Jild 8 № Special Issue 4 (2025)

Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясининг 2025 йил 22 сентябрда Нью-Йоркда  80-сессияси бўлиб ўтди. Унда Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев нутқ  сўзлади. Мазкур нутқда демократик, ҳуқуқий, ижтимоий ва дунёвий Янги Ўзбекистонни барпо этиш бўйича  амалга оширилаётган ислоҳотлар очиб берилди. Айниқса, таълим, фан ва инновациялар соҳасида амалга оширилаётган ишлар урғуланди.  

Ривожланган мамлакатлар тажрибасидан яхши маълумки, жамият тараққиётини амалга оширишда моддий ресурслар билан биргаликда маънавий омиллар ҳам муҳим аҳамият касб этади. Мазкур омиллар орасида таълим институтининг ўрни алоҳида ўзига хосдир. Таълим соҳаси мутахассисларининг касбий малакаси юқори бўлса, давлат институти томонидан уларнинг ижтимоий мавқеларини юқори кўтаришга қаратилган сиёсатни амалга  ошириш жараёни жамиятни барқарор тарзда ривожланишига хизмат қилади. Мазкур илмий мақолада Ўзбекистонда таълим институтининг ҳолати ва истиқболлари тадқиқ этилди. Бунда таълимдаги муаммолар хусусиятлари яқин ўтмишдаги ҳодиса ва воқеларга таянилган ҳолда очиб берилган.

Мақолада гендер сиёсати Янги Ўзбекистон тараққиёт стратегиясининг асосий устувор йщналишларидан бири сифатида кўриб чиқилади. БМТ Бош Ассамблеясининг 80-сессиясида эълон қилинган хотин-қизларнинг ижтимоий-сиёсий ва ишбилармонлик соҳаларидаги ролини мустаҳкамлашга қаратилган ташаббуслар таҳлил қилинади. Осиё хотин-қизлар форумини доимий фаолият юритувчи минтақавий ҳамкорлик платформасига айлантириш таклифига алоҳида эътибор қаратилади.

Бугунги кунда мамлакатимизда хотин-қизлар ҳаётининг умумижтимоий жиҳатлари, унинг маданий-­маънавий хусусиятларини ҳамда оилавий муносабатларни йўлга қўйишнинг ижтимоий­-иқтисодий, ҳуқуқий, маърифий­-ташкилий жиҳатдан ўзига хослигини ҳар томонлама ўрганиш долзарб масалалардан биридир. Масаланинг долзарблиги шундаки, биринчидан, жамиятимиз тараққиётининг ҳозирги босқичида ўзбек халқи маънавиятини, жумладан, ҳуқуқий саводхонлигини соғломлаштириш жараёнида аёллар масаласига оид қоидаларини илмий таҳлил қилиш ижтимоий заруриятдир. Иккинчидан, бугунги кунда аёлларнинг оилада ва жамиятда  тутган ўринларини янада оширишда дунё тажрибасини ўрганиш орқали ечимни топиш лозим бўлган масалаларда улардан фойдаланиш мумкин.  

Шу нуқтаи назардан ушбу мақолада Ўзбекистон Республикасида қабул қилинган норматив ҳужжатларда белгиланган аёл ҳуқуқларига оид вазифаларнинг маънавий, ҳуқуқий, тарбиявий, таълимий омиллари давлатимиз раҳбарининг Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеясининг 80-сессиясидаги нутқи асосидаги таҳлил қилинган.

Ushbu maqolada hozirgi kunda Yangi O‘zbekistonda amalga oshirilayotgan ta’lim sohasidagi islohotlar, davlat siyosati va O‘zbekistonning xalqaro miqyosda inson kapitaliga qaratayotgan e’tiboriga oid tahliliy materiallar keltirilgan. Alohida e’tibor 2025-yil 23-sentabr kuni Prezident Shavkat Mirziyoyevning BMT Bosh Assambleyasida so‘zlagan nutqiga qaratilgan. Ushbu nutqda u “Yangi O‘zbekiston” strategiyasi kontekstida yoshlar salohiyatini ro‘yobga chiqarish masalasi va bu yo‘nalishda erishilgan natijalar bo‘yicha mamlakatning pozitsiyasini jahon hamjamiyati oldida bayon etdi.

Мақола Ўзбекистон Республикасининг Афғонистон муаммосини ҳал этиш борасидаги кейинги йилларда амалга ошираётган оқилона сиёсатининг мазмун-моҳиятини очиб бериш ва унинг бу мамлакатда вазиятни нормаллаштириш орқали Марказий ва Жанубий Осиёда барқарорлик ва тинчлик шароитини таъминлашга қаратилган чора-тадбирларнинг ролини ёритиб беришга бағишланган. Шунингдек, Ўзбекистон Давлати раҳбарининг бу кенгқамровли фаолиятдаги ижодкорлик ва оқилона ўрнини шарҳлашга ҳам эътибор қаратилган.

Мақолада 2025 йилдаги глобал экологик вазият, иқлим ўзгариши ва унинг Марказий Осиё ҳамда Ўзбекистонга таъсири таҳлил қилинади. Президент Шавкат Мирзиёевнинг халқаро ташаббуслари, “яшил иқтисодиёт”га ўтиш стратегияси ва минтақавий ҳамкорлик масалалари ёритилган. Орол фожиаси, сув ресурслари ва барқарор ривожланиш масалаларига алоҳида эътибор қаратилган.

Ushbu maqolada xalqaro miqyosda terrorizmga qarshi kurashishning zamonaviy mexanizmlari, xususan, BMT tomonidan 2006 yilda qabul qilingan “Terrorizmga qarshi global strategiya”ning mohiyati va uning Markaziy Osiyo davlatlarida tatbiqi tahlil qilinadi. Strategiya terrorizmning ildiz sabablarini bartaraf etish, xalqaro hamkorlikni kuchaytirish, moliyaviy manbalarni to‘sish hamda jabrlanganlarga yordam berish kabi yo‘nalishlarni o‘z ichiga oladi. Tadqiqotda Interpol, Europol, NATO, Yevropa Ittifoqi, ShHT singari xalqaro tuzilmalar doirasidagi hamkorlikning o‘rni va ahamiyati ko‘rsatilgan. Ayniqsa, BMTning “Markaziy Osiyo uchun Terrorizmga qarshi global strategiyasi” (UNGCTS) mintaqaviy xavfsizlikni mustahkamlashda muhim rol o‘ynayotgani ta’kidlanadi.

Мазкур мақолада Ўзбекистоннинг сўнгги йилларда БМТ майдонида илгари сурган ташаббуслари, айниқса, Марказий Осиёда минтақавий ҳамкорликни мустаҳкамлашга қаратилган ҳаракатлари таҳлил қилинади. Шу билан бир қаторда, Ўзбекистоннинг Марказий Осиёни тинчлик, барқарорлик ва изчил тараққиёт маконига айлантиришга қаратилган комплекс ёндашуви БМТнинг глобал мақсадлари (Барқарор Ривожланиш Мақсадлари, тинчликни сақлаш) билан қанчалик уйғун эканлигини кўрсатиб берилади.

Бугунги глобаллашув даврида турли маданиятлар ва цивилизациялар ўртасидаги ўзаро тушунишга эришиш, экстремизм ҳамда мутаассиблик иллатларига қарши туриш ҳар қачонгидан ҳам муҳим аҳамият касб этмоқда. Ўзбекистоннинг буюк аждодлари – Имом Бухорий, Имом Термизий ва Имом Мотуридийнинг илмий ҳамда маънавий мероси ана шундай мураккаб шароитда инсонпарварлик ва бағрикенгликнинг универсал дастури бўлиб хизмат қилмоқда. Мазкур мақола алломалар меросининг моҳияти, унинг Бирлашган Миллатлар Ташкилоти (БМТ) минбарида тақдим этилишидан кўзланган мақсади ва замонавий глобал муаммоларга ечим сифатидаги ўрнининг таҳлилига бағишланган.

Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasining 80-sessiyasidagi nutqi misolida Yangi O‘zbekiston strategiyasida namoyon bo‘layotgan transformatsion liderlik modeli taҳlil etilgan. Ilmiy taҳlil jarayonida Prezident nutqining psixologik va kommunikativ xususiyatlari, uning jamiyatni modernizatsiya va barqaror rivojlanish sari yetaklovchi strategik lider sifatidagi roli yoritilgan. Maqolada transformatsion liderlik nazariyalari (Dj.Berns, B.Bass) asosida milliy boshqaruv amaliyotining yangi psixologik paradigmasi ko‘rsatib berilgan.

Ushbu maqola Yangi Oʻzbekistonning tashqi siyosatidagi ustuvor yoʻnalishlarni tahlil qiladi. Unda Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan ilgari surilgan ochiqlik, oʻzaro tushunish va konstruktiv hamkorlik tamoyillari asosida mintaqaviy va global aloqalarni mustahkamlash strategiyasi koʻrib chiqilgan. Maqola Oʻzbekistonning xalqaro sheriklikni rivojlantirishga qat'iy intilayotganini koʻrsatadi.

Ushbu maqola Markaziy Osiyoda mintaqaviy hamkorlik va integratsiya jarayonlarining yangi bosqichini tahlil qiladi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev tashabbuslari asosida siyosiy muloqotning institutsional shakllanishi, iqtisodiy hamkorlikning faollashuvi, suv-energetika masalalarida qo‘shma mexanizmlarning yo‘lga qo‘yilishi, xavfsizlik va madaniy-gumanitar integratsiyaning istiqbollari ko‘rib chiqiladi. Maqolada mintaqaning barqaror rivojlanishi, xalqaro tizimdagi o‘rni va kelajak istiqbollari hamkorlikning strategik ahamiyati nuqtai nazaridan ochib beriladi.

Maqolada “Yangi O‘zbekiston” davri ijtimoiy islohotlari sharoitida oila instituti davlatning strategik resursi va jamiyatning barqaror taraqqiyoti asosi sifatida tahlil qilinadi. Xususan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning BMT Bosh Assambleyasining 80-sessiyasida so‘zlagan nutqida ilgari surilgan g‘oyalarga e’tibor qaratilgan, unda oila davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishi sifatida belgilangan. Maqolada milliy qonunchilik, milliy qadriyatlar va oilani himoya qilishning xalqaro standartlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik ochib beriladi, shuningdek, nikoh-oila munosabatlarining zamonaviy tendensiyalarini aks ettiruvchi statistik ma’lumotlar keltiriladi. Xulosa qilib aytganda, oilaviy qonunchilikni bosqichma-bosqich takomillashtirish jamiyatning huquqiy, axloqiy va ma’naviy asoslarini mustahkamlashga xizmat qilayotgani “Yangi O‘zbekiston” konsepsiyasi ruhiga mos ravishda ta’kidlanadi.

Мазкур мақолада Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг БМТ Бош Ассамблеясининг 80-сессиясидаги нутқи асосида мамлакатда камбағалликни қисқартириш ва барқарор ривожланишга эришишнинг ўзаро боғлиқ модели таҳлил қилинади. Нутқда келтирилган аниқ статистик маълумотлар ва стратегик йўналишлар орқали Ўзбекистоннинг бу борадаги ютуқлари ва келгуси мақсадлари очиб берилади. Мақолада ижтимоий-иқтисодий ривожланишнинг асосий драйверлари сифатида таълим, инновация, «яшил» энергетика ва кичик бизнеснинг ўрни кўрсатиб ўтилган.

Maqolada zamonaviy O‘zbekistonda “O‘zbekiston-2030” dasturi doirasida amalga oshirilayotgan ijtimoiy-iqtisodiy o‘zgarishlarning kompleks strategiyasi ko‘rib chiqiladi. Islohotlarning to‘rtta asosiy yo‘nalishi tahlil qilinadi: noyob “mahallabay” tizimi orqali kambag‘allikni maqsadli qisqartirish, ta’limni modernizatsiya qilish orqali inson kapitaliga investitsiyalar kiritish, qayta tiklanuvchi energiya manbalariga urg‘u bergan holda «yashil» iqtisodiyotga qat’iy o‘tish, shuningdek, kichik va o‘rta biznesni har tomonlama qo‘llab-quvvatlash. Muallif ushbu chora-tadbirlarning sinergetik samarasini ta’kidlaydi, unda ijtimoiy siyosat, ta’limni rivojlantirish, energetik transformatsiya va tadbirkorlik faoliyati o‘zaro bog‘liq hamda barqaror rivojlanishga erishish va fuqarolar farovonligini oshirishga qaratilgan.

Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) Bosh Assambleyasining 80-yubiley sessiyasida so‘zlagan nutqi hamda ma’rifatning inson hayoti va jamiyat taraqqiyotidagi o‘rni yoritilgan. Unda ma’rifat tinchlikni mustahkamlovchi, jaholatni bartaraf etuvchi asosiy omil sifatida tahlil qilinadi. Shuningdek, yosh avlodni bilimli va ma’naviyatli etib tarbiyalash mamlakatning barqaror rivojlanishi va farovon kelajagini ta’minlashdagi ahamiyati ko‘rsatib o‘tilgan.

Ушбу Мақолада Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг (БМТ) халқаро муносабатлар тизимидаги ўрни ва аҳамияти, Ўзбекистон Республикасининг мазкур ташкилот билан ҳамкорлик йўналишлари таҳлил қилинади. Шунингдек, мамлакатимизда рақамли трансформация жараёнлари ва таълим соҳасидаги инновацион ислоҳотлар БМТнинг Барқарор ривожланиш мақсадлари доирасида кўриб чиқилди. Тадқиқотда Ўзбекистоннинг халқаро ташаббуслари, давлат бошқарувида замонавий ахборот технологияларини жорий этиш ҳамда таълим тизимини рақамлаштириш орқали мамлакатнинг барқарор тараққиётини таъминлаш масалалари ёритилган.

Ushbu tadqiqot O‘zbekiston Respublikasining milliy va mintaqaviy rivojlanish strategiyalarini ishlab chiqish tajribasining retrospektiv trendga yo‘naltirilgan tahlilini taqdim etadi. Tahlil 1991-yilda mustaqillikka erishilgandan keyingi davrni qamrab oladi, bu davrda xo‘jalikni rejali boshqarish merosidan bozorga yo‘naltirilgan strategiyaga o‘tish jarayoni murakkab kechdi. Uzoq muddatli milliy strategiyani ishlab chiqish (birinchi marta 2016-2017-yillarda asoslangan) va hududiy strategik rivojlanish amaliyotining evolyutsiyasiga e’tibor qaratilgan. Asosiy xulosa shundan iboratki, ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishni samarali boshqarish unifikatsiyalashgan metodologik yondashuvlar asosida milliy va mintaqaviy strategiyalarni o‘zaro bog‘lash, shuningdek, tarkibiy o‘zgarishlarning asosiy drayveri sifatida innovatsion texnologiyalarni integratsiyalash orqali ta’minlanadi.

Mazkur maqolada XXI asrda insoniyat oldida turgan global tahdidlar – iqlim o‘zgarishi, yadroviy xavf, terrorizm, kiberxavfsizlik va pandemiyalar kabi muammolarni bartaraf etishda xalqaro hamkorlik mexanizmlarining ahamiyati tahlil qilinadi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining 80-sessiyasi doirasida global xavfsizlik arxitekturasini takomillashtirish, BMT tizimini isloh qilish va ko‘p tomonlama diplomatik muloqotni kuchaytirish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan. Maqolada O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning BMT Bosh Assambleyasidagi nutqida ilgari surilgan asosiy tashabbuslar – BMT Xavfsizlik Kengashini modernizatsiya qilish, terrorizmga qarshi kurash va reintegratsiya bo‘yicha mintaqaviy kengashni xalqaro kompetentsiya markaziga aylantirish, shuningdek, O‘zbekistonda mintaqaviy terrorizmga qarshi idora ochish takliflari ilmiy asosda tahlil etilgan.

Ушбу мақолада Ўзбекистон Республикасида демократик, ҳуқуқий ва дунёвий давлат қуриш сиёсатининг назарий асослари, амалий механизмлари ҳамда ҳуқуқий жиҳатлари атрофлича ёритилади. Президент Шавкат Мирзиёевнинг БМТ Бош Ассамблеяси 80-сессиясидаги нутқи таҳлил қилиниб, миллий қонунчилик нормалари билан уйғунликда кўриб чиқилади. Шунингдек, мавзунунг долзарблиги, муаммолари ва истиқболлари ҳақида илмий фикрлар илгари сурилади.

Мазкур мақолада Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёевнинг БМТ Бош Ассамблеясидаги нутқи асосида мамлакатнинг бағрикенглик сиёсатининг халқаро даражадаги стратегик намоёни таҳлил қилинади. Марказий Осиёда минтақавий тинчликни мустаҳкамлаш, глобал экологик таҳдидларга қарши курашиш ҳамда халқлар, маданиятлар ва цивилизациялар ўртасидаги мулоқотни ривожлантириш Ўзбекистоннинг “жаҳолатга қарши маърифат” тамойилига асосланган бағрикенглик позициясининг узвий давомидир. Мамлакатнинг устувор йўналишлари, жумладан, ёшларни тинчлик руҳида тарбиялаш ва халқаро ҳамкорликни чуқурлаштириш бўйича аниқ таклифлари кўриб чиқилади.

Mazkur maqolada O‘zbekiston Respublikasining BMT minbaridan ilgari surayotgan tashabbuslari, xususan, BMT Bosh Assambleyasining 80-sessiyasida Prezident Shavkat Mirziyoyev tomonidan ilgari surilgan inson manfaatlarini ustuvor qo‘yish, ta’lim va sog‘liqni saqlash tizimini modernizatsiya qilish, barqaror rivojlanish hamda iqlim o‘zgarishiga qarshi kurashish masalalariga doir g‘oyalar yoritilgan. Ushbu tashabbuslar O‘zbekistonning xalqaro nufuzini mustahkamlab, mintaqaviy tinchlik va xavfsizlikni ta’minlashda muhim o‘rin tutmoqda.