المؤلفون

  • Gularam MASHARIPOVA Tashkent Institute of Textile and Light Industry Muallif

الكلمات المفتاحية:

mineralogiya geologiya kimyo matematika fizika metafizika mantiq falsafa tabiiy ilmiy falsafiy qarashlar

الملخص

Maqolada Abu Ali ibn Sino tabiiy-ilmiy va falsafiy qarashlari har tomonlama tahlil qilindi va ilmiy merosidagi o‘sha davr ijtimoiy munosabatlari o‘rganildi. Ibn Sinoning boy falsafiy sistemasini ifodalovchi asarlarida («Kitob ash-shifo», «Kitob an-najot», «Donishnoma») mantiq, fizika, matematika, metafizik falsafiy bilimlar nuqtai nazaridan ilmiy jihatdan o‘rganildi. Abu Ali ibn Sinoning ilmiy merosini shartli ravishda 4 qismga, ya’ni falsafiy, tabiiy, adabiy va tibbiy sohalarga bo‘lish orqali olimning qarashlari yoritildi. Olimning qiziqish va e’tibori ko‘proq falsafa va tibbiyotga qaratilganiga e’tibor berilib, «Avitsenna» sifatida G‘arbda mashhur qilgan uning tibbiy merosi, xususan, «Tib qonunlari» bo‘lsada, «Shayxur-rais» nomi, eng avvalo, uning buyuk faylasufligiga ishora qiladi.

Abu Ali ibn Sinoning tabiiy-ilmiy va falsafiy qarashlari bilan bir qatorda diniy qarashlari ham o‘rganildi. Ibn Sino qarashlariga asosan Xudo abadiy, uning oqibati bo‘lmish materiya ham abadiydir. Uning o‘zi boshqa tayin jismlarning asosidir. Narsalarning moddiy asosi hech qachon yo‘qolmaydi. Materiyaning eng sodda bo‘linmas shakli 4 unsur: havo, olov, suv, tuproqdan iborat. Ularning turlicha o‘zaro birikuvi natijasida murakkab moddiy narsalar tashkil topadi. Murakkab narsalar shaklan o‘zgarishi mumkin, lekin ularning moddiy asosi bo‘lgan 4 unsur yo‘qolmaydi, abadiy saqlanadi.

Shuningdek, Abu Ali ibn Sinoning geologiya, mineralogiya, kimyo fanlariga oid qarashlari va bugungi kundagi ilmiy ahamiyati qiyosiy tahlil qilindi.

التنزيلات

تحميل البيانات غير متوفرة حتى الآن.

المراجع

1. Ilm-fan yutuqlari – taraqqiyotning muhim omili. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2016-yil 30-dekabr kuni mamlakatimizning yetakchi ilm-fan namoyandalari bilan uchrashuvidagi ma’ruzasi// Ma’rifat gazetasi, 2016-yil, 31-dekabr, № 104.

2. Axadova M.A. Fiziko-matematicheskie sochineniya Ibn Sini na tadjikskom yazыke. Avtoref.kand.dis.-Tashkent, 1965.

3. Axadova M.A. Traktat Abu Ali ibn Sinы «Merilo razuma». – V kn.: Iz istorii tochnыx nauk na srednevekovom Blijnem i Srednem vostoke. – Tashkent: Fan, 1972.

4. Ibn Sino. Tib qonunlari. 1-kitob/ Bosh red.: T.Z.Zohidov; Mas’ul muh.: A.A.Asqarov, V.N.Ternovskiy, U.I.Karimov. - T.: Fan, 1954.

5. Ibn Sino. Tib qonunlari. 2-kitob. Sodda dorilar haqida/ Bosh muh.: T.Z.Zohidov; Mas’ul red.: A.A.Asqarov, V. Q.Jumaev, U.I.Karimov. - T.: Fan, 1966.

6. Ibn Sino. Tib qonunlari. 4-kitob/ Mas’ul muh.: A.A.Asqarov, V.K.Jumaev, U.I.Karimov; Muh.: hay.: S.A.Azimjonova va boshqalar. - T.: Fan, 1960.

7. Ibn Sino. Tib qonunlari. 5-kitob/ Mas’ul muh.: A.A.Asqarov, V.K.Jumaev, U.I.Karimov – T.: Fan, 1961.

8. Abu Ali ibn Sino. Tib qonunlari. 3 jildlik saylanma/ H.Hikmatullaev U.Karimov hamkorlikda. - T.: Mehnat, 1992.

9. Ibn Sina. Matematicheskie glavы «Knigi znaniya» (Donishnoma). Dushanbe, «Irfon», 1967.

10. Ibn Sino. Traktat o razdelenii sushestvuyushix veshey. – T.: Sharq, 1983.

11. Ibn Sina. Kniga isseleniya. – T.: Fan, 1967.

12. Ibn Sino. Donishnoma. – T.: Fan, 1976

13. Ibn Sina. Kanon vrachebnoy nauki. Kn. 1. – T.: Fan.1996.

14. Ibn Sina. Kniga spaseniya. – T.: SHark, 1986.

15. Ibn Sino. Izbrannыe filosofskie proizvedeniya. – M.: Nauka, 1980.

16. Matvievskaya G.P. Iz istorii izucheniya fiziko-matematicheskogo naslediya Ibn Sinы / Matematika i astronomiya v trudax Ibn Sinы, ego sovremennikov i posledovateley. – T. 1981.

17. Muxammadiev X.M. Planimetricheskaya chast «Kitob ash-SHifo». Uchenыe zapiski Leninabadskogo gos.pedin-ta.Vыp.XV. Dushanbe, 1962.

18. Tllashev X., Ramazanova S.A. Traktatы Abu Nasra ibn Iraka ob asolyabii / Matematika i astronomiya v trudax uchenыx srednevekovogo Vostoka . Tashkent, “Fan”, 1977.

19. SHaripova M.S. Matematicheskie glavi «Kniga isseleniya». Ibn Sini. Avtoref.kand.dis. Dushanbe, 1967.

20. Brokelmann C. Geschichte der Arabischen Literatur. Bd. I, Weimar, 1898.

21. Montucla J.E. Histoire des mathematiques, t.1, Paris, 1758; 1802.

22. Suter H. Mathematiker und Astronomen der Arabern und ihre Werke. Abhandl. zur Gesch. d. mathem. Wiss. - H.X. 1900.

المؤلفات المشابهة

Abduvakhob UMAROV, О ВЫСШИХ ШКОЛАХ ТРАДИЦИОННОЙ СИСТЕМЫ ОБРАЗОВАНИЯ ТУРКЕСТАНА (1867-1920 гг.) , ضياء الإسلام: مجلد 6 عدد 2 (2023)

Ilkhomjon I. BEKMIRZAEV , IBN SINA AND HIS PHILOSOPHY OF INTERPRETING QURANIC SURAHS , ضياء الإسلام: مجلد 9 عدد 3 (2026)

Muborakxon IBROHIMOVA, MUSULMON  OLIMLARINING  DINLARNI TADQIQ  ETISHDAGI  USLUBLARI , ضياء الإسلام: مجلد 9 عدد 1 (2026)

Ahmad SAAD AL-DAMANHURI, مظاهر الحياة العلمية وإسهامات علماء ما وراء النهر في عصر الدولة السامانية (389-261هـ) , ضياء الإسلام: مجلد 5 عدد 4 (2022)

Boburshox XABIBIDINOV, ZOHID  KAVSARIY VA  UNING  ILMIY MEROSINI  O‘RGANISHGA  OID ZAMONAVIY TADQIQOTLAR , ضياء الإسلام: مجلد 8 عدد 4 (2025)

Abdurakhmon Anvarjon ogli TURSUNALIYEV, ABUL QOSIM SOID IBN AHMAD AL-ANDALUSIYNING “TABOQOT AL-UMAM” ASARIDA DINSHUNOSLIK MASALALARINING YORITILISHI , ضياء الإسلام: مجلد 9 عدد 3 (2026)

Salima RUSTAMIY, ARAB TILSHUNOSLIGIDA MAONIY ILMIGA XOS QARASHLAR , ضياء الإسلام: مجلد 7 عدد 4 (2024)

Matluba YULDASHEVA, MILLIY  MAFKURA –  JAMIYATNI MODERNIZATSIYALASH  JARAYONINING ASOSIY  POYDEVORI , ضياء الإسلام: مجلد 8 عدد 2 (2025)

Avazbek Oybekovich GANIYEV, THE ROLE OF CENTRAL ASIAN SCHOLARS IN ISLAMIC CIVILIZATION , ضياء الإسلام: مجلد 5 عدد 3 (2022)

Saidumarxon BURGUTXONOV, IBN HAZM ANDALUSIY “AL-FISOL FIL-MILAL VAL-AHVA VAN-NIHAL” ASARINING QIYOSIY DINSHUNOSLIK SOHASIDAGI AHAMIYATI , ضياء الإسلام: مجلد 5 عدد 4 (2022)

يمكنك أيضاً إبدأ بحثاً متقدماً عن المشابهات لهذا المؤلَّف.