Jild 9 № 1 (2026)

Мазкур мақолада Сурхондарё вилояти Сариосиё туманы ҳудудида Ҳисор тог тизмаларига кирувчи Хонжиза тоги этакларида ўтган асрларда яшаб ўтган маҳаллий уламолар ҳаёт-фаолияти, уларнинг номы билан боглиқ зиёратгоҳлар, маҳаллий масжидлар меъморчилиги ҳақида илмий маълумотлар берилган.
Шу билан бирга тог этагидаги қишлоқларда, табиат қўинида, булоқлар, шаҳидлар, дарахтлар билан боглиқ экотуристик зиёрат объектлари дала тадқиқотлари асосида ўрганилиб, илмий таҳлил қилинган.

Mazkur maqolada Imom Rabhoniy Ahmad Sirhindiy (1564-1624) tomonidan yozilgan Maktuhot asarining tasavvuf tarixi, isloh g ‘oyalari va islomiy-ma 'naviy tafakkur rivojidagi о ‘rni tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida Maktubotning mazmuniy qatlamlari, xususan, mujaddidlik konsepsiyasi, shariat va tariqat uyg'unligi, “vahdati shuhud” doktrinasi hamda sufiy amaliyotga kiritilgan nazariy yangilanishlar i/miy manbalar asosida о ‘rganildi.

Maqolada sintaktik antonimlar paradigmasi fimksional-kognitiv yondashuv asosida tadqiq etiladi. Antonimik konstruksiyalarning konseptual mohiyati, diskursdagi vazifalari va kommunikativ imkoniyatlari tahlil qilinadi. О ‘zbek tilidagi misollar asosida sintaktik antonimlarning kognitiv-diskursiv imkoniyatlari ham о ‘rganiladi. Tadqiqot natijalari sintaktik antonimiyani modellashtirish, ularning paradigmatik tizimini aniqlash hamda til va tafakkur munosabatlarini chuqurroq yoritishda muhim nazariy ahamiyat kasb etadi.

Maqolada ruboiylarni g'oyaviy-tematik jihatdan tahlil qilishda Sa ’diy ijodi, xojagon va chishtiya tariqatlari ta’siri kuzatiladi. Shoirayni paytda и o‘z ruboiylarida umumislomiy hamda umuminsoniy axloqiy fikrlarni ilgari surib, ilg‘or milliy, diniy qadriyatlarni yanada mustahkamlagan. Amir Xusrav Dehlaviy ruboiylarining tahlili asosida ularning g'oyaviy va badiiy tizimi bilan tanishish, shoirning ruboiynavislik sohasidagi mahorati qirralarini aniqlash, bu ijodiyjarayonningfors-tojikadabiyoti tarixida tutgan о ‘mini belgilashdek maqsadni о ‘z oldiga qo ‘ygan.

Ushbu maqolada hanafiy mazhabining asosiy fiqhiy manbalaridan bin bo ‘Igan Burhonuddin al-Marg‘inoniyning “al-Hidoya”asarini yoddanbilgan hanafiy faqihlar haqidagi ma ’lumotlar tahlil qilinadi. Klassik tabaqot va tarixiy manbalar asosida asamiyod olgan, uni yoddan dars bergan va imlodan о 'qitgan ulamolar aniqlanadi hamda ularning ilmiy faoliyati о ‘rta asr islom ta ’Um tizimi kontekstida baholanadi. Tadqiqot “al-Hidoya ”ning hanafiy mazhabida asosiy ta ’Um matni sifatidagi о ‘mini va fiqh ta ’limida matnni yod olish an ’anasining ilmiy ahamiyatini ochih beradi.

Мазкур мацолада араб тилидаги сўз туркуми тизимида “уарф ” категориясининг ўрни ва таснифи масаласи илмий жиҳатдан таҳлил этилган. Араб граммапгистлари ва шарцшунос олимларнинг қарашлари қиёсий жиҳатдан ўрганилиб, “ҳарф” тушунчасининг ўзбек тилидаги қўлланилиши билан фарцли жиҳатлари очиб берилган. Тадқиқотнинг асосий объекта Маумуд Замахшарийнинг “Муқаддамату-л-адаб” асари бўлиб, ундаҳарф туркуми (ёрдамчи сўзлар)нинг структур-грамматик хусусиятлари мумтоз ва замонавий шарқ тилшуносларининг бу борадаги фикрлари асосида қиёсий-назарий жиҳатдан таҳлил қилинган.

Maqola qozoq tilidagi akademikyozuv to ‘siqlarini tadqiq qilishda keys-stadi metodotogiyasini nazariy asoslashga bag 'ishlangan. Adabiyotlar tahlili hamda R. Yin va Sh. Merriamning metodologik konsepsiyalari asosida PhD doktorantlarining individual strategiyalarini aniqlashga qaratilgan sifat tadqiqoti dizayni tavsiflanadi. Ma’lumotlar triangulyatsiyasi va natijalarni kodlashda maxsus dasturiy ta ’minotdan (NVivo/MAXQDA) foydalanishga alohida e ’tibor qaratilgan. Pilot tadqiqot natijalari translingval strategiyalarning ustunligini ко ‘rsatadi va ixtisoslashtirilgan yozuv markazlari orqali doktorantlarni institutsional qo'llab-quvvatlash zarurligini ochib beradi.

Maqolada turizm mutaxassisligi talabalariga kasbiy yo'naltirilgan ingliz tilini о ‘qitishning zamonaviy metodlari ко ‘rib chiqiladi. Tadqiqotning maqsadi - global turizm industriyasida kasbiy faoliyat uchun zarur bo'lgan kommunikativ kompetensiya, kasbiy lug ‘at boyligi va madaniyatlararo tushunishni rivojlantirishga qaratilgan samarali metodik yondashuvlarni aniqlashdir. Tadqiqot davomida ilmiy adabiyotlar tahlili, о ‘qituvchilar va talabalar о ‘rtasida so ‘rovnoma о ‘tkazish hamda darslarni kuzatish metodlaridan foydalanildi. Asosiy e 'tibor kommunikativ, loyihaviy va fan bilan tilni integratsiyalashgan holda о ‘qitish (CL1L) metodlariga qaratildi. Natijalarga ко ‘ra, real materiallar, rolli о ‘yinlar, simulyatsiyalar hamda Kahoot, Padlet kabi raqamli platformalar talabalarning qiziqishini oshirib, kasbiy muhitda ishonchli va erkin muloqot qiiish ко ‘nikmalarini rivojlantiradi. Tadqiqot til va kasbiy mazmunni integratsiyalashgan holda о ‘qitish nazariya va amaliyotni uyg‘unlashtirishini ko‘rsatadi. Ushbu metodik yondashuv talabalarning kasbiy midoqotga tayyorgarligini oshirib, Qozog ‘istonning turizm sohasini xalqaro darajada tanitish qobiliyatini shakllantiradi.

Ushbu ilmiy maqola arab tilshunosligida terminologiya nazariyasining tarixiy evolyutsiyasi, metodologik asoslari, zamonaviy muammolari va kelajak istiqbollarini kompleks tahlil qiladi. Maqolaning ilmiy ahamiyati shundaki, и zamonaviy globalizatsiya sharoitida arab tilining ilmiy va texnologik diskursdagi о ‘mi haqida dolzarb xulosalar chiqaradi. Tadqiqot terminologik siyosatni ishlab chiqish, akademiyalararo hamkorlikni kuchaytirish va raqamli resurslarni rivojlantirish bo ‘yicha amaliy tavsiyalar ham taklif etadi.

Ushbu maqolada K’ab ibn Zuhayr ibn Abi Sulayma hayoti va ijodi, и tomonidan yozilgan “Banat Suad” qasidasining adabiyot tarixdagi ahamiyati yoritib berilgan. Qasida oliyjanob his-tuyg ‘ular va to ‘g ‘ri g ‘oyalarni ifodalovchi, yuqori va mukammal san ’at shaklida yaratilgan bo ‘lib, ma ’nolar, muammolar va shakljihatidan abadiy va mukammal bir asarsifatida pay do bo ‘Igan. Bundan tashqari, maqolada uning ajdodlari, “Lamiyya” qasidasi va “Ikki asr shoiri ” deb nom olgan Ka ’b ibn Zuhayrning johiliyat va islom davrida yozgan qasidalari о ‘rtasidagi kichik bir farq ochib berilgan.

Ушбу мацолада араб тилшунослигида атамашунослик фанининг шаклланигии, ривожланиш босцичлари ва унинг илмий аҳамияти атрофлича таҳлил қилинади. Атамаларнинг сарф ва наув фанлари бил ан узвий боглицлиги, уларни билиш араб тилини чуцур ўзлаштиригида ҳал цилувчи омил экани асослаб берилади. Шунингдек, атаманинг илмий тушунча сифатида вужудга келиши, унинг лугавий ва шаръий маънолари ўртасидаги фарцлар ёритилади. Мақолада Қуръони карим, исломий илмлар, калом ва наҳв илми доирасида илк атамаларнинг пайдо бўлишига алоҳида эътибор царатилган. Араб тилида атама яратиш усуллари — иштикоқ, қиёс, мажоз, таъриб, наут ва генерация каби воситалар илмий мисоллар асосида таулил қилинади.

Maqolada 0‘zbekiston Respub-likasida olib borilayotgan de-radikalizatsiya sohasidagi ho I at, mahalliy va xalqaro miqyosda tinchlik va bag ‘rikenglikni qo ‘llab quvvatlash hamda mustahkamlash borasidagi harakatlar, ushbu jarayonni qo ‘llab quvvatlashdagi ilmiy-ma 'rifiy yondashuvlar haqidaso ‘zyuritiladi. Shuningdek radikalizmga boglab talqin qilinayotgan an ’anaviy islomga aloqador bo ‘Igan “jihod” atamasi musulmon olimlarining fikrlari va tnuqaddas manbalarga bog'lab tahliliyfikrlar asosida hayon qilinadi.

Bugungi globallashuv jarayonida islom dinidagi aqidaviy masalalarni to ‘g ‘ri tushunish va ularga taalluqli dalillarni to‘g‘ri talqin qilish muhim ahamiyat kasb etadi. Nafaqat bugungi davrda, balki tarixda ham ushbu masalalar e ’tiborga molik jarayonlar edi. Chunki, ularni noto ‘g ‘ri talqin qilish natijasida insonlar о ‘rtasida turli ig vo vafitnalar kelib chiqqanligi ко ‘pchilikka ma ’lumdir. Shu sababli, ushbu mavzu turli davr va mintaqalarda yashab ijod qilgan olimlarning diqqat markazida bo ‘lib kelgan. Jumladan, Jamoliddin Ahmad G'aznaviy ham mazkur mavzuga alohida ahamiyat qaratib, uni chuqur ilmiy tahlil qilgan.

Ushbu maqola buyuk mutafakkir Abu Nasr Forobiyning “Ihso al-ulum ” asaridagi kalom ilmiga oid qarashlarini tahlil qilishga bag 'ishlangan. Asarda Forobiy о ‘sha davrlarda mavjud bo ‘Igan ilmlarni besh bo ‘limga bo ‘lib, oxirgi bo ‘limda о ‘zining kalom ilmiga munosabatini bildiradi. Forobiy “Ihso al-ulum ”da kalom ilmiga oid eng mukammal la ’riflardan birini beradi. Shuningdek, muallif Forobiyning kalom ilmiga bergan ta’rifini va uning ushbu Um haqida qarashlarini yoritgan. Manbalarda kalom ilmiga oid dastlabki la ’rifni Forobiy bergan degan ma ’lumotlar ham keltirilgan ho ‘lib, maqolada ularning qay darajada asosli ekani yoritiladi.

Mazkur maqolada Qur ’on qiroati ilmining shakllanishi va rivojlanish jarayonida qiroat imomlarining о‘mi ilmiy asosda tahlil qilinadi. Tadqiqotda qiroatlarning yetti turdan о ‘n qiroat tizimigacha kengayish jarayoni, ularning standart I ashtirilish sabablari hamda ushbu jarayonda yetakchi qiroat imomlarining metodologik yondashuvlari yoritiladi. Shuningdek, qiroat, rivoyat va tariq tushunchalari o'rtasidagi farqlar izohlanib, sahih qiroatlarni aniqlashda isnod, Usmon mus ’hafi rasmiga muvofiqlik va arab till grammatik qoidalarming tutgan о ‘rni ко ‘rsatib beriladi. Maqolada о ‘n qiroat imomlarining ilmiy merosi, ularning qiroat ilmidagi mavqei tarixiy manbalar asosida tahlil qilinadi.

Ushbu maqolada Sahihul Buxoriy asarining G'arb olimlari tomonidan ilmiy nuqtai nazardan о ‘rganilishi va baholanishi batafsil tahlil qilinadi. Tadqiqotda, Sahihul Buxoriy nafaqat Islom olamida, balki butun dunyo miqyosida hadis ilmida asosiy manba sifatida qanchalik e ’tiborga loyiq ekanligi ко ‘rsatib beriladi. Shuningdek, maqolada Sahihul Buxoriy asarining xalqaro ilmiy hamjamiyat tomonidan qanchalik yuqori baholangani, uning ishonchliligi va tanqidiy ilmiy mezonlar asosida qadrlanishi, hamda jahon ilmiy maydonida hurmatga sazovor manba sifatida tan olinishi haqida kengroq ma ’lumot beriladi.

O'rta asrlar musulmon muarrix-dinshunos olimlar о ‘z asarlarida turli dinlar la ’limotlari, marosimlari, ibodatlari va muqaddas manbalari bilan birga din asoschilari haqida ham batafsil ma’lumot berib о ’tkanlar. Ushbu maqolada О ‘rta asrlar muarrixi AU ibn Husayn Mas ’udiyning “Muruj az-zahab ” asarida zardushtiylik dini “payg'ambari” Zardushtning hayoti va faoliyati haqida kelgan ma’lumotlar Beruniy va Shahristoniy kabi olimlarning asarlari bilan qiyosiy tahlil qilinadi.

Ушбу мацолада диний ксенофобиянинг глобаллашув даврида намоён бўлиши хусусиятлари билан бир қаторда, унинг ёшлар онгига, жамиятга таъсири, пайдо бўлиш омиллари, олдини олиш механизмлари каби масалалар ёритилган. Ксенофобияни олдини олишда ижтимоий, иқтисодий, сиёсий, таълим, маданият, ахборот, ОАВ орцали амалга оширилиши мумкин бўлган ислохртлар таҳлил этилган. Диний ксенофобия глобаллашув даврига келиб, диний сегрегация, этноцентризм, гуруҳдаги фаворитизм, ацидапарастлик каби уодисалар натижасида дин ва миллатлар ўртасида содир бўлаётган келишмовчилик ва низоларнинг асосий омилларидан бирига айланаётгани ўрганилган.

Ushbu maqolada, islom aqidasi va diniy tafakkur tarixida muhim o'rin tutgan Abu Shakur as-Solimiyning hayoti, ilmiy faoliyati va “at-Tamhid fi bayon at-tavhid” nomli asari, hamda и asosida majusiylar (zardushtiylar) e 'tiqodining kelib chiqishi, shakllanishi va ularning diniy toifalari chuqur tahlil qilinadi. Maqolada, muallif asarda keltirilgan majusiylik haqidagi fikrlar, ularning Xudo haqida bo ‘Igan tasavurlari, dualistik e ’tiqodlari ochib beriladi.

Maqolada ohod xabar tushunchasining lug'aviy va istilohiy ma’nolari, uning usul al-fiqhdagi nazariy asoslari hamda hanafiy mazhabida hujjat sifatida qo ‘llanish doiralari tahlil qilinadi. Itnom Abu Hanifa, Dabusiy, Pazdaviy, Sarahsiy, Abdulaziz Buxoriy va boshqa hanafiy usulchilarining qarashlari qiyosiy usulda yoritiladi. Shuningdek, xabar al-vohidning ibodat, muomalat va jazolarga oid hukmlarda dalil bo ‘lishi masalasidagi ixtiloflar tizimli tarzda ко ‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari islom huquqi metodologiyasida ohod xabar tushunchasining hujjatlik mezonlarini anglashga xizmat qiladi.

Мазкур мақолада диний материалларни таҳлил қилишда олимлар тўқнаш келадиган муаммо уақида фикр юритилади. Дин психологиясида соф материалистик ёндашув таҳлилнинг бир ёқламалигига олиб келади. Бунга мисоллар кўп. Бу камчиликни бартараф этим учун янгича ёндашув талаб этилади. Бу ёндашув дин психологиясига янги тамойилнинг киритилиши зарурлиги билан белгиланади. Илоҳийлик тамойили мазкур муаммонинг ечимидир. Бунине учун тургун ва нотургун тизимлар масаласини ҳал этишга тўгри келади. Мацолада мана шу масалалар ёритилади.

Zamonaviy global ta 'Um tizimlari raqamli transformatsiya bosqichini boshdan kechirmoqda. Ushbu jarayonda sun ’iy intellekt (Al) ta Tim texnologiyalarining asosiy harakatlantiruvchi kuchiga aylandi.ulosa. Zamonaviy global tizimlari raqamli transformatsiya bosqichini boshdan kechirmoqda. jarayonda sun 'iy inlellekt (Al) ta 'Um texnologiyalarining asosiy harakatlantiruvchi kuchiga aylandi. Aiga asoslangan adaptiv ta'lim-bu har bir о ‘quvchining individual ehtiyojlari va imkoniyatlariga qarab tarkib, vazifalar va baholash yo ‘llarini dinamik ravishda tartibga soluvchi ta 'lim yondashuvi. Ushbu usul ta jimni individuallashtirishni keying! bosqichga ко ‘tarishi va ta 'lim natijalarini yaxshilashi mumkin. Maqolada adaptiv la 'limning kontseptual asoslari, ushbu yondashuvda sun 'iy intellektning roli, amaliy qojlash sohalari, ta'lim samaradorligiga ta’siri va ushbu texnologiyalarni qo ‘Hash xavfi tahlil qilinadi.

Mazkur maqolada axborot xavfsizligini ta 'minlashda biometrik autentifikatsiya texnologiyalarining ahamiyati vayuz orqali shaxsni tanib olish usullarining dolzarbligi tahlil qilinadi. Tadqiqot Local Binary Pattern Histogram (LBPH) algoritmi asosida shaxsni aniqlash yondashuviga qaratilgan. Maqolada algoritmning nazariy asoslari, yuz tasviridagi lokal tekstura xususiyatlarini ajratib olish, tasvirni bloklarga bo 'lish, har bir blok uchun histogramlarni shakllantirish va ularni solishtirish orqali shaxsni aniqlash jarayoni batafsilyoritilgan. Shuningdek, LBPH algoritmining hisoblash murakkabligi pastligi, real vaqt rejimida ishlash imkoniyati va apparat resurslariga kam talab qo 'yishi uning axborot xavfsizligi tizimlarida samarali qo jlanishini ta 'minlaydi. Tadqiqot davomida algoritmning amaliy afzalliklari, shuningdek. tasvir sifati, yorug 'lik sharoiti vayuz holatining о ‘zgarishiga bog'liq cheklovlari ham baholandi. Olingan natijalar LBPH algoritmi kichik va o'rta darajadagi axborot xavfsizligi tizimlarida samarali ishlashini ко 'rsatadi va uni qo 'shimcha himoya mexanizmlari bilan integratsiya qilish orqali tizimning umumiy ishonchliligini oshirish mumkinligini tasdiqlaydi.

Maqolada () ‘zbekiston Respublikasi iqtisodiyotining innovatsion transformatsiyasi sharoitida yuqori texnologiyali sanoatning rivojlanish tendensiyalari О 'zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. M. Mirziyoyev ma 'ruzasida belgilangan texnologik va Annotatsiya. Maqolada () ‘zbekiston Respublikasi iqtisodiyotining innovatsion transformatsiyasi sharoitida yuqori texnologiyali sanoatning rivojlanish tendensiyalari О 'zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. M. Mirziyoyev ma 'ruzasida belgilangan texnologik va