الكلمات المفتاحية:
Yahudiylik islom nikoh mahram get taloq ketuba mohar mahr nafaqaالملخص
Dinshunoslik sohasi keng qamrovli ijtimoiy-gumanitar soha hisoblanib, unda dinlarning tarixi, bugungi kundagi ahamiyati, din niqobi ostidagi ekstremistik va terroristik oqimlarga qarshi kurash kabi ко ‘plab masalalar о ‘rganilishi bilan birga dinlarni qiyosiyjihatdan tadqiq qilish ham muhim ahamiyat kasb etadi. Bu dinlarniyanada chuqur о ‘rganish, mazmun-mohiyatini anglash, bugungi kunda tutgan о ‘mini bilishda asosiy omillardan biri hisoblanadi. Jumladan, insoniyat tarixida oila jamiyatning asosiy ijtimoiy instituti bo ‘lib kelgan. Dinlarda nikoh shaxsiy ehtiyojni qondirishdan tashqari, diniy burch, axloqiy majburiyat, naslningpokligini saqlash va jamiyat barqarorligini ta ’minlaydigan me ’yorlar majmuasidir.
Mazkur maqola zamonaviy jamiyatda oilaning barqarorligi bilan bog'liq muammolar, xususan, ajrimlar sonining ortib borishi, turnrush tarzining transformats iyalanishi sharoitida diniy normalarning amaliy ahamiyatini ochib berishga qaratilgan. Shu maqsadda maqolada islom va yahudiylikdagi oilaviy munosabatlarning to ‘rtta asosiy yo ‘nalishi qiyosiy tahlil qilingan. Yahudiylik va islomda nikoh institutining diniy-huquqiy asoslari, nikohning о ‘mi va maqsadlari, nikohi ta ’qiqlangan ayollar toifasi va qarindoshlik chegaralari, ajrim (get va taloq) jarayonlari va tartiblari, shuningdek, nikohdagi moliyaviy majburiyatlar - mohar, mahr va nafaqa masalalari belgilab olindi. Har ikki dinning oila huquqidagi mazkur institutlar diniy matnlar - Tanah, Talmud, Galaxa, Qur’on, hadislar, fiqh adabiyotlari asosida shakllangan bo Tib, ular о ‘zaro muayyan о ‘xshashlik vafarqlarga ega. Bu qiyoslash dinlarning nikohga oid konsepsiyasidagi umumiylikni, shu bilan bir qatorda tarixiy, huquqiy va ijtimoiy xususiyatlari bilan bog'liq farqli jihatlarini, har bir dinning o'ziga xos qat’iy belgilangan huquqiy tizimini ilmiyyondashuv bilan ochib berish imkonini beradi.
التنزيلات
المراجع
1. Abdulaziz Mansur (2001). Qur’oni karim ma’nolarining tarjimasi. - Toshkent: “Toshkent islom universiteti” nashriyoti.
2. Abdulaziz Mansur (2021). Qur’oni karim ma’nolarining tarjima va tafsiri. -Toshkent: Sano-slandart.
3. Arslanta§. (2008). Islam Toplumunda Yahudiler. -Istanbul: Iz Yayincilik.
4. Bekar Adrienna. (1993). The Jewish Women in contemporary society. - New York: New York University Press.
5. Bouquet. A. C. (1958). Comparative Religion. -Baltimore: Penguin Books.
6. Burhonuddin Marg’inoniy. (2021). Hidoya sharh bidoyatil mubtadi-2. -Toshkent: “Hilol-Nashr”.
7. Ekrem Sarlktjioglu. (2004). Ba§langi$tan Giinumiize Dinler Tarihi. - Isparta: Fakulte Kitabevi.
8. Friedman. (1985). Jewish Marriage in Palestine С. I. University of Pennsylvania Press.
9. Ipten Erdin?. (2018). Yahudilikte ketuba, Dinler Tarihi. - Istanbul, Turkey: Balikesir Universitesi Hahiyat
Fakiiltesi Dergisi 4/1 (haziran). https://dergipark.org.tr/ tr/download/articlc-filc/1060339
10. i^ten Erding. (2019). Yahudilikte ketuba, Doktora Tezi.- Bursa: Burs Uludag Oniversitesi Sosyal Bilimler En^titusii.
11. Islomov. Z. (2017). Dinshunoslik qomusiy lug‘ati. -Samarqand: Imom Buxoriy xalqaro markazi.
12. Kamilov M, A. Miravaz o‘g‘li. (2021). Hanafiy fiqhidan zarur masalalar. -Toshkent: “Shamsuddinxon Boboxonov” nashriyot-matbaa ijodiy uyi.
13. Mirziyoyev Sh. BMT Bosh Assambleyasining 2017-yil sentyabr oyida bo‘lib o‘tgan 72-sessiyasidagi nutqidan.
14. Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. (2022). Baxtiyor oila. - T.: “Hilol-Nashr” nashriyot matbaasi.
15. Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. (2022). Kifoya 2-juz. - T.: “Hilol-Nashr”.
16. Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. (2023). Hadis va Hayot. 13-juz. Nikoh, taloq va idda kitobi. - T.: “Hilol-Nashr”.
17. Muqaddas kitob. (2018). - Turkiya: Muqaddas kitobni tarjima qilish intituti.
18. Sunan ibn Majah 3-juz. (2007). - Riyadh: Maktaba Dar-us-Salom.
19. .«ةيدوهيلا يف جاوزلا دصاقم» .بيبح نسح قازرلا دبع يلوبدم دمحم .د
2022 ،39 ددعلا ،ةيناسنلإا مولعلاو بادلآا ةيلك ةلجم– .
20. :نانبل ،توريب – .نايدلأا ةنراقم يف نايبلا .ينارمحسلا دعسأ روتكدلا
م ٢٠٠١ ،سئافنلا راد.
21. نيب جاوزلا يف ءاـــسنلا نم تاــــمرحملا .ليعامسإ ميهاربإ تعفر دمحم
ةءارقلا ةلجم – .(ةنراقم ةيليلحت ةسارد ) ملاـــسلإاو ةينارصنلاو ةيدوهيلا
ةفرعملاو (online). 10.21608 .م 2024 ،يناثلا ءزجلا 274 ددعلا/
mrk.2024.373186
22. (يجافخلا يمشاهلا ميعن - ملاسلإاو ةيحيسملاو ةيدوهيلا يف قلاطلا ) https://tabyeen.net/archives/2540 Murojaat sanasi:
26.11.2025
23. Abubakirova Munira. Kelin-kuyovlik baxti. (2017). https://www.muslim.uz/uz/e/post/37997-kelin-kuyovlik-baxti?page-3&per-page-l Murojaat sanasi: 26.11.2025.
24. Fahrettin Atar. (2020). TDV Islam Ansiklopedisi 31.
Cild. Fahrettin Atar // https://islamansiklopedisi.org.tr/ muharremat Murojaat sanasi: 28.10.2025.
25. Islom.uz. (2017). Талок (рисола) (2). Талок (рисола) (2) Murojaat sanasi: 10.11.2025.
26. .Islom.uz. (2017). Талок (рисола) (8). Талок (рисола) (8) Murojaat sanasi: 10.11.2025.
27. Никоҳланиш. (2025). https://islom.uz/maqola/9636 Murojaat sanasi: 30.10.2025.
28. 0‘zbekislon musulmonlari idorasi Matbuot xizmati. Nikohi harom qilingan ayollar (birinchi maqola) https:// muslim.uz/uz/e/post/41040-nikohi-harom-qilingan-ayollar-birinchi-maqola Murojaat sanasi: 28.10.2025.
1. Abdulaziz Mansur. (2001). Qur’oni karim ma’nolarining tarjimasi. - Toshkent: “Toshkent islom universiteti” nashriyoti.
2. Abdulaziz Mansur. (2021). Qur’oni karim ma’nolarining tarjima va tafsiri. - Toshkent: Sano-standart.
3. Arslantash. (2008). Islam Toplumunda yahudiler. -Istanbul: Iz Yayinjilik.
4. As'ad as-Sahmaroniy. (2001). Al-Bayon fi muqoronat al-adyon. - Bayrut: Dor an-Nafais.
5. Bekat Adrienna. (1993). The Jewish Women in contemporary society. -New York: New York University Press.
6. Bouquet A. C. (1958). Comparative Religion. -Baltimore: Penguin Books.
7. Burhonuddin Marg‘inoniy. (2021). Hidoya. Sharh Bidoyat al-mubtadi-2. -Toshkcnt: “Hilol-Nashr”.
8. Ekrem Sarlikcioglu. (2004). Baslangictan Gunumuze Dinler Tarihi. - Isparta: Fakulte Kitabevi.
9. Friedman M. (1985). Jewish Marriage in Palestine. -University of Pennsylvania Press.
10. Ictcn Erdinc. (2018). Yahudilikte ketuba. Dinler Tarihi.- Istanbul, Turkey: Balikesir Universiteti Ilahiyat Fakultesi Dergisi, 4/1 (haziran). https://dergipark.org.tr/ tr/download/article-file/1060339
11. Icten, Erdinc. (2019). Yahudilikte kctuba, Doktora Tezi. - Bursa: Burs Uludag Universitesi Sosyal Bilimler Enstitusu.
12. Islomov Z. (2017). Dinshunoslik qomusiy lug‘ati. -Samarqand: Imom Buxoriy xalqaro markazi.
13. Kamilov M, Miravaz o‘g‘li A. (2021). Hanafiy fiqhidan zarur masalalar. - Toshkent: “Shamsuddinxon Boboxonov” nashriyot-matbaa ijodiy uyi.
14. Mirziyoyev Sh. BMTBoshAssambleyasining2017-yil sentyabr oyida bo‘lib o'tgan 72-sessiyasidagi nutqidan.
15. Muhammad Madbuli ‘Abd ar-Razzoq Hasan Habib. (2022). Maqosid az-zavoj fi al-yahudiyya. - Majallat Kulliyat al-adab wa al-‘Ulum al-Insaniyya, 39.
16. Muhammad Rifat Ibrohim Ismoil. (2024). Al-muharramat min an-nisa’ fi az-zavaj bayna al-yahudiyya wa an-nasroniyya wa al-islom (Dirasa tahliliyya muqoronah). Majallat al-Qiro’a wa al-Ma‘rifa, al-adad 274 al-juz’u as-saniy. DOI: 10.21608/MRK..2024.373186
17. Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. (2022). Baxtiyor oila. - Toshkent: “Hilol-Nashr” nashriyot-matbaasi.
18. Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. (2022). Kifoya. 2-juz. - Toshkent: “Hilol-Nashr”.
19. Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. (2023). Hadis va hayot. 13-juz. Nikoh, taloq va idda kitobi. - Toshkent: “Hilol-Nashr”.
20. Muqaddas Kitob. (2018).-Turkiya: Muqaddas Kitobni tarjima qilish instituti.
21. Sunan Ibn Mojah. (2007). 3-juz. - Riyod: Maktaba Dar-us-Salom.
22. Abubakirova Munira. (2017). Kelin-kuyovlik baxti. https://www.muslim.uz/uzZe/post/37997-kelin-kuyovlik-baxti?page=3&per-page=l (Murojaat sanasi: 26.11.2025).
23. Al-Khafaji, Na‘im al-Hashimiy. (2025). At-taloq fi al-yahudiyya wa al-masihiyya wa al-islom. https ://tabyeen. net/archives/2540 (Murojaat sanasi: 26.11.2025).
24. Fahrettin Atar. (2020). Muharremat. TDV Islom Ansiklopediyasi, 31-jild. https://islamansiklopedisi.org. tr/muharrcmat (Murojaat sanasi: 28.10.2025).
25. Islom.uz. (2017). Taloq (risola) (2). Талок (рисола) (2) (Murojaat sanasi: 10.11.2025).
26. Islom.uz. (2017). Taloq (risola) (8). Талок (рисола) (8) (Murojaat sanasi: 10.11.2025).
27. Nikohlanish. (2025). https://islom.uz/maqola/9636 (Murojaat sanasi: 30.10.2025).
28. O‘zbekiston musulmonlari idorasi Matbuot xizmati. (2025). Nikohi harom qilingan ayollar (birinchi maqola). https ://muslim. uz/uz/e/post/41040-nikohi-harom-qilingan-avollar-birinchi-maqola (Murojaat sanasi: 28.10.2025).

