloqiy va ruhiy jihatdan tarbiyalashdagi o‘rni hamda jamiyatda ijtimoiy adolat, hamjihatlik va barqarorlikni ta’minlashga doir qarashlarini aniqlashdan iborat. Shuningdek, maqolada mufassirning oyatlarni sharhlash metodologiyasi, uning aqidaviy va axloqiy qarashlari, Qur’on ta’limotlarini inson hayoti bilan bog‘lash uslubi hamda tafsirga oid merosining ilmiy ahamiyati yoritilgan.


    Tadqiqot jarayonida tarixiy-qiyosiy, tahliliy-sintetik, tavsifiy, matnshunoslik va germenevtik metodlardan foydalanilgan. Abu Hafs Nasafiyning “At-Taysir fit-tafsir” asarida keltirilgan oyatlar tahlili asosida uning inson kamoloti, axloqiy tarbiya, sabr, shukr, taqvo, adolat va ijtimoiy mas’uliyat haqidagi qarashlari o‘rganilgan. Shuningdek, Qur’onda zikr qilingan tarixiy qavmlar misolida jamiyatlarning yuksalishi va tanazzuliga sabab bo‘luvchi omillar tafsiriy manbalar asosida tahlil qilingan.


    Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, Abu Hafs Nasafiy tafsirida Qur’on insonni komillikka yetaklovchi asosiy ma’naviy manba sifatida talqin qilingan. Mufassirga ko‘ra, insonning haqiqiy kamoloti iymon va ezgu amallar uyg‘unligi orqali shakllanadi. Adolat, halollik, mas’uliyat va taqvo jamiyat barqarorligini ta’minlovchi muhim omillar sifatida baholanadi. Nasafiy tarixiy voqealar va qavmlar misolida ma’naviy qadriyatlardan uzoqlashish jamiyat tanazzuliga olib kelishini asoslaydi. Xulosa qilib aytganda, alloma tafsirida Qur’on inson tarbiyasi, ma’naviy yuksalish va jamiyat taraqqiyotining muhim manbai sifatida namoyon bo‘ladi. Mazkur tadqiqot Abu Hafs Nasafiy tafsirining ilmiy ahamiyatini yoritish bilan birga, uning zamonaviy ijtimoiy-ma’naviy jarayonlar uchun ham dolzarb ekanligini ko‘rsatadi.

    27-34
    180
    9
    14-10-2026
  • Zamonaviy fanda islom tarixi muammolari tadqiqi

    Kobiljon ZOHIDOV (Muallif)

    Ushbu ilmiy maqola Rossiya, Sovet Ittifoqi, arab va о ‘zbek sharqshunoslarining islom davlatchiligining ilk shakllanishi va taraqqiyotiga qo ‘shgan hissasini kompleks ravishda tahlil qilishga bag ‘ishlangan. Tadqiqot jarayonida rus va sovet olimlari, jumladan, I. Yu. Krachkovskiy, V. V. Bartold. A. Yu. Yakubovskiy va I.P. Petrushevskiylaming islom davlatchiligining vujudga kelish sabablari, uning siyosiy tuzilishi, boshqaruv mexanizmlari va xususiyatlari borasidagi qarashlari chuqur tahlil etilgan. Ularning ilmiy maqola va asarlari, nazariy yondashuvlari va islom sivilizatsiyasining siyosiy, ijtimoiy va madaniyjihatlariga oidfikrlari solishtirma ravishda о ‘rganilgan.
    Shuningdek, maqolada arab mualliflari, xususan, Muhammad Xudariy, Hasan Ibrohim Hasan, Abdulmuni’m Mojid, Mahmud Shokir, Akrom Ziyo Umariy va Muhammad Sallobiylarning asarlarida islom tarixining turli bosqichlari, siyosiy va ijtimoiy tuzilmalari, boshqaruv an ’analari va tarixiy manbalarga bo'lgan munosabati batafsil ко‘rib chiqilgan. Ushbu olimlarning ilmiy maqola va asarlari islom davlatchiligi tarixi bo ‘yicha muhim manba sifatida baholangan.
    Maqolaning muhim qismini о ‘zbek sharqshunoslarining ilmiy maqola va asarlari tashkil etadi. Ushbu qismda Usmonov Mutallib Ahmadovichning Qur oni karim tarjimasi va tafsiri, U.Uvatovning Imom Buxoriy, Imorn Termiziy, Mahmud Zamaxshariy va Abu Mansur Moturidiylarning merosini o‘rganishga bag'ishlangan tadqiqotlari, Sh.S. Kamoliddinovningklassik arab manbalari (“Kitab al-ansab ”, “Futuh al-buldan ”, “Surat al-ard”) tarjimasi va tahlili tadqiq qilingan. A. Hasanovning qadimgi Arabiston, Mamluklar davri va islomning ilk davri tarixiga oid tadqiqotlari, shuningdek, Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusufning “Hadis va hayot” silsilasi va “Islom tarixi ” asarlarining ahamiyali yoritilgan.
    Maqolada islom davlatchiligi tarixini diniy va dunyoviy nuqtayi nazardan о ‘rganish, manbashunoslik, tarixshunoslik va diniy tafsirlarning о ‘zaro bog 'liqligiga e ’tibor qaratilgan. Zamonaviy ehtiyojlardan kelib chiqib yaratilgan ommabop asarlarning ahamiyati ham ta ’kidlangan. Tadqiqot natijalari islom sivilizatsiyasi, siyosiy tarix va tarixshunoslik sohalaridagi kelgusi tadqiqotlar uchun muhim asos bo ‘lishi mumkin.

    13-23
    367
    46
    12-05-2026
  • XVII  АСР  МИНТАҚАДАГИ  ДИНИЙ-ФАЛСАФИЙ  ФИКРГА  ТАЪСИР  ЭТГАН ҒОЯВИЙ  ОМИЛЛАР  ХУСУСИДА

    Yusupdzhan SADIKOV (Muallif)

    Мақолада XVI аср охири XVII аср бошида минтақа (Марказий Осиё) ҳудудида истицам ат цилувчи халцларнинг диний-фалсафий царашларига таъсир цилган гоявий омиллар акс этган. Бу борада, ўша давр нуқтаи назаридан гоявий омилларнинг географик ҳудуди кенг бўлганлиги кўзга ташланади. Аниқ давлат чегараларининг бецарорлиги, турли тиллар ва миллатларнинг мавжудлиги ҳам ўз таъсирини ўтказади. Шунингдек, дин фалсафасининг ривожи, алломаларнинг царашлари муҳим ўрин олган эди.
    Янгиланаётган Ўзбекистонда ислом тарихи ва маданиятини тадциц цилиш, янги маълумотлар билан бойитиш борасида тизимли катта имя ар амалга оширилмоцда. Бу борада Узбекистан халцаро исломшунослик академияси, Узбекистондаги Ислам цивишзациясимаркази ва бошца турдош илмий-тадқиқот марказчарида олиб борилаётган илмий ишларда ислом тарихига оид манбаларни ўрганишга алоҳида эътибор қаратилмоқда, Шулар қатори, XVII асрда яичаб ижод цилган олим Муҳаммад Шариф Бухорийнинг    ”
    рисоласини илмий асосдаўрганиш ҳам ўзига хос долзарблик касб этади. Муҳаммад Шариф Бухорийнинг асари, хусусан, шариат ҳуқуқи ва ижтимоий адолат масалаларига багишланган бўлиб, у Марказий Осиёдаги ҳуқуқий маданиятнинг глобал ислом цивилизациясига цучиган улкан ҳиссасини намоён этади. Шу билан бир цаторда “Калом ” фалсафасиниг жамият ривожига таъсирини ўрганиш ҳам муҳим омилдир. Илгариги тарихий-фалсафий тадқиқотларда калом фалсафаси чекланган, салбий диний тафаккур сифатида талцин қилиб кечинган, чунки унинг асл мазмун-моҳияти бизнинг мамлакатимизда маълум сабабларга кура батафсил ўрганилмаган, ҳақиқатда эса у ниҳоятда зиддиятларга бой гоявий оқим ҳисобланиб келинади. Республикамизда охирги пайтларда олиб борилган фалсафий тадқиқотлар ва хусусан, ислом фалсафасининг пойдевори булмиш капом соҳасидаги изланишлар кўплаб ижобий натижаларга олиб келди.
    Ғоявий омиллар турлича бўлиб, мусулмон оламида тасаввуф таълимоти ваунинг таъсир кучи алоҳидаўрин эгаллайди. Тасаввуф ниҳоятда мураккаб диний-фалсафий таълимотдир. Уни тадқиқ этши билан олимлар дунёнинг кўплаб илмий марказларида машгулдир. Масалага чуқур киришилгани сари янги қирралар очилмоқда, лиги муаммолар ўртага келиб тушмоқда.
    Тасаввуф исломдаги ўзига хос диний-фалсафий оқим бўлгани сабабли маълум даражада таркидунёчиликни ҳам таргиб этган, чунки, суфийларнинг фикрича, усиз бу илмни, таълимотни эгаллаб бўлмас экан.
    Ғоявий жараёнлар оқимига тўхталадиган бўлсак, қуйидагиларни таъкидлашимиз мумкинки, XVI аср охири ва XVII аср бошидаги гоявий курашларўз кескинлиги бизан аввалги даврлардан қолшимаган. Бу кураш аҳолининг феодал таъсир доираларидан бошлаб то дарвешларгача бўлган турли табақалар манфаатларини ўз қамровига олган эди. Бу даврда диний мафкура ҳукмрон бўлгани сабабли, диний жаҳолатпарастлар ҳар қандай эркин фикрликни шафқатсиз бўгиб келган эди. Кўринадики, сиёсий ва мафкуравий ҳаётдаги бундай зиддиятли ва мураккаб вазият мутафаккирлар ижодига таъсир ўтказмаслиги мумкин бўлмаган.
    Мутафаккирлар қарашларидаги мураккаблик, қарама-қаршилик ва ноизчиллик ижтимоий ҳаёт ва гоявий фалсафий-адабий меросда ўз аксини топади.

    76-82
    298
    26
    13-05-2026
  • QIROATLARDAGI  MUTAVOTIRLIK SHARTLARI  BORASIDAGI  QARASHLAR TAHLILI

    Sirojiddin SHODMONOV (Muallif)

    Mazkur maqolada mutavotir qiroat tushunchasi, ta 'rifi va bu boradagi ulamolarning qarashlari tadqiq qilingan. Keltirilgan qarashlar orasidagi farqli va о ‘xshash jihatlar tahlil hamda ulardan kelib chiqadigan xulosalar taqqoslash asosida о ‘rganib chiqilgan. Qur ’on qiroatlarining sahih deb e ’tirofetilishi uchun talab qilinadigan uchta asosiy shartlarning oxirgisiga oid qarashlardagi ixtilofning sahablari va bu boradagi tadqiqotchi hamda olimlarningfikrlari bayon qilingan.
    Shu bilan bir qatorda, Ibn Mujohidning "Kitobus sab 'a ” asari atrofidagi fikrlar va qarashlar, mazkur asarda keltirilgan qiroatlarning "yetti half” hadisiga aloqasi bar yoki yo ‘qligi kabilar fundamental asarlar va zamonaviy tadqiqot hamda tahqiqlar asosida tahlil qilingan.
    Bundan tashqari, "yetti harf” hadisi aynan yetti qiroatni anglatmasligi, bu tushuncha na hadis matnida na islom ulamolarining asarlarida zikr qilinmagani, insonlar о ‘rtasida buxato tushunchaning shakllanishiga ta ’sirqilgan asosiy omillardan biri Ibn Mujohidning "Kitobus Sab ’a ” asari hisoblanishi, ushbu asar faqat yetti qiroat bilan cheklanganligi va uning keng shuhrat qozonishi natijasida, oddiy insonlar orasida ushbu yetti qiroat hadisda kelgan "yetti harf” degan asossiz xulosalarga kelinishiga sabab bo jgani bayon qilingan.

    30-38
    293
    29
    18-05-2026
  • ABDULQOHIR  JURJONIY VA  MUSTAFA G‘ALAYNIY ASARLARIDA  HARFLARNING NAZARIY VA  FUNKSIONAL TALQINI: QIYOSIY TAHLIL

    Nodir TALIPOV (Muallif)

    Maqolada arab nahv ilmining muhim kategoriyalaridan biri bo ‘Igan “half’ tushunchasining nazariy asoslari, grammatik funksiyalari hamda metodik talqinlari klassik va zamonaviy ilmiy yondashuvlar doirasida qiyosiy tahlil qilingan. Tadqiqot obyekti sifatida Abdulqohir Jurjoniyning “    asari hamda
    Mustafa G'alayniyning    kit obi tanlanib,
    ushbu manbalar arab grammatik tafakkurining turli tarixiy bosqichlarini aks ettiruvchi asosiy ilmiy dalil sifatida o'rganilgan. Jurjoniy asari klassik nahv nazariyasining konseptual poydevorini ifodalasa, G ‘alayniy asari zamonaviy ta'lim ehtiyojlariga moslashtirilgan tizimli grammatik modelni namoyon etadi.
    Maqolada harf kategoriyasining “отН" nazariyasidagi о ‘rni alohida tahlil qilinib, uning i ‘rob tizimini shakllantirishdagi boshqaruvchi funksiyasi grammatik misoliar asosida asoslab berilgan. Xususan, ismlarning qaratqich kelishigida, fe’llarning mansub holatda va ismlarning tushum kelishigida kelishini talab qiluvchi haifiar hamda fe'darning majzum shaklda qo ‘llanishini ta 'minlovchi grammatik vositalarning gap tirukturasi shakllanishidagi roli, sintaktik boshqaruv tizimidagi funksional о‘mi va semantik munosabatlarni belgilashdagi ahamiyati ilmiy asosda tahlil qilingan. Tadqiqot natijalari shuni ко 'rsatadiki, harflar nafaqat yordamchi grammatik birlik sifatida, balki gap ichidagi sh’ukturaviy bog ‘lanishlarni tartibga soluvchi asosiy yordamchi sintaktik boshqaruv vositasi sifatidafaoliyat yuritadi.
    Shuningdek, Jurjoniyning nazariy-analitik metodo-logiyasi bilan G ‘alayniyning didaktik va amaliyyo ‘naltirilgan yondashuvi qiyoslanib, iilarning о 'xshash va farqli jihatlari aniqlangan. Ushbu qiyosiy tahlil asosida zamonaviy arab till ta 'limida harf kategoriyasini о 'qitish jarayonini takomillashtirish bo yicha metodik xulosalar ishlab chiqilgan. Natijada maqola arab grammatik merosini zamonaviy lingvodidaktik talablarga mos ravishda integratsiya qilish imkoniyatlarini ilmiy jihatdan asoslab berilgan.

    33-40
    369
    35
    22-05-2026
  • АҚЛИЙ ВА НАҚЛИЙ ТАФСИРЛАРНИНГ РИВОЖИ

    Davronbek MAXSUDOV (Muallif)

    Мақолада тафсир илмининг ривожи натижасида нақлий ва ақлий тафсирларнинг вужудга келиши, ақлий тафсирларнинг тараққиёти ва бундай тафсирларга қўйилган талаблар таҳлил қилинган. Шунингдек, машҳур ақлий ва нақлий тафсир китоблари ҳақида ҳам маълумотлар берилган

    59-64
    323
    16
    25-06-2026
  • ТЕМУРИЙЛАР ДАВРИДА МУСУЛМОН ОЛАМИДА ФАОЛИЯТ ЮРИТГАН МУФАССИРЛАР

    Davronbek MAKHSUDOV (Muallif)

    Амир Темур ҳокимият тепасига келгач, барча соҳалар каби илм-фанда ҳам улкан ривожланишлар амалга оши­рилди. Таъкидлаш керакки, ушбу ривожланиш темурий ҳукмдорлари даврида ҳам давом эттирилди. Илм-фан негизида тафсир илми ҳам ривожландики, буни ўша даврда яшаган муфассирлар мисолида ҳам кўриш мумкин. Бир нарсага алоҳида урғу бериш керакки, темурийлар жаҳон саҳнасига илм-фан ҳомийлари сифатида чиқдилар, улар улкан кутубхоналар, илмий мажлислар, мадраса ва мактабларга асос солдилар. Шу тарзда мўғуллар ҳукмрон­лиги даврида вайрон бўлган кўплаб илмий муассасалар яна қайтадан тикланди. Натижада мусулмон оламининг турли жойларида ўнлаб муфассирлар фаолият юритди. Улар мусулмонларнинг муқаддас манбаи бўлмиш Қуръони каримни илмий асосда тафсир қилдилар ва одамларга унинг талқинларини етказдилар. Айтиш керакки, бу давр­да темурийлар етиб бормаган ерларда ҳам илм-фан гуллаб яшнади. Эътиборли жиҳати шундаки, уларнинг ёзган асарлари бугунги кунгача ислом олимлари томонидан қайта-қайта ўрганиб келинмоқда. Мақолада ҳам XV асрда яшаган муфассирлар фаолиятига урғу берилган.


     

    31-42
    274
    14
    23-06-2026
  • ҲАДИСЛАРНИНГ ТАКФИР ТАҲДИДИГАҚАРШИ КУРАШДАГИ АҲАМИЯТИ

    Aziz TAJIYEV (Muallif)

    Бугунги кунда турли экстремистик ва террористик гуруҳ ва ташкилотлар томонидан “такфир”, “ҳижрат”, “жиҳод”, “шаҳидлик” каби тушунчаларнинг ғаразли мақсадда нотўғри талқин қилиниш ҳолатлари кузатилмоқда. Жумладан, улар томонидан буткул бошқа маънода ишлатилаётган “такфир” тушунчаси айрим оқимлар томонидан ҳадисларнинг асл мазмун-моҳиятини нотўғри талқин қилиш, уларни шарҳлашда хатога йўл қўйиш ва нотўғри тушуниш натижасида шаклланган, исломнинг илк давридан бугунги кунга қадар мусулмонлар учун энг катта таҳдид туғдириб келаётган муаммолардан бири ҳисобланади. Ушбу тушунча мусулмонларга қарши уруш очиш, уларнинг жони ва молларига ноҳақ тажовуз қилиш мақсадида ишлатилмоқда.


    Мақолада “куфр” ва “такфир” тушунчаларининг асл моҳияти аҳлу-с-сунна ва-л-жамоа таълимотига биноан ёритиб берилган. Мутаассиб оқимлар томонидан қўлланилаётган такфирнинг инсоният тараққиёти, тинчлик, хусусан, мусулмонларнинг бирдамлигига туғдираётган таҳдиди ва хатарли оқибатлари таҳлил қилинган, уларнинг ушбу масаладаги қарашларига оят ва ҳадислар асосида раддиялар берилган. Мусулмонларни ноҳақ куфрда айблаш мумкин эмаслиги исломнинг бирламчи манбалари орқали кўрсатиб берилган. Мақолада “такфир” тушунчасини нотўғри талқин қилувчи бузғунчи оқимларнинг йўли нотўғри экани кўрсатиб берилган.

    89-97
    399
    16
    23-06-2026
  • ХАЛҚ КИТОБИ “МУСИБАТНОМАИ ТУРКИЙ”ДА ЛИРИК ТАСВИРЛАР ТАЛҚИНИ

    Lola АZIMOVA (Muallif)

    Ўзбек адабиётида ислом тарихи билан боғлиқ кўплаб асарлар мавжуд. Хусусан, “Карбало фожиаси” номи билан машҳур Имом Ҳасан ва Имом Ҳусайннинг фожиали ўлими ҳақида кўпгина асарлар юзага келган. Жумладан, Увайсийнинг “Карбалонома”, Холис Тошкандийнинг “Қиссаи Имом Ҳасан ва Имом Ҳусайн”, “Қиссаи Карбало”, Собир Сайқалийнинг “Равзат уш­шуҳадо”, Нисо ва Хоний достонлари ҳамда қиссаларидан “Мусибатномаи туркий”, “Имом Ҳасан ва Имом Ҳусайн”, “Қиссаи Имом Ҳусайн” каби ҳам ўзбек адабиётида кўпчиликни ташкил этади. Шундай асарлардан бири “Мусибатномаи туркий” бўлиб, асар XVIII аср охири – XIX  аср бошларида юзага келган ва XIX аср охири – ХХ аср бошларида бир неча бор китобат қилинган. Мақолада “Мусибатномаи туркий” қиссасининг бадиий хусусиятлари, хусусан, асар қаҳрамонларининг руҳий кечинмаларини тасвирлашда шеъриятдан фойдаланиш даражаси, воқеликнинг янада таъсирли бўлишини таъминлашда лириканинг ўрни ва аҳамияти ёритиб берилган. Шунингдек, асарда шеърлар Имом Ҳусайн фожиасига муносабат, руҳий изтироб сифатида қўлланганлиги ва бу орқали инсонпарварлик ғоялари бадиий тарзда очиб берилганлиги, фалсафий, дидактик қарашлар илгари сурилганлиги мисоллар асосида таҳлил этилган.

    98-106
    284
    18
    23-06-2026
  • THE EVOLUTION OF DEVELOPMENT OF QURANIC SCIENCES

    D.R. MAKSUDOV (Muallif)

    The present article elucidates the science of Koran, the history of researches on “Tafsir” and their current development in foreign and Uzbek languages. As well as this article brings to light the data about the scientific directions and branches of the above mentioned researches. The author suggests the scientific directions of the researches that are necessary to be done in Uzbek language. According to him a lot of researches on science of Koran have been done in Uzbek language. However, when they are compared with those in Arabic it is revealed that great a deal of work should be done by the Uzbek scientists and in the article he focuses his attention on them.

    19-24
    432
    26
    26-06-2026
  • ҚУРЪОНИ КАРИМДАГИ «ИЛМ» СЎЗИ ВА УНИНГ ТАРЖИМАЛАРИ ҚИЁСИЙ ТАҲЛИЛИ

    Bahrom DAMINOV (Muallif)

    Мақолада «илм» сўзи ва шу ўзакдан ясалган сўзларнинг Қуръони каримнинг ўзбек тилидаги учта таржимаси ва тафсири: Абдулазиз Мансур, Алоуддин Мансур ҳамда Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф томонидан амалга оширилган таржималардаги вариантлари, улар ўртасидаги ўхшашликлар ва фарқлар ҳамда ушбу вариантлар ичидаги энг мосроқ қўлланган сўзлар қиёсий таҳлил қилинган. Таҳлилда Қуръони карим оятларига динимизнинг етук уламолари қилган тафсирлар, ўзбек тилининг изоҳли луғати, шунингдек уламоларнинг оятлар борасида билдирган фикрлари асосида қисқача мулоҳазалар юритилган. Илм сўзи Қуръони каримда жуда кўп маротаба такрорланган бўлиб, ушбу мақолада асосан уларнинг 4 таси атрофида мулоҳаза билдирилган. Улар: «Тоҳо» сурасининг 52, «Нисо» сурасининг 166, «Аҳзоб» сурасининг 63, «Шуаро» сурасининг 112-оятларидир. Зеро, ушбу ояти карималарнинг ўзбек тилидаги таржималарида ўзига хос фарқланишларни кузатиш мумкин. Таҳлилдан кўзланган асосий мақсад бир таржимани мақтаб, бошқасини қоралаш эмас, балки таржима вариантлари ичидаги аслиятга ҳам шаклан, ҳам маънан мосроқ келадиганини аниқлашдан иборат. Қиёслашда аввал аслиятнинг арабий матни келтирилади, унинг кетидан учта таржимоннинг берган вариантлари келтирилиб, сўнгра улар таҳлил қилинади.

    24-28
    306
    24
    26-06-2026
  • АБУ ҲАФС НАСАФИЙ “АТ-ТАЙСИР ФИ ИЛМИТ-ТАФСИР” АСАРИНИ ТУРКИЯНИНГ “СУЛАЙМОНИЯ” ФОНДИДАГИ ҚЎЛЁЗМАЛАРИ

    Abdushukurjon MURATOV (Muallif)

    Ўзбекистон қадимдан дунёнинг илм-маърифат ва маънавият ривожланган  минтақаларидан ҳисобланган. Унинг тарихи ва мамлакат қўлёзма фондларида сақланаётган юз минглаб асарлар бир томондан аждодларнинг нақадар илм-маърифатга катта аҳамият қаратганларидан далолат қилса, иккинчи жиҳатдан ушбу минтақадан олимларнинг кўплаб етишиб чиққанлигига гувоҳлик беради. Юртимиз фондларида сақланаётган қўлёзма асар-ларнинг катта қисми ислом илмлари, хусусан, тафсир, ҳадис, фиқҳ, ақида, балоғат, мантиқ, араб тилшунослигига оид ҳисобланади. Шундай қўлёзмалардан бири Абу Ҳафс Умар Насафий (467-537/1074-1142 йй.)нинг “Ат-тай-сир фи илмит-тафсир” асаридир. Қўлёзма тафсир илмига бағишланган бўлиб, беш жилддан иборат. Ўзбекистон Республикаси Фанлар Академияси ҳузуридаги Абу Райҳон Беруний номидаги Шарқшунослик институти фон-дида ушбу асарнинг еттита қўлёзма нусхаси сақланади. Ушбу манбалар илмий нуқтаи назардан таҳлил қилиб чиқилганда, улар тўлиқ ҳолатда бизгача етиб келмагани аниқланди. “Ат-тайсир фи илмит-тафсир” асарининг қўлёзма нусхалари нафақат юртимизда, балки дунёнинг кўплаб фондларида сақланади. Жумладан, Туркиянинг қўлёзмалар сақланадиган фондларида биз сўз юритаётган асарнинг етмиш иккита нусхаси бўлиб, улар бошқа жойдаги нусхалардан анчагина яхши ҳолатда сақланган. Қуйида Туркиянинг “Сулаймония” қўлёзма фондида сақланаётган “Ат-тайсир фи илмит-тафсир” асарининг қўлёзма нусхалари ҳақида сўз юритилади.

    60 - 67
    321
    22
    27-06-2026
  • ИСЛОМ ДИНИЙ ТАЪЛИМ МАСАЛАСИГА ОИД ЁНДАШУВЛАР ВА УЛАРНИНГ НАЗАРИЙ-МЕТОДОЛОГИК АСОСЛАРИ

    Zilola KHALILOVA (Muallif)

    Ушбу мақолада ислом таълими тарихи педагогикасида таълим назариясига доир ишлаб чиқилган турли концепцияларни Марказий Осиё ҳудудида ташкил этилган ислом таълим муассасалари ҳолати мисолидаги ғоявий йўналишлари тадқиқ этилади. Жумладан, ислом таълимининг ташкил этилишига кўра қуйидаги 3 та таълим моделининг муҳим жиҳатлари кўрсатиб берилган. Анъанавий диний таълим – бу йўналиш вакиллари ислом таълимининг асосий хусусиятлари бўлган араб тили, дастлабки ислом манбалари, Қуръон, шариатни ўрганиш лозимлигини муҳим ҳисоблайди. Ислом таълими педагогикасида кенг қўлланилаётган таълим усулининг иккинчи модели – модернизм ёки замонавий ислом таълими деб аталади. Бу йўналиш вакиллари дастлабки мусулмон диний таълимотини талқин қилишда замонавий жамиятдаги ривожланишни, инсоният цивилизацияси ва мусулмонларнинг жаҳон тамаддунига қўшган ҳиссаларини, исломнинг анъанавий тартибларига содиқ қолиб, мусулмон маорифининг ривожида дунёвий таълим элементларининг зарурлигини қўллаб-қувватлайдилар. Анъанавий ва модернизм таълим усулидан фарқ қилган, учинчи таълим модели фундаментал ислом таълими деб номланади. Бундай ислом таълими тарафдорлари ислом диний таълимотини радикал талқин қилишни ижобий баҳолайдилар. Бироқ, улар мусулмон ва бошқа халқларнинг маданий ютуқлари, анъанавий урф-одатларига салбий муносабатда бўладилар.

    105 - 109
    257
    16
    29-06-2026
  • УМРИНИНГ УЧ ЙИЛИНИ БУХОРОДА ЎТКАЗГАН ШАЙХ ХОЖА ҲАСАН БУЛҒОРИЙ: МУХТАСАР ТАЛҚИН ВА ТАҲЛИЛ

    Nematullo NASRULLAYEV (Muallif)

    Аннотация. Мазкур мақола Бухоро шаҳрининг тарихий, маданий ва илмий аҳамиятига, шунингдек, унинг ўтмишдаги буюк диний ва илмий шахсларидан бири Хожа Ҳасан Булгорий ҳаёти ва фаолиятига багишланган. Бухоро шаҳри, юртимизнинг қадимий ва машҳур илмий марказларидан бири сифатида, ўзининг бой тарихий мероси, диний, илмий ва маданий анъаналари билан Шарқда ало.ҳида у ринга зга. ХожаҲасан Булгорий, Бухоро шаҳрида ўзининг илмий фаолияти ва диний таълимоти билан танилган, шунингдек, у тасаввуф илмига оид ўгитлар ва амалиётлари билан ҳам машҳурдир.
    Ушбу мақолада Хожа Ҳасан Булгорий ҳаёти, унинг илмий ишлари, диний таълимотлари ва шогирдлари ҳақида батафсил маълумотлар келтирилган. Мақолада Булгорийнинг Бухородаги илмий ва диний фаолиятининг аҳамияти, шунингдек, унинг тасаввуфдаги ўрни ва халқ орасидаги таъсири тўгрисида суз боради. Булгорий нафақат ўз даврининг машҳур олими, балки унинг нафақат Бухорода, балки бу тун ўша даврдаги мусулмон дунёсида таъсир ўтказганлиги ҳам таъкидланади. Хожа Ҳасан Булгорийнинг шогирдлари орасида, масалан, Садруш-шариъа нами билан танилган Убайдуллоҳ ибн Масъуд каби йирик мутафаккирлар мавжуд эди, улар Булгорийдан олинган илмий ва диний ўгитларга асосланиб, уз фаолиятларини давом эттирганлар. Шунингдек, мақолада Булгорийнинг илмий услубининг хусусиятлари, унинг ҳаётига оид маълумотлар, шунингдек, унинг номи билан аталган Бухородаги «Хожа Булгорий» гузари ва масжидининг аҳамияти ҳақида ҳам батафсил маълумотлар келтирилган. Булгорийнинг тарихий мероси ва унинг илмий ютуқлари, бугунги кунда ҳам Бухоро шаҳрининг диний ва илмий ҳаётидаўзининг катта аҳамиятини сақлаб келмоқда.

    4-10
    292
    56
    01-04-2026
1 - 25 from 37 1 2 > >> 

Qo'yiladigan talablar 
Tahririy kengash 
Tahririyat siyosati 
Maqolani yuborish 
Mualliflar uchun 

Nashrlar

Международная исламская академия
Barcha nashrlarni ko'rish
Islom ziyosi

O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasining «Islom ziyosi» nomli ilmiy jurnali O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oliy attestatsiya komissiyasining tarix, islomshunoslik, falsafa va filologiya yo‘nalishlari bo‘yicha eʼlon qilingan maqolalar inobatga olinuvchi nashrlar ro‘yxatiga kiritilgan.

Navigatiya

Jurnal haqida
Yangi son
Arxivlar
Kontaktlar

Mualtarlar uchun

Mualliflar uchun
Maqola dizayni
Materiallarni topshirish
Shaxsiy hisob

Aloqalar

 
100011, Toshkent shahri
Abdulla Qodiriy ko‘chasi, 11-uy
 
(+998 97) 443 14 70
 
info@journals.iiau.uz
Nashriyotchi: O`zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi
© Copyright 2026 Islom ziyosi All Rights Reserved | Developed by in Science | Site create by in Designer
Kirish
Свет ислама
Kirish
* Majburiy
* Majburiy
Parolni unutdingizmi?
Meni eslab qoling