Jild 8 № 2 (2025)

Угибумақоладаҳанафиймазҳаби асосчиси Имом Абу Ҳанифага қариш билдирилган айбловлар рад этилади. Унинг обрўси беқиёс бўлсада, турли адашган оқимлар томонидан танқидга учраган. Мақолада жаҳмийлар, муржиъийлар, муътазилийлар, шиалар ва боищалар тамонидан Абу Ҳанифага нисбатан асоссиз билдирилган бидъат айбловлари таулил қилиниб, унинг «Фиқуул-акбар» ва «Фиқҳул-абсат» каби ақидага оид асарларига таяниб, илмии раддия келтирилади.

Bugungi kunda ziyoratgohlar bilan bog'liq ma’lumotlarni to‘plash va tahlil qilishda ко 'plab tegishli ilmiy tadqiqot markazlari, oliy ta ’Um muassasalari tadqiqotchilari tomonidan ilmiy ishlar olib borilib amaliyotga joriy etilmoqda. 21-asrning boshlaridan boshlab axborot texnologiyalari ijtimoiy-gumanitar va diniy-ma ’rifiy sohalarini rivojlantirish borasida keng qo ‘llanila boshlandi. Xususan, turizm, ziyorat turizmi borasida ilmiy tadqiqotlar, tarixiy hodisalarni virtual voqelik asosida о ‘rganish, ajdodlar meroslarining raqamli resurslar bazasini yaratish va boshqa tadqiqotlarni ко ‘rsatish mumkin.

Ushbu maqolada yashil sukuk korxonalarning innovatsionfaoliyatini rivojlantirishning zamonaviy usuli sifatida atroflicha о ‘rganilgan. Xususan, maqolada innovatsiya tushunchasi, uning ta’rifi, korxonalarda hozirgi raqobat darajasi yuqori bo ‘Igan bozorda innovatsion faoliyatini rag'batlantirishning dolzarbligi, korxonalar innovatsion faoliyatini moliyalashtirish usullari, yashil sukuk tushunchasi, yashil sukukning hozirgi holati va yashil sukuk innovatsiyalarni rag ‘batlantirishning zamonaviy usuli sifatida hozirda mavjud va dolzarb bo ‘Igan eng so ‘nggi malumotlar asosida atroflicha yoritilgan.

Мақолада Ўзбекистонда мавжуд маданий мерос объектларинингумумий туризмнинг муҳим йзналиши ҳисобланадиган тарихий-маданий туризмни ривожлантиришдаги аҳамияти, унинг таркиби ҳақида сўз боради. Тарихий-маданий туризмни ривожлантириш бўйича мамлакатимизда олиб борилаётган ишлар, чора-тадбирлар, бу йўналишнинг зиёрат ва гастрономии туризмни рив ожл а н т и ришдаг и аҳ ам и я т и ёр и т илган. Шунингдек, маданий мерос объектларини таснифлаш, муҳофаза, реконструкция цилиш ва бу борада Хитой тажрибасига тўхталиб ўтилган.
Таянч атамалар: Маданий мерос, UNWTO, дестинация, цивилизация, ЮНЕСКО, гид, инфратузилма, имидж, глобал, миллий, объект.

Ushbu maqolada sun 'iy intellekt (SI) va chatbot texnologiyalarining zamonaviy turizm va mehmonxona xizmatlari tizimida qo ‘llanilishi chuqur tahlil etiladi. So ‘nggiyillarda raqamli texnologiyalar tez sur 'atlar bilan rivojlanib, turistik xizmatlar ко ‘rsatish jarayonlarini avtomatlashtirish, optimallashtirish va mijozlarga yo ‘naltirilgan yondashuvni kuchaytirishda muhim vositaga aylandi. Xususan, chatbotlar orqali xizmat ко ‘rsatish sifati oshib, real vaqt rejimida mijozlar ehtiyojlariga javob berish imkoniyati kengaydi. Maqolada sun ’iy intellekt va chatbotlarning nazariy asoslari, ularning texnologik xususiyatlari, jahon va O'zbekiston amaliyotidagi qo'llanilishi, afzalliklari, mavjud muammolar va istiqbolliyo ‘nalishlaryoritilgan. Tadqiqot natijalari asosida turizm sohasida raqamli innovatsiyalarni yanada rivojlantirish bo'yicha ma ‘lumotlar berilgan.

Raqamlashtirish jar ay onida harcha korxona, tashkilot va muassasalarda saqlanayotgan, uzatilayotgan va qabul qilinayotgan ma’lumotlarni kiberhujumlardan himoyalanish uchun sun ’iy intellektni qo'llash va tarmoq havfsizligini ta’minlash uchun bugungi kunda eng zarur bo ‘Igan usullar keltirilgan. Kompyuter tarmog ‘ida bo ‘ladigan tahdidlarni operativ ravishda aniqlashda va kiberhavfsizlik sohasida ilg ‘or texnologiyalarni joriy etishda sun ’iy intellektga asoslangan dasturiy vositalarni ishlab chiqish hamda tarmoq havfsizligini ta ’minlashda tashkiliy, texnikaviy, dasturiy va kriptografik vositalarni qo ‘Hash usullari taklif etilgan.

Maqola pravoslav cherkovida ziyoratlarning о ‘rganilishiga, uning tarixiy rivojlanishiga va zamonaviy tendensiyalariga bag ‘ishlangan. Ziyorat pravoslav xris tian lari hayotida muhim ahamiyatga ega bo'Hb, bu imonning ifodasi, ruhiy amaliyot va Iso Masih hamda xristianlar tarixidagi muhim voqealar bilan bog ‘liq bo jgan tarixiy joy I ar bilan aloqadir. Maqolada pravoslavlikda ziyorat an ’analarining rivojlanishi, xristianlikning dastlabki asrlaridan boshlab va tarixiy о 'zgarishlarningziyoratga turli davrlarida tasiri ко‘rib chiqUadi. Zamonaviy pravoslav an ’analarida ziyoratlarning hozirgi holatiga, shu jumladan ziyorat safarlariningyangi shakllariga va zamonaviy xristianlar duch kelayotgan muammolarga qaratilgan.

Mazkur maqolada О 'zbekistonning tarixiy va zamonaviy obidalari hamda inshootlaridagi ramzlarga alohida urg‘u berilgan. Islom me ’morchiligidagi mashhur ramzlar - eshik, ostona, ustun, minora, qibla, mehrob, minora singari atributlar qiyoslash Metodi orqali misoliar yordamida tushuntirib berilgan. Xususan, Samarqand, Buxoro, Xiva, Termiz kabi shaharlardagi tarixiy obidalarning eshiklari, gumbaz, xonqoh, peshtoqlariga bitilgan geometrik va simmetrik ganchlarning ma ’lum ramzlarni anglatishi asosli hujjat-dalillar asosida yoritib berilgan.

Ушбу мақола Қозогистон Республикасидаги диний вазият, давлатнинг диний сиёсати ва дунявийлик тамойилларини амалга ошириш тажрибасига багишланган. Тадқиқот давомида Ислам ва Христиан динларининг тарихий ривожланиши, янги диний оцимларнинг таъсири ва диний таълим тизими атрофлича таҳлил қилинади. Шунингдек, Қозогистондаги диний барқарорлик ва ижтимоий тотувликни таъминлаи/даги илмий-тадқиқот марказларининг роли ҳа.мда сўнгги ютуқлар кўриб чиқилади.

Мазкур мақола Янги Узбекистонда фуцароларнинг виждон эркинлиги ҳуқуқи кафолатларини янада мустаҳкамлаш ҳамда диний-маърифий соҳадаги ислоҳотларни янги босқичга олиб чиқиш борасида амалга оширилаётган ислохотларнииг мазмуни, моҳияти ва тарихий аҳамиятини очиб беришга царатилган.

Maqolada Siyosiy sotsializatsiya so ‘rovnomasining ishlab chiqilishi va tasdiqlanishi ко‘rib chiqiladi. Anketa har bir shkalada 5 fa savol/ bayondan iborat 11 tashkaladan iborat bo ‘lib, shaxsning quyidagi toifalardagi ijtimoiy-siyosiy munosabatlarini aniqlash imkonini beradi: 1. Kognitiv komponent — siyosiy onglilik, siyosatga qiziqish; 2. Emotsional-qiymat komponenti - siyosiy o‘ziga xoslik, siyosiy institutlarga ishonch, siyosiy bag'rikenglik; 3. Xulq-atvor komponenti - siyosatda ishtirok etish, fuqarolik mas ’uliyati, siyosiy samaradorlik; 4. Ijtimoiylashuvning agentlari va omillari - oilaning ta siri, ta 'limning ta siri, ommaviy axborot vositalari va Internetning ta siri.
Maqolada 20-30 yoshdagi talabalar orasidan 60 kishidan iborat tanlovda yoshlarning siyosiy ijtimoiylashuvini о ‘rganish doirasida о ‘tkazilgan metodologiyani tasdiqlash va sinovdan o'tkazish tasvirlangan.

Мазкур мақолада мусулмон мутафаккирлари томонидан яратилган асарлар Ғарб ва Шарц олимлари томонидан ўрганилиши тадқиқ этилган. Мусулмон фалсафаси куп тармоқли бўлиб, Ғарб ва Шарц тадцицотчиларнинг ёндашувлари ҳам турличадир. Рационал цараш кўпроц гарб олимлари томонидан ўрганилгани, умуман, фалсафий таҳлил гарбга хос эканлиги сир эмас. Мусулмон дунёсида ҳам гарб методологияси асосида тадциц цилувчи изланувчилар ҳам талайгина бўлиб, цаисидир даражада бир томонлама ёндатув мавжудлигига uiuopa қилади. Бу ерда мураккаб масалалардан бири теологик қараииарни рационал таҳлил қилитдир. Бу борада Форобий, Ибн Сино, Ибн Рушд ва Имом Ғ'аззолий феноменлари беқиёсдир. Мусулмон фалсафасидаги асосий масалалар мазкур алломалар асарларида акс этиб туради. Illy кунгача мусулмон фалсафасига оид гарб тадқиқотлари салмоқли бўлсада, Эрон. Туркия, Миср ва Ҳиндистон олимларининг ишлари ҳам таҳсинга сазовордир. Шарқ мусулмон фалсафасини тадқиқ этишда янги ёндатувлар Ватанимизда диншунослик, исломшунослик, дин фалсафаси фанларини мукаммаллашишига муносиб ҳисса қўпииб қолади.

Угибу мақолада Абу Ҳафс Насафийнинг «Китоб ал-қанд» асари ҳақида сўз боради. Бу асар XII асрга оид ҳадис илми бўиича боища манбалардан кўра кўпроқ маълумотларни ўзида мужассам қилган. Бу манба XX аср бошларига қадар йўқолган асарлар қаторида саналиб келар эди. Унинг кашф этилиши, умуман, Ватанимиз тарихини, хусусан, Самарқаид ҳадис илми тарихини ёритишда катта янгилик бўлди.

Мазкур мақола Абу Нуайм Асбаҳонийнингуаёти ва илмиймеросига багишланган. Абу Нуайм ал-Асбаҳонийнинг фаолияти ислам илми ўрганувчиларини илҳомлантиришда катта аҳамиятга эга бўлган муҳим шахе бўлиб қолмоқда. Мақолада, нафақат Абу Нуайм Асбаҳонийнинг ислам илмлари тараққиётига қўшган ҳиссаси ва унинг маънавий ва интеллектуал анъаналарни шакллантиришга бўлган катта таъсири ҳақида маълумотлар берилган, балки унинг тасаввуф назарияси ва тарихини ривожлантиришдаги ҳиссасига алоҳида эътибор қаратилган.

Maqolada Shayh Najmiddin Kubro hayoti va faoliyati davomida asos solgan Kubroviylik ta ’limolining mustaqillik yillarida yurtimizda о 'rganilish holati muxtasar shakl tahlil etilgan. Jumladan, ilmiy jamoatchilik tomonidan e’tirof etilgan ilmiy tadqiqot ishlari tahliliga asosiy urg'u berilib, maqolaning manbaviy asosi ishonchliligi muhim e ’tibor qaratildi.

Ushbu maqola fiqh i/mining yirik namoyondalaridan biri va muhaddis olim Imom A ’zam Abu Hanifa (r.h.)ning hadis ilmidagi o'rni va ta’sirini о ‘rganishga qaratilgan. Abu Hanifa (r.h.) dunyoga eng ко ‘p tarqalgan mazhab asoschisi bo ‘lib, uning ilmiy faoliyati, ayniqsa hadislarni sharhlash, ulardan fiqhiy hukmlar chiqarishda qo ‘llangan usullar haqida chuqur tahlil qilinadi. Maqola hadislarni to ‘plash, ularni to ‘g ‘ri tushunish va qo ‘Hash, shuningdek, Imom A zamning hadis ilmi bo'yicha ishlab chiqqan metodlari haqida ham batafsil ma ’lumot beradi. Ushbu maqolada, Abu Hanifa (r.h.)ning hadis ilmini rivojlantirishdagi xizmatlari, uning hadislar haqidagi ehtiyotkorlik va tanqidiy yondoshuvi tahlil qilinadi.

Мақолада турк ва узбек адабиётининг дастлабки романлари бўлган “Интибоҳ” ҳамда “Ўткан кунлар” асарларида учрайдиган тасвирий, хусусан, экспрессивликни таъминловчи воситаларни қиёслаб тадқиқ этиш мақсад қилиб олинган. Қаҳрамонларнинг ҳиссий олами уларнинг юз ифодаси, ранги, гавда ҳолати ва хатти-ҳаракатларида қаи даражада акс эттирилгани мисоллар ёрдамида кўриб чиқилади. Шунингдек, мақолада тасвирий воситаларнинг ҳар иккала асар маҳсадини очиб беришдаги аҳамияти хақида сўз боради.

Ushbu maqolada arab tilini о ‘rganishda tinglab tushunish kompetensiyasini shakllantirishga oid zamonaviyyondashuvlaryoritilgan. Tinglab tushunish jarayoniga ta sir qiluvchi kognitiv va psixologik omillar, xususan, idrok qilish, eshitish xotirasi, ichda gapirish, solishtirish, oldindanfahmlash (antitsipatsiya) va mantiqan tushunish jarayonlari tahlil qilingan. shuningdek, audio-ma’lumotni samarali qabul qilishni ta ’tninlovchi metodik yondashuvlar tahlil qilingan. Muallif tomonidan ishlab chiqilgan bosqichma-bosqich mashq modeli va interaktiv о ‘quv texnologiyalarining ahamiyati asoslab berilgan.

Mazkur maqolada “Mutarriz” nisbasi bilan tanilgan qomusiy olimlarning hayoti, ilmiy faoliyati va ularning islom sivilizatsiyasi taraqqiyotidagi о ‘rni tahlil etiladi. Tadqiqot davomida IX-XV asrlar oralig'ida yashab, Bog'dod, Damashq, Xorazrn, Buxoro, Isfahan kabi markazlarda faoliyat ko'rsatgan mutafakkirlarning ilm-fanga qo'shgan hissasi ochib berilgan. Ayniqsa, tilshunoslik, hadis ilmi, fiqh, tibbiyot va falsa fa sohalaridagi ulkan xizmatlari yoritilgan. “Mutarriz ” nisbasi dastlab kasb (tikuvchilik) bilan bog 'liq bo ‘Isa-da, vaql о ‘tishi bilan bn nisba bilan atalgan allomalar о ‘zlarining ilmiy merosi orqali dunyo ilmiy jamoatchiligida tan olingan. Warning asarlari, ilmiy maktablari va shogirdlari haqida ham muhim ma 'lumotlar keltirilgan. Maqola tarixiy manbalar asosida tayyorlangan bo ‘lib, о ‘zbek va islom ilmlari tarixini о ‘rganishda muhim ilmiy ahamiyatga ega.

Ушбумақолада араб тилидаги насб б.'-(بصنلا)ҳолатида ифодаланадиганмафъуллар (لوعفملا)нинг турлари, уларнинг грамматик хусусиятлари ва жумладаги вазифалари чуқур таҳлил этилади. Мақолада мафъул биҳ (тўгри тўлдирувчи), мафъул фийҳ (замен ва макон ҳолати), мафъул лиажлиҳ (сабаб мафъули), мафъул мутлақ (мутлақ мафъул) ва мафъул маъаҳ (биргалик мафъули) каби асосий турлари таърифланади, уларнинг насб холатнда келиш сабаблари ва ифодаланши шакллари кўриб чиқилади. Ҳар бир мафъул тури учун араб тилидаги аниқ мисоллар келтирилиб, уларнинг жумладаги синтактик ўрни ва семантик маънолари таҳлил қилинади.

Maqolada O‘zbekiston oliy o‘quv ‘tlarida ta 'Um о ‘zbek tilida olih boriladigan guruhlarda rus tilini о ‘qitishda kognitiv faollikni faollashtirishning innovatsion texnologiyalari va ularning yangi avlod mutaxassislarining kasbiy va shaxsiy rivojlanishidagi roll tahlil qilinadi. Maqolada ushbu usullarning asosiy xususiyatlari muhokama qilinadi. Zamonaviy sharoitda innovatsion ta’lim jarayonini, o'quvchilarning noan’anaviy mustaqil ta’lim va kasbiy faoliyatini tashkil etishga qodir bo ‘Igan о ‘qituvchi talab qilinadi - bu ta ’Um sub 'ektining shaxsiyati, uning shakllanishi asosiy ustuvorlikdir

O'zbek nutq madaniyatining tarixiy ildizlarini, lining shakllanishiga doir jihatlarni o'rganish qadimdan shakllanib kelgan o'zbek till sohiblarining nutqi va muloqotining o'ziga xos xususiyatlarini aniqlashga xizmat qiladi. Shu nuqtai nazardan qaraganda, hozirgi globallashuv davrida nutq inadaniyati va odobini tarixiy asarlar tili asosida о 'rganish ma 'lum nazariy va amaliy ahamiyat kasb etadi. Bu esa mazkur mavzuning dolzarbligini belgilaydi.

Ushbu maqola antropotsentrik tilshunoslikda inson omilining ahamiyati va uning til o'qitishdagi la’sir ini o'rganadi. Antropotsentrik tilshunoslik tilning rivojlanishi va uni о ‘rganish jarayonida inson tafakkuri, madaniyati va ijtimoiy o’zaro ta’sirini markaziy o'ringa qo’yadi. Maqola nazariy yondashuvlar, pedagogik uslublar hamda individual til o’rganuvchilar, ijtimoiy muhit va madaniy ta’sirlarning til o’zlashtirishdagi rolini yorituvchi empirik tadqiqot natijalarini tahlil qiladi. Tadqiqot sifat metodologiyasidan foydalanib, mavjud adabiyot va amaliy misollarni tahlil qiladi hamda Ungvistik kompetensiyada inson omilining muhimligini ко ‘rsatadi. Natijalar shuni ко ‘rsatadiki, til о ‘qitish metodologiyalari о ‘quvchilarning kognitiv, emotsional va ijtimoiy ehtiyojlariga mos ravishda moslashtirilishi lozim, bu esa til о ‘zlashtirish jarayonini samaraliroq tashkil etishga xizmat qiladi.

Mazkur ishdafors-tojik adabiyotining yirik namoyandalaridan bin bo ‘Igan Hofiz Sheroziyning g'azallarida uchraydigan mavzular silsilasi hamda shoirning badiiy mahorati yoritiladi. G'azallarda muhabbat, ilohiy ishq, tasavvufiy g'oyalar, hayot va umr о ‘tkinchiligi singari mavzular keng qamrab olingan. Tadqiqotda Hofizning obrazlar yaratishdagi san ’atkormonaligi, so ‘z о ‘уini, tashbeh va kinoyalardan foydalanish uslubi tahlil qilinadi. Shuningdek, g'azal janri doirasida shoirning о ‘ziga xos uslubi va mumtoz she ’riyatdagi о ‘rni ко ‘rsatiladi.

 Ушбу мақола Аббосийлар даврининг буюк олими Абдуллоҳ ибн Муборакнинг ҳаёти ва фаолиятига багишланган. Унда олимнинг халифаларга насиҳат қилган уламолар (Авзоий, Суфён Саврий каби) анъанасидаги ўрни ҳамда таржимаи ҳолининг муҳим жиҳатлари — Марвда ҳадис таълими олгани ва қозилик фаолияти таҳлил килинади.

Мазкур мақолада Туркистон жадидчилик ҳаракати ва унинг маънавий-маърифий асосларининг моҳияти, жадидларнинг халқ тафаккурини ўстириш, маънавиятини бойитиги йўлида олиб борган курашлари, жадидчилик гояларининг Туркистонга тарқалишида миллий матбуот, бадиий адабиёт, хатпютлик ва китобат санъатининг аҳамияти ҳамда уларнинг ижодида Миллий истицлол гоясининг ифодаланишидаги ўзига хосликларни ўрганиш назарда тутилган. Ушбу мавзудаги мақолани ўрганиш ҳозирда ёшлар тарбиясида долзарб булиб қолмоқда.

Ushbu maqoiada Turkiston milliy-ozodlik harakatining shakllanishi, rivojlanishi va uning ijtimoiy-siyosiy oqibatlari tahlil qilinadi. Turkiston xalqlarining mustamlakachilikka qarshi kurashi tarixiy jarayon sifatida ко rib chiqilib, lining asosiy bosqichlari, yetakchi shaxslari va ularning maqsadlari yoritiladi. Shuningdek, harakatning g'oyaviy asoslari, uning minlaqadagi ta siri va milliy о 'zlikni shakllantirishdagi roli о 'rganiladi. Tadqiqot davomida arxiv hujjatlari, tarixiy manbalar va zamonaviy tadqiqotlardan foydalanilgan. Olingan natijalar Turkiston milliy-ozodlik harakatining nafaqat mintaqaviy, balki xalqaro ahamiyatga ega ekanligini ко ‘rsatadi.