DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2022/1/33%20-%2039الكلمات المفتاحية:
Ислом тарихи муаррих ривоят фақиҳ манба илм муфассал сийра пайғамбар муаллиф тасниф муҳаддис аллома ҳадис аҳком тафсир қўлёзмаالملخص
Абу Жаъфар Табарий ҳаёти Аббосийлар давлати заифлашиб, парчаланаётган, халифаликнинг турли ҳудудларида тўқнашувлар, келишмовчиликлар юз берган даврда ўтди. Мана шундай ҳолатга қарамай илм-маърифат ривожланиб, турли соҳаларда мўътабар асарлар ёзилди.
Абу Жаъфар Муҳаммад ибн Жарир Табарий исломшунослик хусусан, тафсир, фиқҳ, адаб, тарих каби соҳаларга оид муҳим асарларни яратди. Мақолада олимнинг ҳаёти ва илмий меросининг кенг қамровли таҳлили амалга оширилган. Табарий асарларининг манбашунослик таснифи келтирилиб, асарларининг ўзига хос жиҳатлари илмий ўрганилган. Олимнинг “Китоб таҳзиб ул-осор”, “Жомеъ ул-баён фи тафсир ал-Қуръон”, “Жомеъ ул-қироат мин-аш-шуҳур ва-ш-шозз”, “Китоб ихтилоф ал-фуқаҳо”, “Китоб ул-вақф”, “Китоб ал-латиф ал-қавл фий ахком шариал ислом”, “ал-Хафиф фи аҳком шаръия ислом”, “Адаб ал-қузот”, “Адаб ал-маносик”, “Басит ул-қавл фи аҳками шараиъул ислами”, “Китоб шарҳ ас-сунна”, “Китоб ат-табсир фи усул ад-дин”, “Адаб ан-нуфус ал-жаййида вал ахлоқ ан-нафиса” каби асарлари амалга оширилган тавсифлари билан илмий истифадага киритилган.
Абу Жаъфар Табарий илмий меросида тарих ҳам алоҳида ўрин эгаллайди. Унинг ислом дунёсида машҳур бўлган ва кўпгина олимлар томонидан ўрганилган “Тарих ар-русул ва-л-мулук” – “Пайғамбарлар ва подшоҳлар тарихи” номли асари катта илмий аҳамиятга эга. Мазкур асар олимнинг ислом илмлари билан бирга исломгача бўлган қадимги давр тарихи, адабиёти, халқ оғзаки ижодини мукаммал билганлигини кўрсатади. Табарий мазкур манбаларни асарда усталик билан истифода эта олган, маълумотларнинг илмий аҳамияти ҳозирги кунда ўз долзарблигини йўқотмаган. Алломанинг ушбу асарига кўплаб кейинги давр олимлари бирламчи манба сифатида мурожаат қилганлар.
التنزيلات
المراجع
1. Asqaloniy. (1991). Lison al-mizan. Beirut: Muassasat ar-risola.
2. Yoqut Hamaviy. (1938). Majmau-l-udabo. Cairo: Matbaa al-Ma’mun.
3. Jaloliddin Suyutiy. (1976). At-Tabaqat al-mufassirin. Cairo: Maktabat al-Wahb.
4. Jaloliddin Suyutiy. (1979). at-Tabaqot al-huffoz. Cairo: Maktabat al-Wahb.
5. Zahabiy. (1990). Siyar a’lam an-nubalo. Beirut: Doru-l-kutubu-l-ilmiya.
6. Ibn Kasir. (1991). al-Bidoya wa-n-nihoya fit history. Beirut: School of Enlightenment.
7. Ibn Nadim. (1978). Al-fixrist fi Ahbar ul-ulamail musannifin minal qudamai val muhdisin and asmai kutubihim. Beirut: Doru-l-ma’rifat.
8. Ibn Subkiy. (1976). at-Tabaqot ash-shofiiya al-kubro. Cairo: Dor al-ihya al-kitab al-arabi.
9. Ibn Khalliqan. (1978). Vafayat al-ayan and anbo abno az-zaman. Beirut: Doru-l-sadir.
10. Ignats Goldtsier. (1955). Madhhab at-tafsir al-islam. Cairo: Maktabat al-Khansi.
11. Karl Brokkelman. (1993). History al-adab al-arab. Cairo: al-Hayat al-Misriya.
12. Shokir Mustafo. (1983). At-Tarix al-arab val muarrixun. Beirut: Dar al-ilm lil-malayiyn.
13. Sezgin. (1977). History at-taras al-arab. Cairo: School of Science.
14. Jaloliddin Suyutiy. (1987). al-Itqan fiy ulum al-Qur’an. Beirut: Dar Ibn Kasir.
15. Muhammad ibn Jariri Tabariy. (1987). Tarikh al-umam val muluk. Beirut: Dor al-kutub al-ilmiya.
16. Khatib Baghdadi. (1991). History of Baghdad by Madinat as-Salam. Beirut: Doru-l-kutub al-ilmiya.
17. Xoji Khalifa. (2008). Kashf az-zunun an-asomil kutub val-funun. Beirut: Dor al-ihyo turos al-arabiy.
18. Hayriddin Zirikliy. (1998). Al-A’lam. Qomus tarajimul li ashhurul rijol van nisou minal arab val mustaribiyn and mushtashriqiyn. Beirut: Dar al-ilm lil-malayiyn.
19. Shamsiddin Davudiy. (1983). at-Tabaqot al-mufassirin. Beirut: Dor al-kutub al-ilmiya.
20. Shibl. (2004). Abu Ja’far Muhammad ibn Jarir Tabari. Riyadh: Maktabat ar-rushd.
21. Agzamova Muhabbat Mirtoxirovna (2020) About copies, translations and editions of the work Tarikh ar-rusul val-muluk. Academicia: An International Multidisciplinary Research Journal 10 (4), p. 755. doi: 10.5958/2249-7137.2020.00136.6 Available at: https://saarj.com/wp-content/uploads/ACADEMICIA-APRIL-2020-FULL-JOURNAL.pdf
22. Agzamova Muhabbat Mirtoxirovna (2020) The scientific legacy of Abu Ja’far Muhammad ibn Jarir ibn Yazid Ibn kathir ibn Ghalib at-Tabari and the importance of Tarikh ar-rusul val-muluk. Journal of Critical Reviews, 7 (5), 923-925. doi:10.31838/jcr.07.05.189. Available at: http://www.jcreview.com/search.php#. https://drive.google.com/file/d/1pItX8uIbnsBlzRh-4BerRXdAsSPf2dh/view
23. Agzamova Muhabbat Mirtoxirovna (2020) About the persian translation of “Tarikh ar-rusul val muluk” Academicia: An International Multidisciplinary Research Journal 10 (6), 416-419. Available at: https://saarj.com/wp-content/uploads/ACADEMICIA-JUNE-2020-FULL-JOURNAL.pdf Article DOI: http://dx.doi.org/10.5958/2249-7137.2020.00634.5
24. Agzamova Muhabbat Mirtoxirovna. Muhammad ibn Jarir at-Tabari is a great medieval historian. Scientific progess scientific journal. - Tashkent: Volume 2/ Issue 1. 2021. ISSN:2181-1601. № V сон. – Б. 1817-1822. Available at: https://cyberleninka.ru/article/n/mu-ammad-ibn-zharir-at-tabariy-rta-asr-buyuk-muarrihi/viewer.
25. Agzamova Muhabbat Mirtoxirovna. Fundamental historical events in the book “Tarikh ar-rusul wa-l-muluk” by Ibn аl-Jarir Al-Tabari. International Journal of Philosophical studies and social sciences. Vol 2, Issue 2, 2022. ISSN-E: 2181-2047, ISSN-P: 2181-2039. Available at: http://ijpsss.iscience.uz/index.php/ijpsss
