Mualliflar

  • Feruza NIZAMOVA INTERNATIONAL ISLAMIC ACADEMY OF UZBEKISTAN Muallif

DOI:

https://doi.org/10.47980/TLOI/2024/4/13-24

Kalit so‘zlar:

Forsiy adabiyot tasavvuf tatabbu badiiy timsol nazm shoir janr tahlil asar til.

Annotasiya

Maqolaning maqsadi o‘quvchilarga tatabbu haqida asosiy ma’lumotlar berish, g‘azal tahlilini o‘rgatish, tatabbuda yozilgan asarlarning o‘ziga xos xususiyatlarini aniqlash; tatabbu va boshqa asarlarga ijodiy taqlid qilish turlarini farqlashga o'rgatishdan iboratdir. Muallif fors mumtoz she’riyatidagi tatabbu an’anasini ham izohlab, Foniy va Jomiy g‘azallarini tahlil qilish misolida har bir g‘azalning umumiy jihati va xususiyatlarini ochib bergan. Foniy uslubini, qanday yangilik kiritganini va hokazolarni aniqlagan. O‘quvchi  g‘azalni birgalikda tahlil qiladi, bu hodisaning asosiy xususiyatlari va tatabbuga qo‘yiladigan talablar aniqlangan.

Sharq adabiyotini o‘rganuvchi tadqiqotchilar ko‘pincha tatabba yoki naziraga urg‘u berib, bu so‘zlarni ma’nosini ochib bermasdan, hatto tushunmasdan atama sifatida ishlatadilar.

Ko'pincha bu atamalarni shunchaki taqlid deb tushungan tadqiqotchilar ushbu adabiy hodisaning kelib chiqishini, uning alohida adabiyotlar rivojidagi ahamiyatini tahlil qilmaganlar ham. Adabiyotning rivojlanishi va mustahkamlanishidagi ahamiyati, jahon adabiy jarayonini rivojiga ta’siridir. Tatabbuotni yanada chuqurroq oʻrganish, Sharqdagi naziraguylik anʼanasini oʻrganish ushun ham zarur, tatabbuni nafaqat Sharq adabiyotida, balki dunyoning turli xalqlari adabiyotida namoyon boʻlgan hodisa sifatida u yoki bu shaklda taʼriflash tatabbu ta'rifini shakllantirishga va uning shakllarini o'rnatishga yordam beradi. Bu shoir mahoratining ildizlariga chuqurroq kirib borish, uning ijodini tahlillash, shoir bosib o‘tgan maktabni o‘rganish, uning ijodi misolida turli xalqlar adabiyoti, o‘zaro ta’sirini va o‘zaro ijodiy ta’sir masalalarini o‘rganish imkonini beradi. Biroq, shuni ta‘kidlash kerakki, ular tanqid qilgan yoki parodiya yaratish prototipi sifatida foydalangan she'rga javob sifatida o'zlarining parodiya-satiralarini nazira uslubida yaratganlar. O'rta asrlarda turli xil ma'nodagi asarlar ustida ko'plab she'riy parodiyalar yaratilgan, ular haqida E.E.Bertels shunday degan edi: "Shaharda XIV asrda bu an’anaga tanqidiy munosabatda bo‘lganlar, qasidalarning parodiyalarini va she’riyatda  ishqiy romanlar yaratilgan”. Ular ham shaklan tatabbu yoki naziradan boshqa narsa emas.

Yuklab olishlar

Yuklab olish ma'lumotlari hali mavjud emas.

Bibliografik manbalar

1. Adabiyot nazariyasi. (1978) Ikki jildlik. I jild. –T.: Fan, 1978. –18 b.

2. Adabiyot nazariyasi (1979). Ikki jildlik. II jild. – T.: Fan, 1979.– 449 b.

3. Adabiy turlar va janrlar (1992). Uch jildlik. 2-jild. Lirika. –T.: Fan, 1992. – 247 b.

4. Aliyev G.Yu. Persoyazыchnaya literatura Indii. –M.: Nauka, 1968. –S.52.

5. Alisher Navoi. Soch. v 10-ti tomax., t. 8. - Tashkent, 1968. -S. 316-318.

6. Alisher Navoiy. Asarlar, т.5, кн. 1, -С.426.

7. Bertels Ye.E. Izbrannыye trudы. Navai i Djami. –M.: Nauka, 1965.–498 b.

8. Bertels Ye.E. Izbrannыye trudы. Istoriya literaturы i kulturы Irana. –M.: Nauka, 1988.

9. Bertels Ye.E. Xakim Unsuri iz Balxa. –V kn.: Istoriya literaturы i kulturы Irana. –M., 1988. –S.9.

10. Imomnazarov. M. (2013) X-XV asrlar. Fors mumtoz she’riyati (Davrlashtirish muammolari. Adabiyotning mustaqil ma’naviy mohiyatining shakllanishi). – T., 2013. – B. 310.

11. Izzat Sulton. (1989) Adabiyot nazariyasi . –T.: O‘qituvchi, 1989. -378 b.

12. I.B.Gete. O parodii u drevnix. Ob iskusstve. -M.: Nauka, 1975.-S.475.

13. Mallayev N. (1976) O‘zbek adabiyoti tarixi. Oliy o‘quv yurtlari uchun darslik. 1-kitob. –T.: O‘qituvchi, 1976. – 662 b.

14. Mirzayev A.M. (1971). Abu Isxak va faoliyati adabiyu Sadoi Sharq. -№5. 1971.-C.116-124.

15. Muqimov R. (1973). O‘zbek va tojik satirasi taraqqiyotining asosiy bosqichlari. - Samarqand, 1973. -C.38.

16. Nizamova F. (2019) The history of studying Khusrav Dekhlavi‘s work // The Light of Islam. – 2019. – Т., 2019. – №. 2. – С. 95-99.

17. Feruza, Nizamova (2019). Amir Khusrav’s literary heritage in applied art rituals // Theoretical & Applied Science. International Scientific Journal. Philadelphia, USA. 24.09.2019 –Рр. 189-195. http:// www.t-science.org/arxivDOI/2019/10-78/PDF/10-78 35.pdf

18. Feruza, Nizamova (2020). Globalizatsiya i literaturnыy prosess // Aktualnыye voprosы sovremennoy nauki. Mejdunarodnaya nauchno prakticheskaya konferensiya (20 avgusta 2020 g.) Novosibirsk, 2020. –S. 91-95.

19. Rizayev 3.G. (1971). Indiyskiy stil v poezii na farsi konsa XVІ-XVP vekov. – Tashkent: Fan, 1971. -S.46.

20. Sovremennaya iranskaya proza. (2010). Antologiya iranskogo rasskaza. Tom I, II. SPb., 2010.

21. Sulaymonova F. (1997) Sharq va Gʻarb. –T.: O‘zbekiston, 1997.– 465 b.

22. Salomov Gʻ., Komilov N. (1979). Do‘stlik ko‘priklari. (Poeziya va tarjima). -Toshkent: Gʻafur Gʻulom nomidagi adabiyot va san’at nashriyoti, 1979. -S. 181.

23. Tыnyanov Yu.N. (1976-77). Poetika, istoriya, literatura, kino. -M.: Nauka, 1976-77. – S.286.

24. Filshtinskiy I.M. (1965). Arabskaya klassicheskaya literatura. –M.: Nauka, 1965. –S. 16.

25. Xamidov X. (1948). K izucheniyu persidskix stixov Alishera Navoi, "Zvezda Vostoka", № 5, 1948. -S.102-108; Persidsko-russkiy slovar pod red. Rubinchika Yu.A. 1.- M.: Sovetskaya ensiklopediya,1970, t.P, -S.648.

26. Hamidova M. (1980). Alisher Navoiy gazallariga tatabbular // Adabiy meros. – Toshkent, 1980.

27. Hayitmetov A. (1070). Sharq adabiyotining ijodiy merosi tarixidan. – Toshkent: Fan, 1970. – С.319.

28. Xodizoda R. (1968). Tatabbuoti nazm va sabki she’ri Fonӣ – Navoy // Sadoi Shark. –№8, 1968, - S.120.

29. Shomuhamedov Sh. (1963) Fors-tojik adabiyoti klassiklari. –T.: O‘zdavbadadabnashr, 1963. –99 b.

30. Shomuxamedov A.Sh. (1994). Tradisiya tatabbu v tvorchestve Alishera Navai. –T.: Fan, 1994. –S. 23.

31. Shomuxamedov A.Sh. (1981). Tradisiya tatabbu v tvorchestve Alishera Navai. –T.: Fan, 1981. –S. 23.

32. Shomuxamedov A.Sh. (1983). Tatabbu v persidskoy klassicheskoy poezii. –T., 1983.

33. S.Ayniy. (1926). Namunai adabiyoti tojik. –M.: Nauka, 1926. –S.96-97.