مجلد 4 عدد Special Issue 1 (2021)

Мақолада Саудия Арабистони Қироллигида мусулмонлар томонидан адо этиладиган қамарий тақвим бўйича Зулҳижжа ойида Ҳаж ва йил давомида Умра амаллари билан боғлиқ зиёрат туризмининг ривожланиши кўриб чиқилган. Халқаро туризм бўйича дунёнинг етакчи давлатлари ва Яқин Шарқ мамлакатларига оид асосий кўрсаткичлар статистик маълумотлар воситасида кўрсатиб берилган. Қиролликнинг жаҳон туризм индустриясида тутган ўрни ва ролига баҳо берилган.

Ўзбекистон туризм соҳасида ҳам саёҳат, ҳам зиёрат учун улкан салоҳиятга эга бўлган мамлакат ҳисобланади. Бугун зиёрат туризмини ривожлантириш орқали мамлакат иқтисодиётига салмоқли даромад келтириш, аҳолининг муайян қисми бандлигини таъминлаш учун туризм инфратузилмасини ривожлантириш билан бирга туристлар хавфсизлигини таъминлашни кафолатлаш, уларнинг саломатлиги ва ҳаёти билан боғлиқ эҳтимолий хавфларни суғурталаш муҳим ҳисобланади.

Маълумки ҳудудларни жадал ривожлантириш, аҳоли даромадлари ва турмуш даражасини ошириш, шунингдек, инвестицион жозибадорликни яхшилашга ёрдам берувчи стратегик тармоқлардан biri сифатида Марказий Осиё ва Ўзбекистонда туризмни ривожлантириш бўйича комплекс чора-тадбирлар амалга оширилмоқда. Замонавий ахборот технологиялари зиёрат туризмини ривожлантиришга салмоқли ҳисса қўшмоқда. Зиёрат туризмида интернет-туристик хизматларни реклама қилиш, ҳозирги вақтда, саёҳат агентлигининг самарали веб-сайтини яратмасдан, унинг ишини автоматлаштириш жараёнини амалга оша олмайди.

Мақола туризм тўғрисидаги қонуннинг мазмун-моҳияти, туризмнинг асосий тушунча ва принциплари, туризмнинг шакллари ва турлари, туризмни тартибга солиш, туризм соҳасидаги ваколатли давлат органлари, хавфсиз туризмни таъминлаш, туристлар ҳамда экскурсантларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари, шунингдек, туризм соҳасини ривожлантиришга оид норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ва уларнинг аҳамияти асослаб берилган. Ўзбекистонда туризмни ривожлантиришнинг ўзига хос жиҳатлари ишлаб чиқилган.

Maqola virtual turizmni rivojlantirishda zamonaviy informatsion texnologiyalarning qo`llanilishiga bag`ishlangan bo`lib, unda virtual turizmni rivojlantirish muammolari, echimlari va bu yo`nalishda qilingan ishlar natijalari bayon qilingan. Dasturiy ta`minotni ishlab chiqishda Php, Java, C ++, Unreal engine 4 kabi dasturlash tillaridan foydalanilgan. Tarixiy obidalar tabiatning va vaqtning shafqatsiz ta’siri ostida juda noziklashib, hattoki vayron bo’lish darajasiga etgan. Maqolada ana shunday muqaddas qadamjolarning virtual ko’rinishini zamonaviy informatsion texnologiyalar yordamida ishlab chiqish va kelajak avlodga etkazish masalasi ko`rilgan.

Мазкур мақолада Ўзбекистоннинг халқаро ташкилотлар ва хорижий давлатлар билан туризм соҳасида алоқалар ўрнатиши ва ривожлантириши, мамлакатимизга туристлар оқимининг кириб келишини кўпайтириш, туристларга хизмат кўрсатиш учун барча шарт-шароитларни яратиш, хизмат кўрсатиш сифати ва маданиятини ошириш, соҳа бўйича кадрлар тайёрлаш билан боғлиқ муносабатларни тартибга солувчи ташкилий-иқтисодий механизмлари кўриб чиқилган.

Ушбу мақолада Шайх Умар Боғистонийнинг ўғли Шайх Хованд Таҳур ҳаёти ва фаолияти ўрта аср қўлёзма манбалари асосида тадқиқ этилган. Шайх Хованд Таҳур ёдгорлик мажмуасидаги мақбара, масжид каби турли маданий иншоотлар қисқача тарихи баён этилган. Муҳими, Шайх Хованд Таҳур мажмуасининг минтақа ислом маданиятида ўзига хос ўрин тутиши манбалар ёрдамида таҳлил қилинган.

Bugun ziyorat туризми borgan sari kengayib, imkoniyatlari va bozori o‘sib, turizm индустриясига katta o‘zgarishlar olib kirmoqda. Маqolada aynan shu jihatlarni hisobga olgan holda mamlakatimizda ziyorat туризмиni rivojlantirish imkoniyalatlari, unga ta’sir etuvchi omillar tahlil qilingan. Shuningdek, bugungi kunda musulmon sayyohlarga qulay sayyohlik xizmat turlarini taklif etish maqsadida “Halol” standartlarini amaliyotga jalb qilishning ahamiyati, imkoniyatlari va amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar haqida fikr yuritilgan.

Мақолада мамлакатда зиёрат туризмига кўрсатилаётган эътибор ҳақида сўз юритилади. Ўзбекистонни туризм бўйича Марказий Осиёда тутган ўрни, ҳамда ушбу тармоқ доирасида амалга оширилган ишлар таҳлил қилинган. Зиёратгоҳларга туристларни жалб этиш имкониятлари ўрганилган. Шунингдек, ички туризмнинг имкониятлари ва унга таъсир этувчи омиллар баён этилган. Ҳар бир омилнинг ижобий жиҳатлари, таъсир этиш имкониятлари ўрганилган. Хулосада, зиёрат туризмини ривожлантириш ва туризм саноатини ривожлантириш йўналишлари берилган.

Мақолада Ҳазрат Али шахсини шиалар ўртасида илоҳийлаштирилиши туфайли турли ривоятларнинг келиб чиқишига ва ҳозирги Ўзбекистон, Тожикистон, Озарбайжон, Туркманистон ва Афғонистон ҳудудларида ҳам халифа Али номи билан боғлиқ муқаддас жойлар вужудга келгани ёритилган бўлиб, шиалар Макка ва Мадина шаҳарларига ҳаж зиёрати вақтида амал қилинадиган тартиб-қоидалар, удум ва маросимларни бажариши каби шундай тартиб-қоидалар асосида ўзларининг муқаддас шаҳарларини ҳам зиёрат этишлари аниқланган.

Мақолада Марказий Осиёда ҳанафийлик таълимотини ёйилишига муносиб ҳисса қўшган Абу Ҳафс Кабийр ал-Бухорий ҳаёти, фаолияти, устозлари, шогирдлари, асарлари ва асрлар давомида табаррук жой дея эътироф этилган “Ҳақраҳ” қадамжоси ҳамда унинг мустақиллик йилларида қайта тикланиши ҳақида сўз боради. “Ҳақраҳ” қадамжоси Абу Ҳафс Кабир яшаган маҳалланинг номидир. Бу жой айни пайтда ҳам илм-маърифат қудратининг ёрқин намунаси бўлиб, ўз зиёратчиларини бешикдар то қабргача илм олиш сари чорлаб келмоқда.

Bugungi kunda musulmon aholi farovonligining oshishi ta’tilni islom qadriyatlari asosida o’tkazishga bo’lgan talabini keltirib chiqardi. Shu bois kelgusi yillarda ta’tilga chiqadigan musulmonlar sonining ko’payishini inobatga olinadigan bo’lsak, shu bois turizm sohasida rivojlanishi mumkin bo’lgan yangi sektor ziyorat туризми bozori hisoblanadi. Mamlakatimizga tashrif buyuradigan sayyohlarning ko’payishidan o’ziga xos bozor hisoblangan ziyorat туризмини rivojlantirish maqsadida foydalanish kerak.

Мақолада бугунги кунда дунё миқёсида Ўзбекистоннинг халқаро имиджи юксалишининг асосий омилларидан бўлган туризм, асосан зиёрат туризмининг тобора ривожланиб бораётганлиги, бу борада жуда катта салоҳиятга Туркий тилда сўзлашадиган халқлар ва миллатларни ўз атрофида бирлаштирадиган Туркий тилли давлатлар кенгашига аъзо мамлакатлар (Қирғизистон, Қозоғистон, Озарбайжон, Туркия, Туркманистон (кузатувчи давлат), Ўзбекистон, Венгрия (кузатувчи давлат) билан турли соҳаларда ҳамкорлик қилиш, айниқса, зиёрат туризми соҳасида катта салоҳиятнинг мавжудлиги масалалари ёритилган.

Maqolada O‘zbekistondagi xalqaro ziyorat туризми sohasidagi salohiyati, xususan, mamlakatdagi ziyorat turizmi rivoji uchun zarur bo‘lgan tarixiy sharoit, uning bugungi ziyorat turizmi obyekti sifatidagi o‘rni, bu boradagi o‘z yechimini kutayotgan vazifalar va istiqboldagi natijalar asosiy muhomaka mavzusi hisoblanadi. Qolaversa, maqolada O‘zbekiston Respublikasida davlat miqyosida ziyorat turizmini rivojlantirish borasidagi olib borilayotgan ishlarning qisqacha bayoni keltirilgan. Shuningdek, maqolada ziyorat turizmini rivojlantirish borasida amalga oshirilayotgan ichki va tashqi hamkorlik aloqalari to‘g‘risida ma’lumot berilgan.

Ушбу мақолада зиёрат туризми бўйича Ўзбекистонда олиб борилаётган ислоҳотлар таҳлил қилиниб, уни ривожлантириш учун мавжуд ҳуқуқий базани такомиллаштирган ҳолда халқаро стандартлар талабларига жавоб бера оладиган ҳуқуқий ҳамда ташкилий чора-тадбирлар амалга оширилишининг истиқболлари юзасидан таклиф ва тавсиялар тақдим этилади.

Ушбу мақолада Аҳмад Заки Валидий ва И.Ю.Крачковскийнинг Ибн Фадлан «Сайёҳатнома» асарида келтирилган Туркистон ва Волга бўйи маданияти ва тарихига оид илмий меросининг тадқиқотлари очиб берилган. Шунингдек, Ибн Фадланнинг Туркистон, Бошқирдистон орқали Волга бўйи ва Булғордаги милоддан аввалги 922-923 йиллардаги саёҳатлари ҳақида ёзиб қолдирганликлари инсоният тарихи ва маданиятида катта ютуқ бўлиб бугунги кунда қимматли манба сифатида фойдаланилмоқда.

Мазкур мақолада Ислом Ҳамкорлик Ташкилоти доирасида туризмни ривожлантириш бўйича фаолият тадқиқ этилган. Муаллиф туризм соҳасида Ислом Ҳамкорлик Ташкилотининг фаолиятини таҳлил этиш билан бир қаторда ташкилотга аъзо мамлакатларнинг туризми истиқболли бўйича таклифлар киритган. Шунга мувофиқ, мақолада Ислом ҳамкорлик ташкилотига аъзо давлатларда туризм соҳаси бўйича амалга оширилаётган ишлар, соҳа ривожи таҳлилга тортилган, вужудга келаётган муаммолар аниқланган ва барқарор туризм соҳасидаги ҳамкорлигни мустаҳкамлаш бўйича айрим тавсиялар таклиф этилган.

Мақолада Ўзбекистонда зиёрат туризми ривожланишининг асосий йўналишлари, унга таъсир этувчи омиллар ва имкониятлар кўрсатиб берилган. Шунингдек, диний туризм ва унинг тўзилиши, турли муаллифлар томонидан диний тузим, зиёрат туризми, ислом туризми каби тушунчаларга берилган таърифлар таҳлил этилган. Мамлакатда зиёрат туризмини ривожлантиришда эришилган ютуқлар таҳлил этилган ҳамда ҳал этилиши керак бўлган вазифалар ёритилган.

Маргилон шаҳрининг Ёрмадугз маҳалласида жойлашган “Пур Сиддиқ” зиёратгоҳи ёнидаги қабристонда халқ орасида “Шоҳ Мансур, Шоҳ Носир” номи билан аталувчи икки мақбара улуғ қадамжолардан саналади. Мақбаралардан бири Шоҳ Мансур ва иккинчиси Шоҳ Носирга тегишли эканлиги ҳамда улардан бири яъни Шоҳ Мансур Ҳазрат Али (р.а)нинг ўғли Муҳаммад ибн Ҳанафиянинг фарзанди эканлиги ҳақидаги маълумотлар келади.

Мақолада Ўзбекистонда зиёрат туризмини ривожлантиришнинг ички (миллий) ва ташқи (халқаро) шарт-шароит ҳамда имкониятлари, аҳамияти, жаҳон туризмида тутган ўрни, шунингдек ўзига хос хусусиятлари мухтасар кўриб чиқилган.

Мазкур мақолада туризм соҳасини ривожлантиришда профессионал этика муаммолари жумладан, экскурсия етакчиси, гид турагентлик ходимларининг касбий ахлоқи талаблари таҳлил этилган. Шунингдек, касб этикаси, профессионаллик, мутахасислик нуқтаи назаридан экскурсия етакчисининг ахлоқ структураси, касбий ахлоқ турлари ва тамойиллари, метод ҳамда воситалари, уларни туризм соҳасига таъсири, янги Ўзбекистон – янгига дунёқарашиш шакллантиришда касб этикасининг асосий жиҳатлари очиб берилган.

туризмнинг миллий иқтисодиётдаги ўрни, Ўзбекистонда туризмни ривожлантириш хусусиятлари ва устувор йўналишлари кўриб чиқилди. Мамлакатнинг туризм соҳасини ривожлантиришни рағбатлантириш бўйича чора-тадбирлар кўрсатилган. COVID-19 пандемияси контекстида мамлакатнинг туризм саноатини қўллаб-қувватлаш бўйича чора-тадбирларнинг хусусиятлари, шу жумладан транспорт тизими, тадбиркорлик ва меҳмонхоналар саноатини қўллаб-қувватлаш бўйича чора-тадбирлар очиб берилган. Пандемия шароитида туризм соҳасини ривожлантиришнинг замонавий тенденциялари, унинг оқибатлари туристик саноат ривожига таъсирини таҳлил қилишга катта эътибор қаратилмоқда.

Ушбу мақола халқаро туризмнинг этнографик ёки этник туризм каби нисбатан ёш йўналиши концепциясини очиб беришга бағишланган. Кўп одамлар ўзларининг билим ва маданий даражаларининг ўсиши туфайли турли халқларнинг ҳаёти билан тўлиқ танишишга интилишади. Бунга факат хорижий мамлакатларга ташриф буюриш орқали эришиш мумкин. Шундай қилиб, халқаро этнографик туризм бошқа халқлар ҳаётини билиш воситаси деб айта оламиз. Демак, этнографик туризм деганда халқлар тарихини ўрганиш, уларнинг мифологияси, афсоналари, озик-овкат ва таомлари, анъанавий либослари билан танишиш тушунилади.

Мақола зиёрат туризми феноменининг пайдо бўлиши, жаҳон сайёҳлик индустрияси таркибидаги ўрни, мусулмон дунёси кесимидаги хусусиятлари, Ўзбекистондаги тарихий эволюцияси, Тошкент шаҳри мисолидаги инфраструктурасининг шаклланиш жараёнлари, ривожланиш салоҳияти ва истиқболлари таҳлилига бағишланган.

Дунёнинг ўтроқ маданий марказларидан бири бўлган Ўзбекистон қўлёзма ёдгорликларга бой давлатларидан ҳисобланади. Республикадага қўлёзма фондларида 100 000 дан зиёд қадимий нодир китоблар мавжуд. Улар турли фан соҳаларига оид алломаларимиз томонидан ёзилган асарлар бўлиб Ўзбекистонда зиёрат туризмининг муҳим объекти бўлиб хизмат қилади.

Ушбу мақолада ХIХ асрнинг охири ХХ асрнинг биринчи ярмида Марғилонда яшаб ўтган Муҳаммад Юсуф Ҳазин Марғиноний, Ғолиб Марғилоний, Мўминжон Ҳаким Марғилоний, Абдусамад Қоил Марғилоний, Умаржон Махдум Ғурбатий сингари уламоларнинг зиёрат туризимига доир саёҳатномалари тўғрисида сўз юритилади. Шу билан бирга мазкур мақолада ушбу уламолар саёҳатномаларининг замонавий зиёрат туризмини ривожлантиришдаги аҳамияти ҳам таҳлил қилинади.