DOI:
https://doi.org/10.47980/TLOI/2023/3/68-76Kalit so‘zlar:
Herman Farhat Maronitlar maronit katolik cherkovi grammatik asar Livan ordeni Arab-xristian adabiyoti Xalab Arab klassik tili ilmiy jamiyat.Annotasiya
Maqolada Xalab (Aleppo, Suriya) shahridagi maronit arxiyepiskopi German Farhatning (1670-1732) hayoti va koʻp qirralik ijodi tadqiq qilingan. Oʻz navbatida, German Farhat arab adabiyoti tarixida muhim shaxs hisoblangan. Shuningdek, maqolada xristian-muallif tomonidan tuzilgan arab tili grammatikasi bо‘yicha birinchi grammatik asar «Bahs al-matalib va hass al-tolib» (“Masalalarni oʻrganish va talabalarini [arab tilini oʻrganishga] undash” tadqiq qilingan.
Ushbu maqolada Isroil Milliy Kutubxonasi fondida saqlanayotgan qoʻlyozma nusxasidan foydalandik (Inv. № 397, V. 1в-150в) va maqolada uni yozilish sabablariga oid masala koʻrib chiqilgan. Bahs al-matalib arab tilida so‘zlashuvchi bo‘lmaganlar uchun qo‘llanma bo‘lib, keyinchalik u Usmonlilar imperiyasining arab viloyatlari, ayniqsa, Livan tog‘idagi yarim avtonom mintaqadagi aniqrog`i, Bayrut (Livan)da 200 yildan ortiq, XX asr oʻrtalarigacha maktablarda, o‘quv qo‘llanmasi sifatida foydalanilgan. Ushbu grammatika kursi arab dunyosida katta rezonansga ega boʻlib, nasroniy muallif tomonidan yozilgan bu borada birinchi tadqiqot edi (hali ham ba’zi maktablarda oʻqitiladi). Arab adabiy uyg‘onish davri (Nahda) boshlanishidan bir asr oldin yashab, olim, yozuvchi va shoir sifatida tanilgan German Farhat, bu Nahdani amalga oshirish uchun kо‘p harakat qildi. Shuningdek, bu yerda arxiyepiskopning sintaksis, leksikologiya, morfologiya, stilistika, ritorika bо‘yicha yozgan asarlari ham qayd etilgan. U о‘z ishlari bilan Yaqin Sharqdagi xristian aholisining ta’lim darajasini oshirishga va “xristianlar Qur’onning muqaddas tilini mukammal о‘zlashtira olmaydi”, degan fikrni о‘zgartirishga harakat qilgan.
German Farhat cherkov xizmatini ishtiyoq va g`ayrat bilan bajarishga intilgani bilan mashhur bo`lgan. Livan monastir ordenining g‘oyaviy jihatdan ilhom bag`ishlovchisi va Usmonli Suriyaning eng muhim shaharlaridan birining arxiyepiskopi lavozimida xizmat qilgan. Uning faol ma’rifiy va ilmiy faoliyati о‘sha davrning kо‘plab olimlari va yozuvchilari e`tiborini tortgan. Arxiyepiskopning shaxsiyati va uning asarlariga qiziqish ishlari XIX asr oxiri – XX asr boshlariga tо‘g‘ri keladi.
Yuklab olishlar
Bibliografik manbalar
1. Али-Заде Э. А. (2007). История литературы Сирии XIX–XX веков. - М.: Восточная литература. – С. 411.
2. Родионов М.А. (1982). Марониты. Из этноконфессиональной истории Восточного Средиземноморья. – М.: Наука. – С. 136. https://www.pravenc.ru/text/2562392.html
3. Алеппо. https://ru.wikipedia.org/wiki/
4. Сериков Н.И. (2020) Маронитский писатель Гавриил Герман Фархат (1670–1732) и его попытки включения сочинений христианских арабских авторов в «виртуальный каталог» арабской мусульманской литературы. // Ориенталистика. Т.3, №1. - М. 3(1). – С. 143-159. https://www.orientalistica.su/jour/article/view/200?locale=ru_RU
5. Саравьев А.В. Герман Фарнат. Православная энциклопедия. (электронная версия) https://www.pravenc.ru/text/164823.html
6. Иезуиты. https://ru.wikipedia.org/wiki/
7. Rossella De Luca. (2021). The Engagement of Nineteenth-Century Scholars with Jirmānūs Farḥāt’s Baḥth al-Maṭālib: An Early Modern Textbook for Ottoman Schools. // Philological encounters. no. 3-4. – Р. 470-503.
8. Capomaccio M. (2020) Baḥṯ al-maṭālib wa-ḥaṯṯ al-ṭālib, la grammatica della Rinascita: un’indagine sull’opera del maronita Ğirmānūs Farḥāt // Studi sull’Oriente Cristiano. Vol. 24. - P. 209–238.
9. Крымский А. Е. (1971). История новой арабской литературы. М.: Наука; ГРВЛ. - С. 792.
10. Крымский, А. Е. (2022). История новой арабской литературы (XIX - начало XX века) в 2 ч. Часть 1. 2-е изд. — М.: Юрайт. – С. 332.
11. Галиметдинова О. В. (2022). Герман Фархат (1670–1732), маронитский архиепископ: жизнь и избранные труды. // Вестник ПСТГУ. Серия III: Филология. Вып. 73. - С. 9-28.
12. Brustad K. (2009). Jirmānūs Jibrīl Farḥāt // Essays in Arabic literary biography, 1350–1850 / J. E. Lowry, D. J. Steward, eds. Wiesbaden. - P. 242–251.
13. Долинина А. А. (2010). Отражение традиций классической арабской поэзии в диване Джермануса Фархата, Архиепископа Халебского // Она же. Арабески: избранные научные статьи. - СПб. - С. 110–112.
14. Graf G. (1949). Geschichte der christlichen arabischen Literatur. Città del Vaticano, Bd. 3.
15. Féghali J. (1966). Germānos Farhāt, archevêque d’Alepet arabisant (1670–1732) // Melto: Recherches Orientales. № 1. - P. 115–131.
16. Панченко К. А. (2012). Ближневосточное Православие под османским владычеством: первые три столетия, 1516-1831 / под ред. С. А. Кириллина. - М.: Инлик. – С. 654.
17. Хазарзар Р. Пешитта. Новый завет. http://khazarzar.skeptik.net/biblia/peshitta/index.htm
18. Kilpatrick H. (2006). From Literature to Adab: The Literary Renaissance in Aleppo around 1700 // Journal of Eastern Christian Studies. № 58. - P. 195–220.
19. Edwards A. (2018). Fact or fi ction? In search of the “Learned Council” of Ğirmānūs Farḥāt // Journal of Arabic and Islamic Studies. № 18. - P. 1–21.
20. Сирийское письмо. Википедия. https://ru.wikipedia.org/wiki/ جرمانوس فرحات. بحث المطالب في علم العربية.3881 م. ويب سيت 12. .
21. https://www.dig-doc.org/indexدار الوثائق الرقمية التأريحية.
22. Герман Фархат. Бахс аль-маталиб ва хасс аль-талиб. Рукопись в фонде Национальной библиотеке Израиля в Иурасалиме, Инв. № 397. Available at: https://www.nli.org.il/ar/manuscripts/NNL_ALEPH003366587/.
23. Capomaccio M. (2021). Tashīl al-ṣarf wa-l-naḥw in the 18th-century Syriac and Arabic grammars: the cases of Josephus Simonius Assemani and Ğirmānūs Farḥāt // Parole de l’Orient. Vol. 47. - P. 263–277.
24. Carl Brockelmann. (1938) Geschichte der arabischen Litteratur, suppl. 2. Leiden: Brill. – Р. 389
25. Айн Траз - Ain Traz. Википедия. https://wiki5.ru/wiki/Ain_Traz
26. Герман Фархат. Бахс аль-маталиб ва хасс аль-талиб. Описание рукописи в фонде библиотеке Университета Святого Духа в Каслике (Ливан). Рук. Инв. № 146. Grammatical Investigations. | Library of Congress (loc.gov) .https://ajdadalarab المطران جرمانوس فرحات. ألبير خوري .
27. wordpress.com/-https://arab
جرمانوس فرحات. الموسوعة العربية. عيسي فتوح . .28ency.com.sy/ency/details/7293/14
29. Walbiner C. (2022). Farḥāt, Jirmānūs // The Encyclopedia of Islam: Three / K. Fleet et al., eds. Leiden. Vol. 2022-2. – P. 21–23.
30. Описание к рукописи Бахс аль-маталиб, который хранится в Библиотеке Конгресса США. https://www.loc.gov/resource/amedscd.2013415546/?st=gallery

