Jild 3 № 2 (2020)

Статья рассматривает эволюцию ислама в Узбекистане, его адаптацию к местным условиям, роль суфизма, влияние доисламских верований, а также колониальной и советской политики, и возрождение исламских ценностей в период независимости. Автор анализирует исторические этапы исламизации Мавераннахра, начиная с арабских завоеваний и заканчивая современным периодом. Особое внимание уделяется роли суфийских орденов (Накшбандия, Яссавия) в распространении и адаптации ислама, а также их взаимодействию с властью. Исследуется влияние доисламских верований (зороастризм, тенгрианство) на местную форму ислама. Также рассматриваются последствия российской колониальной и советской политики, направленной на подавление религии, и процесс реисламизации после обретения независимости Узбекистаном.

Мақолада Маҳмуд Замахшарийнинг «Кашшоф» тафсирига ёзилган шарҳ, ҳошия ва мухтасар асарлар, уларнинг муаллифлари, илмий аҳамияти ва қўлёзмалари таҳлил қилинган. «Кашшоф»нинг ислом оламидаги ўрни ва унинг филологик жиҳатларига алоҳида эътибор қаратилган. Муаллиф асарга ёзилган 80 дан ортиқ шарҳ ва ҳошияларнинг номлари, уларнинг муаллифлари ва мазмуни ҳақида батафсил маълумот беради. Бу асарлар орасида Имом Аҳмад ибн Мунир Моликий Искандарий, Аламуддин Ироқий, Валийюддин Ироқий, Бурҳониддин Ҳайдар Ҳиравий, Қозий Байдовий ва бошқа кўплаб олимларнинг асарлари бор. Шунингдек, «Кашшоф»га ёзилган мухтасарлар ҳақида ҳам сўз юритилган.

Мақолада Ўрта Осиё ва Қозоғистон мусулмонлари диния назоратининг 1945 йилдаги биринчи пленуми протоколи асосида унинг фаолияти, молиявий ишлари ва қабул қилинган қарорлар ёритилган. Мақолада пленумда кўтарилган асосий масалалар, жумладан, диния назоратининг ижтимоий-сиёсий вазиятдаги фаолияти, молиявий ҳисоботлар, ҳаж ибодати масалалари, Туркманистон қозисини тайинлаш каби ташкилий масалалар таҳлил қилинган. Шунингдек, пленумда қабул қилинган қарорлар, жумладан, қозиларга ойлик маош тайинлаш, масжидлар очиш тартиби, тафтиш ишларини кучайтириш каби масалалар ҳам баён қилинган. Муаллиф бу ҳужжатнинг тарихий аҳамияти ва бугунги кундаги долзарблигига алоҳида тўхталиб ўтган.

Мақолада ислом ҳуқуқшунослигида закот ва ижтиҳод тушунчалари, уларнинг турли мазҳаблардаги талқинлари ва татбиқ этилиши таҳлил қилинган.

Мақолада силаи раҳмнинг луғавий ва истилоҳий маъноси, унинг ризқ ва умрга таъсири, қариндошлик алоқаларини мустаҳкамлашнинг аҳамияти ҳақида баҳс юритилган. Қуръон оятлари ва ҳадиси шарифларга таянган ҳолда, силаи раҳмнинг ижтимоий-ахлоқий аҳамияти очиб берилган. Мақолада силаи раҳмнинг ризқни кенг қилиши, умрни узайтириши, мол-давлатни кўпайтириши каби манфаатлари ҳамда уни узишнинг оқибатлари, унинг қариндошлик ҳуқуқларига оид ҳукмлари баён қилинган. Шунингдек, яхшиликка яхшилик билан жавоб қайтариш эмас, балки алоқани узган қариндош билан алоқани тиклаш ҳақиқий силаи раҳм экани ҳақидаги уламоларнинг фикрлари келтирилган. Закот ва садақанинг қариндошларга берилганидаги афзаллиги ҳақида ҳам сўз юритилган.

Мақолада мотуридия таълимотида имон масаласи, қалб билан тасдиқ ва тил билан иқрорнинг уйғунлиги, имоннинг зиёда ва ноқис бўлмаслиги ҳақидаги қарашлар ёритилган. Имом Мотуридий ва Абу Ҳанифанинг имон таърифлари, уларнинг ўхшаш ва фарқли томонлари таҳлил қилинган. Мақолада муътазила ва ашъария уламоларининг имон ва амалга доир қарашлари билан солиштирилган. Имоннинг тил билан иқрор ва қалб билан тасдиқ экани, амалларнинг имондан алоҳида экани, имон зиёда ва камаймаслиги ҳақидаги далиллар келтирилган. Шунингдек, имон билан исломнинг бир маънода экани, истисно масаласи, куфрнинг имонга зидлиги ҳақидаги фикрлар баён қилинган. Мақолада хорижийлар, муътазилийлар каби оқимларнинг имонга оид нотўғри қарашлари ва уларнинг салбий оқибатлари ҳақида ҳам сўз юритилган.

Мақолада Абу Мансур Мотуридийнинг ҳанафийлик таълимотини талқин қилишдаги ўрни, унинг ақидавий масалаларга ёндашуви ва Имом Аъзам қарашлари билан қиёсий таҳлил қилинган. Мотуридийнинг имон моҳияти, Аллоҳнинг зоти ва сифатлари, Арш, Қуръоннинг калом сифати, Аллоҳни кўриш масалаларидаги қарашлари баён қилинган. Унинг Таҳовий ва Ашъарий қарашлари билан ўхшаш ва фарқли жиҳатлари кўрсатилган. Мотуридийнинг «Китабут-тавҳид» ва Таҳовийнинг «Ақида» асарлари қиёсланган. Мақолада Мотуридийнинг ақидавий масалаларда мунозара услубини қўллаши, муътазила ва бошқа фирқаларга раддия беришдаги ўрни, шунингдек, унинг мазҳабдоши Таҳовийдан фарқли томонлари таҳлил қилинган.

Мақолада Абу Мансур Мотуридийнинг фалсафий қарашлари, унинг ақл ва нақлга муносабати, иймон масаласидаги ўзига хос ёндашувлари таҳлил қилинган. Мотуридийнинг мотуридия мактаби асосчиси сифатидаги ўрни, унинг асарларида инсон ақли ва тафаккурига берган юксак баҳоси ёритилган. Мақолада Мотуридийнинг «Китабут-тавҳид», «Таъвилотул Қуръон» каби асарларида кўтарилган фалсафий муаммолар, жумладан, инсоннинг билиш воситалари, оламни билишдаги хатоликлар, субъектив ва объектив билиш масалалари кўриб чиқилган. Шунингдек, Мотуридий ва Ашъарий таълимотларининг ўзаро яқинлиги ва улар орасидаги ихтилофли масалалар (жумладан, имон, инсоннинг ихтиёри, такдир масалалари) таҳлил этилган. Мотуридийнинг фалсафий қарашларининг ҳозирги кундаги аҳамиятига ҳам тўхталиб ўтилган.

Мақолада Имом Мотуридийнинг «Таъвилот аҳл ас-сунна» тафсирининг ўзига хос жиҳатлари, унинг услуби, ривоятларга муносабати ва ақидавий масалаларни ёритиш усули баён қилинган. Ушбу тафсирнинг бошқа тафсирлардан фарқли томонлари, жумладан, ривоятлар санадини тўлиқ келтирмаслиги, тафсир ва таъвилни фарқлаши, фиқҳий ва эътиқодий масалаларни бирга ёритиши каби жиҳатлари таҳлил қилинган. Мотуридийнинг бу асарида Қуръон оятларини шарҳлашда ақлга таяниши, мухталиф фирқаларнинг номларини келтириб, уларга раддия бериши, ҳамда тилшуносликка оид масалаларга ҳам тўхталиб ўтиши кўрсатиб берилган. Шунингдек, тафсирнинг методологик жиҳатлари ва унинг мотуридия мактабидаги ўрни очиб берилган.

Мақолада Абу Мансур Мотуридийнинг тафсир, усулул фиқҳ ва ақоид соҳаларидаги асарлари, уларнинг мазмун-моҳияти ва илмий аҳамияти ҳақида сўз юритилади. Мотуридийнинг «Таъвилоту аҳл ас-сунна» тафсири, «Маъхозуш шароиъ» ва «Жадал» усулул фиқҳга оид асарлари, «Китабут-тавҳид» ва «Мақолот» каби ақоидга оид асарларининг мазмуни, уларнинг кейинги даврларга таъсири ҳақида баён қилинган. Шунингдек, мақолада Мотуридийнинг турли фирқаларга ёзган раддиялари, уларнинг номлари ва кимларга қарши ёзилгани ҳақида маълумот берилган. Мотуридийга берилган унвонлар (Имомул худо, Мусахҳиҳу ақоидил муслимийн ва бошқалар) ва уларнинг маъноси ҳам изоҳланган. Ушбу асарларнинг ҳозирги замон учун аҳамияти ва улар асосида замонавий калом илмини ривожлантириш зарурати ҳақидаги фикрлар келтирилган.

Мақолада Умар Насафийнинг «Ат-Тайсир фит-тафсир» асарида мотуридийлик таълимотининг ёритилиши, хусусан, имон ва гуноҳ масалаларига доир қарашлар таҳлил қилинган. Хаворижларнинг гуноҳкорни кофир деб ҳисоблаш ғояси ва уларнинг далиллари, Аҳли сунна вал-жамоа уламолари, хусусан, Мотуридийнинг бу борадаги раддиялари баён қилинган. Мақолада Имом Мотуридийнинг гуноҳи кабира қилган инсоннинг диндан чиқмаслиги ҳақидаги қарашлари, унинг хаворижларга раддияси, шунингдек, Абул Муин Насафий ва Ибн Ҳазм каби олимларнинг бу масалага доир фикрлари келтирилган. Замонавий экстремистик гуруҳларнинг хаворижлар билан услубий ўхшашлиги ва уларнинг мусулмонларни кофирга чиқаришдаги хатоси ҳақида сўз юритилган.

Мақолада ҳанафий мазҳаби манбаларида Абу Мансур Мотуридийнинг фиқҳий фатволари, уларнинг сақланиши ва илмий аҳамияти ёритилган. Мотуридийнинг ҳаёти, устозлари ва шогирдлари, унга берилган унвонлар ҳақида қисқача маълумот берилган. Мақолада Мотуридийнинг фиқҳий фатволари сақланган манбалар, жумладан, «Ал-Мабсут», «Муҳит ул-Бурҳоний», «Туҳфатул фуқаҳо», «Фатвои Ҳиндия» ва «Хулосат ул-фатово» каби асарлардан мисоллар келтирилган. Мотуридийнинг қиблани белгилаш, саждаи саҳв, закот, султонга оид ҳукмлар ва такфир масалаларидаги фатволари таҳлил қилинган. Шунингдек, Ифтихориддин Бухорийнинг «Хулосат ул-фатово» асари ва унинг ҳанафий мазҳабида тутган ўрни, асарнинг қўлёзмалари ва нашрлари ҳақида маълумот берилган.

Мақолада Убайдуллоҳ ибн Масъуд ал-Бухорийнинг ҳаёти, илмий фаолияти, устозлари ва шогирдлари ҳамда ҳанафий мазҳаби тараққиётидаги ўрни ёритилган. У кишининг «Содруш шариъа» унвони билан танилгани, Бухорода таваллуд топиб, Кирмон ва Ҳиротда таҳсил олгани, кейинчалик Бухорога қайтиб, кўплаб шогирдлар етиштиргани ҳақида маълумот берилган. Мақолада унинг «Танқиҳул усул», «Тавзиҳ», «Шарҳи виқоя», «Мухтасарул виқоя» каби мўтабар манбалари, уларнинг мазмуни ва ҳанафий фиқҳидаги аҳамияти таҳлил қилинган. Шунингдек, у кишининг илмий баҳслардаги ўткирлиги, Қутбиддин Розий билан бўлган мунозараси ҳақидаги ривоят ва уламолар томонидан берилган юксак баҳолар келтирилган.

Мақолада Мисрда мамлуклар ҳукмронлиги даврида (1291–1517 йй.) Аббосий халифаларининг бошқарувдаги ўрни ва уларнинг султонлар билан муносабатлари таҳлил қилинган. 1258 йилда мўғуллар Бағдодни забт этгач, охирги халифа Мустасим ўлдирилгани, аммо Бейбарс томонидан Қоҳирада Аббосий халифалиги тиклангани ёритилган. Мамлук султонлари халифанинг мавқеидан ўз ҳокимиятларини қонунийлаштириш учун фойдаланганлари, аммо ҳақиқий ҳокимият султонлар қўлида бўлгани баён қилинган. Мақолада халифаларнинг фақат расмий маросимлардаги роли, молиявий аҳволи, ҳамда уларнинг ислом оламидаги маънавий нуфузи ҳақида маълумотлар келтирилган. Шунингдек, Қоҳирадаги халифаликнинг тарихий аҳамияти ва унинг 1517 йилда усмонийлар томонидан тугатилиши ҳақида сўз юритилган.

Мақолада калом илмининг пайдо бўлиши, шаклланиш босқичлари ва тарихий ривожи ёритилган. Калом илми VIII асрда араб халифалигида турли ақидавий фирқалар (хорижийлар, қадарийлар, жабарийлар, муржиийлар) ўртасидаги баҳслар натижасида вужудга келгани таъкидланган. Мақолада калом илмининг маъноси ва таърифи, унинг асосий мақсади – мукаммал иймонга эришиш ва икки дунё саодатига мушашраф бўлиш экани баён қилинган. Жаъд ибн Дирҳам, Жаҳм ибн Сафвон каби олимларнинг калом илмига қўшган ҳиссалари, шунингдек, Абул Ҳасан Ашъарий ва Абу Мансур Мотуридий томонидан аҳли сунна ақидасини ҳимоя қилиш мақсадида калом илмининг ашъарий ва мотуридий мактабларига асос солингани ҳақида маълумот берилган. Мақолада Имом Абу Ҳанифа, Имом Молик, Аҳмад ибн Ҳанбал, Ғаззолий каби уламоларнинг калом илмига муносабати ҳам кўрсатилган.

Мақолада Иёдийлар оиласи вакиллари – Абу Наср ал-Иёдий, Абу Аҳмад ал-Иёдий ва Абу Бакр ал-Иёдийларнинг ҳаёти, илмий фаолияти ва халқ орасидаги мавқеи ёритилган. Абу Наср ал-Иёдий Абу Мансур ал-Мотуридийнинг устози бўлиб, ундан исломий билимларни рационал тушуниш тамойилларини ўргангани таъкидланган. Иёдийлар аҳли сунна вал-жамоа ақидасини ҳимоя қилишда, мўътазилийлар ва бошқа адашган фирқаларга қарши курашда фаол иштирок этганлар. Мақолада Абу Бакр ал-Иёдийнинг мўътазилийлар билан ўнта ақидавий масала бўйича олиб борган мунозаралари, уларнинг мазмуни ва аҳамияти баён қилинган. Шунингдек, Иёдийлар оиласининг бугунги кундаги долзарблиги, уларнинг меросидан жаҳолатга қарши курашда фойдаланиш мумкинлиги ҳақида хулосалар берилган.

Maqolada kalom ilmining Movarounnahrga kirib kelishi, uning shakllanishi va rivojlanishiga sabab bo'lgan omillar tahlil qilingan. Ilk islom davrida Qur'on ilmlari alohida fan sifatida shakllanmaganligi, sahobalar mutashobih oyatlar haqida savollar berganligi natijasida ixtiloflar kelib chiqqani aytilgan. VIII asrdan boshlab kalom ilmi keng rivojlana boshlagan va Movarounnahrga ham asta-sekin kirib kelgan. Abu Hanifa ta'limotining tarqalishi, uning shogirdlari (Abu Muqotil, Nasr ibn Abu Abdulmalik va boshqalar) orqali bu hududda hanafiylik maktabining mustahkamlanishi, qozilarning hanafiy mazhabidan bo'lishi uning rivojiga xizmat qilgan. Maqolada Abu Muqotil Samarqandiyning «Kitob al-olim val-mutaallim» asari, Hakim Samarqandiyning «Kitob as-savod al-a'zam» asari kabi manbalar, ularning mazmuni va kalom ilmidagi o'rni haqida batafsil ma'lumot berilgan. Shuningdek, Somoniylar davridagi diniy bag'rikenglik siyosati va uning kalom ilmi rivojiga ta'siri ham yoritilgan.

Мақолада Муҳаммад Ҳаким Термизийнинг луғат илмига оид асарлари, хусусан, «Таҳсил назоирил-Қуръон», «Баёну-л-фарқ» каби асарларида ислом ақидасига доир масалалар қандай ёритилгани таҳлил қилинган. Ҳаким Термизийнинг ҳанафий-мотуридий ақидасига мансуб экани, унинг иймон таърифи, иймон ва амал муносабати, ақлнинг ўрни каби масалаларда мотуридия таълимотига уйғун фикрлар билдиргани кўрсатилган. Мақолада Ҳаким Термизийнинг ҳадисларга муносабати, уларни саралашда санаддан ташқари матнга ҳам эътибор бериш зарурлиги ҳақидаги қарашлари, шунингдек, унинг фиқҳий масалаларда ҳанафий мазҳабига эргашгани баён қилинган. Ҳаким Термизий ва Имом Мотуридий қарашлари ўртасидаги ҳамоҳанглик алоҳида таъкидланган.

Мақола Бухоронинг буюк алломаси, фақиҳ ва тасаввуф вакили Абу Ҳафс Кабир Бухорий (767–832 йй.) ҳаёти, фаолияти ва тарихий шахсиятига бағишланган. Муаллиф Абу Ҳафснинг ҳалоллик, поклик рамзи сифатидаги сиймоси, унинг Бухорода исломни тарғиб этишдаги хизматлари, хусусан, бир саримсоқпиёз барги учун зардушийдан узр сўраб, унинг ва оиласининг исломни қабул қилишига сабаб бўлган ибратли воқеаси ҳикоя қилинган. Мақолада Абу Ҳафс Кабирнинг завжаси билан маслаҳатлашиб иш кўриши, унинг одоб-ахлоқи ва тавозеи, шунингдек, у зотнинг Бухорода зардушийларнинг барчаси исломга киришига сабаб бўлгани ҳақида сўз юритилади. Сўфи Оллоёрнинг «Маслакул муттақийн» асарида келтирилган ҳикоя асосида Абу Ҳафснинг ибратли сиймоси янада очиб берилган.

Мақолада Абу Али ибн Синонинг ислом дунёсидаги фалсафий тафаккур тимсоли сифатидаги ўрни, унинг илмий мероси ва ғарб ва шарқ олимлари томонидан ўрганилиши ёритилган. Ибн Синонинг 491 дан ортиқ асарлари, жумладан, «аш-Шифо», «ан-Нажот», «Донишнома», «Тиб қонунлари» каби шоҳ асарлари, уларнинг мазмуни ва фанларга қўшган ҳиссаси ҳақида маълумот берилган. Мақолада Ибн Сино фалсафасининг асосий қисмлари (мантиқ, табииёт, риёзиёт, илоҳиёт), унинг метафизикага оид қарашлари, шунингдек, Аристотел ва Форобий мероси билан боғлиқлиги таҳлил қилинган. Ибн Синонинг мутакаллимлар билан бўлган ёзишмалари, уларнинг илм-фан ва фалсафага муносабати, Ғаззолийнинг «Тахофут ал-фаласифа» асаридаги танқидлари ҳам кўрсатиб ўтилган. Шунингдек, Ибн Сино меросини ўрганишда ғарб ва шарқ олимларининг ёндашувлари ҳақида хулосалар берилган.

Статья посвящена истории возникновения и развития жанра романа в сирийской литературе. Рассматривается эпоха «Нахда» (Возрождение) как период подъема национального самосознания арабов, интереса к национальной культуре и литературе. Отмечается роль просветителей (Адиб Исхак, Франсис Марраш, Курд Али) и создание литературной лиги «Ар-Рабита ал-Адабиййа» в 1921 году. Анализируется творчество первых сирийских романистов, в частности, Мааруфа аль-Арнаута («Господин курейшитов», «Омар ибн аль-Хаттаб») и Шакиба аль-Джабири («Алчность», «Судьба не шутит», «Радуга»). Особое внимание уделено тематике и художественным особенностям романов аль-Джабири, теме «Восток-Запад», а также влиянию западноевропейской литературы на становление жанра в Сирии.

Мақолада XIX аср биринчи ярмида Қўқон хонлигининг Россия ва Усмонли Туркия давлатлари билан дипломатик алоқаларида дин вакилларининг ўрни таҳлил қилинган. Қўқон хонлари элчилик вазифасини юксак обрўли диний уламоларга топширганлари, хусусан, Ҳожи Мир Қурбон судурнинг Россия ва Туркияга қилган элчиликлари, унинг фаолияти ва дипломатик маҳорати ҳақида маълумот берилган. Мақолада нақшбандия-мужаддидия тариқати вакили Муҳаммад Халил Соҳибзоданинг Петербургга элчилик қилгани, Қўқоннинг савдо ва сиёсий манфаатларини илгари суришдаги роли ёритилган. Шунингдек, Қўқон хонлигининг Россия ва Туркия билан муносабатларидаги асосий мақсадлари, минтақадаги рақобат ва унинг самараси ҳақида хулосалар берилган.

Мақолада жамиятда маънавий юксалишни таъминлашнинг назарий ва амалий асослари, унинг асосий тамойиллари, шунингдек, Ўзбекистоннинг мустақиллик даврида маънавият соҳасида эришган ютуқлари ёритилган. Маънавий юксалиш ҳар бир инсоннинг имконият ва салоҳиятини ошириш, унинг дунёқарашини янгилаш, миллий ғурур ва ватанпарварлик туйғуларини кучайтириш билан боғлиқлиги таъкидланган. Мақолада Ўзбекистонда миллий сиёсат тамойиллари, миллатлараро тотувлик ва диний бағрикенгликни таъминлаш, инсон ҳуқуқларига ҳурмат, виждон эркинлиги каби демократик қадриятларнинг маънавий юксалишдаги роли очиб берилган. БМТ томонидан қабул қилинган «Маърифат ва диний бағрикенглик» резолюцияси мисолида мамлакатнинг бу соҳадаги халқаро ташаббуслари ҳам кўрсатилган.

Мақолада Баҳоийлар диний жамоасида муҳим ўрин тутган «19-кун учрашуви» маросимининг таркибий қисмлари, моҳияти ва мазмуни ёритилган. Баҳоийликнинг асосчиси Баҳоуллоҳ таълимотига кўра, ҳар ойнинг 19-кунида ўтказиладиган учрашувлар уч қисмдан иборатлиги: руҳий (ибодат ва битиклар ўқиш), маъмурий (жамоа ишларини муҳокама қилиш) ва ижтимоий-маданий (биродарлик ва меҳмондорчилик) қисмлари баён қилинган. Мақолада бу учрашувларнинг баҳоийлар ҳаётидаги аҳамияти, унинг жамоа бирлигини мустаҳкамлашдаги роли, шунингдек, Умумжаҳон Адолат уйининг бу борадаги кўрсатмалари келтирилган. Ўзбекистондаги баҳоийлар жамоасининг фаолияти ва «19-кун учрашуви»ни эмин-эркин ўтказиши давлатнинг виждон эркинлигига риоя этишининг далили сифатида кўрсатилган.

Мақолада Тошкент шаҳрининг қадимий тарихи, унинг номланиши, маъмурий тузилиши ва турли тарихий манбаларда ёритилиши тўғрисида сўз юритилган. Тошкент ҳақидаги илк маълумотлар эрамиздан аввалги III–II асрларга оид хитой манбаларида «Ши» номи билан, форс манбаларида «Чоҷ» деб келтирилгани, VII–VIII асрларда араблар истилосидан кейин «Бинкат» номи оммалашгани баён қилинган. Мақолада Зайниддин Восифийнинг «Бадоеъ ал-вакоеъ» асари, Камолиддин Биноий, Муҳаммад Солиҳ ва бошқа муаррихлар асарларида Тошкент тарихига доир маълумотлар таҳлил қилинган. Шунингдек, шаҳарнинг XVI–XIX асрлардаги ижтимоий-сиёсий ҳаёти, ҳунармандчилик, савдо, мадраса ва меъморий ёдгорликлар ҳақида маълумотлар келтирилган.

Мақолада Қирғизистон Республикаси мисолида янги диний ҳаракатлар ва уларнинг миссионерлик фаолиятининг ўзига хос жиҳатлари, тарқалиш омиллари ҳамда жамиятга таъсири таҳлил қилинган.

Мақолада ХХ аср бошларида Туркистон ўлкасида фаолият юритган уламолар ва жадидларнинг диний-маърифий ислоҳотчилик ҳаракатлари, уларнинг матбуот орқали олиб борган тарғибот ишлари таҳлил этилган.

Мақолада Заҳириддин Муҳаммад Бобурнинг Бобурнома асарида қўлланилган форсий иборалар, уларнинг бадиий хусусиятлари ва таржималардаги талқинлари таҳлил қилинади.

Мақолада Бухоролик аллома Муҳаммад ибн Абу Бакр Имомзоданинг ҳаёти, илмий мероси ва у томонидан ҳанафий-мотуридий ақидаси бўйича ёзилган Уқудул ақоид манзумасининг аҳамияти ёритилган.

Мақолада Маҳмуд Замахшарийнинг Рабиъул-аброр асари, унинг мазмун-моҳияти ва ушбу асарнинг қўлёзма фондларида сақланаётган нодир нусхалари таҳлил этилган.

Мақолада машҳур мусиқашунос олим Абдулқодир Мароғийнинг Мақосид ул-алхон асари, унинг Машҳад кутубхонасида сақланаётган ноёб қўлёзма нусхасининг тавсифи ва илмий аҳамияти баён этилган.

Мақолада Имом ал-Бухорийнинг Ал-Жомеъ ас-саҳиҳ тўпламидаги ҳадислардан ёшларнинг маънавий-ахлоқий тарбиясида оқилона фойдаланиш масалалари ва уларнинг аҳамияти таҳлил қилинган.

Мақолада Носуриддин Рабғузийнинг Қисаси Рабғузий асари, унда тилга олинган тарихий шахслар, саҳобалар ва ислом уламолари сиймоси ҳамда уларнинг бадиий талқини тадқиқ этилган.

Мақолада нофилологик йўналишдаги талабаларга араб тилидаги махсус матнларни ўқиш ва таржима қилишни ўргатишда замонавий интерактив методлардан фойдаланиш тажрибаси таҳлил қилинган.

Мақолада Абу Жаъфар Таҳовийнинг ҳаёти, Мисрдаги илмий муҳит ва ҳанафий мазҳабининг тарқалишидаги роли таҳлил қилинган. Таҳовий яшаган даврда (III-IV ҳижрий асрлар) Мисрнинг йирик илмий марказга айланиши, унга бошқа мамлакатлардан олимлар ва толиби илмлар келиши, мадраса ва масжидларда илмий дарслар ташкил этилиши ёритилган. Мақолада Таҳовийнинг буюк муҳаддислар (Имом Бухорий, Муслим, Термизий, Насоий) билан замондош бўлгани, уларнинг меросидан баҳраманд бўлгани ҳақида маълумот берилган. Мисрда Моликий ва Шофиъий мазҳаблари кенг тарқалган, Ҳанафий мазҳаби эса кам тарқалганлиги, аммо Таҳовий туфайли унинг мавқеи ошгани таъкидланган. Таҳовийнинг ҳанафий мазҳаби далилларини исботлашга қаратилган илмий меросининг аҳамияти кўрсатилган.

Мақолада яшил иқтисодиёт тушунчаси, унинг асосий хусусиятлари ва мамлакатда барқарор ривожланишни таъминлашдаги омиллари ҳамда истиқболлари таҳлил қилинган.

Мақолада мамлакат иқтисодиётини ривожлантиришда хизмат кўрсатиш соҳасининг ўрни, унинг ўзига хос хусусиятлари ва тизимли ислоҳотларнинг аҳамияти таҳлил этилган.

Мақолада туризм соҳасини ривожлантиришда кластер тизимини жорий этишнинг аҳамияти, унинг назарий-услубий асосари ва миллий иқтисодиётга таъсири ёритилган.

Мақолада ислом молияси тизимида ижара ва лизинг шартномаларининг ҳуқуқий ва шаръий асослари, уларнинг анъанавий лизингдан фарқли жиҳатлари таҳлил қилинган.