Vol. 2 No. 2 (2019)

Мақолада мусулмон давлатларида фатволарнинг ижтимоий-сиёсий ва ҳуқуқий жараёнларни тартибга солишдаги ўрни таҳлил қилинади. Муаллиф Миср мисолида биткоинлар савдоси каби янги турмуш шароитларидан келиб чиққан муаммоларга диний уламоларнинг фатволари орқали ечим топиш механизмларини ёритади. Фатво институтининг жамиятда барқарорликни таъминлаш, экстремистик ғояларга қарши кураш ҳамда мусулмон ҳуқуқи нормаларини замонавий талабларга мослаштиришдаги аҳамияти илмий жиҳатдан асослаб берилган.

В статье анализируются экологические проблемы современного мира, такие как изменение климата, дефицит водных и энергетических ресурсов, через призму исламского учения. Автор на основе фетв улемов мусульманских стран обосновывает, что защита окружающей среды в Исламе является не только гражданским, но и религиозным долгом. На примерах таких стран, как Турция, Индонезия и Египет, раскрываются эффективные модели сотрудничества правительств и религиозных институтов в решении экологических вопросов, а также роль исламской морали в формировании бережного отношения к природе.

Мақолада буюк аллома Маҳмуд Замахшарийнинг филология фани тарихида муҳим ўрин тутувчи қомусий асари — "Муқаддамату-л-адаб"даги грамматик рисолалар таҳлил қилинади. Муаллиф асарнинг ҳарфлар, исмлар ва феълларнинг тусланишига бағишланган қисмларини илмий нуқтаи назардан ўрганиб, ундаги грамматик қоидаларнинг содда, равон ва мисоллар билан мустаҳкамланганлигини таъкидлайди. Ушбу асар нафақат ўтмишда, балки ҳозирги кунда ҳам араб тилини ўқитишда асосий манба сифатида хизмат қилиши кўрсатиб ўтилган.

Жанубий-Шарқий Осиёда кенг тарқалган буддавийлик динининг ўзига хос рамзлари (Дхармачакра, нилуфар гули, мандала, свастика ва б.) ва уларнинг фалсафий-мистик моҳияти таҳлил қилинади. Муаллиф ҳар бир рамзнинг келиб чиқиш тарихи, уларнинг илоҳий нурланиш, абадийлик ҳамда буддавийлик таълимотининг асосий қоидаларини ифодалашдаги ўрнини илмий-манбашунослик нуқтаи назаридан очиб беради. Рамзлар орқали илоҳийлик ва инсонийликни боғловчи воситаларнинг тасвирий санъат ва ритуаллардаги кўринишларига алоҳида эътибор қаратилган.

Статья посвящена исследованию научной деятельности великого ученого ханафитского мазхаба Абу Бакра Жассаса на основе средневековых источников. Автор анализирует биографические сведения, научные путешествия и педагогическую деятельность ученого, подчеркивая его огромный вклад в развитие фикха, тафсира и хадисоведения. В статье подробно рассматриваются наставники и ученики Жассаса, а также значение его трудов в формировании ханафитской правовой школы, что подтверждает его авторитет как одного из крупнейших ученых своей эпохи.

Мақола мутасаввиф шоир Мулло Умурзоқ Ғарибийнинг ҳаёти ва ижодий меросига бағишланган. Муаллиф шоирнинг Хожаназар Ҳувайдо анъаналарини давом эттиргани, унинг тариқат йўлидаги изтироблари ва мураккаб тарихий даврда яшаган ижодкор сифатида шўролар зулмига қарши ички руҳий норозилигини таҳлил қилади. Ғарибийнинг шеъриятидаги иймон-эътиқод, ҳалоллик ва инсонийлик каби умумбашарий қадриятлар шоирнинг шахсий кечинмалари орқали ёрқин ифодаланган.

 

Ислом оламининг йирик мутафаккири Абу Ҳомид Ғаззолийнинг фалсафага, хусусан, файласуфларнинг ақидавий қарашларига бўлган муносабати тадқиқ этилади. Муаллиф Ғаззолийнинг шак-шубҳалар, ҳақиқатни излаш жараёни ва файласуфларга қарши ёзган раддияларининг сабабларини илмий асосда ёритади. Оламнинг азалийлиги, Худонинг илми ва сабабият назарияси каби муҳим масалаларда Ғаззолийнинг ратционал (ақлий) ёндашувлари ва фалсафий далиллари таҳлил қилинади.

 Мақола тафсир илмининг пайдо бўлиши ва ривожланиш босқичларига бағишланган. Муаллиф тафсир илмида Пайғамбар (с.а.в.)нинг тушунтиришлари, саҳобийлар ва тобиийларнинг ижтиҳодлари ҳамда турли тафсир мактабларининг (Макка, Мадина, Ироқ) аҳамиятини ёритади. Тафсирнинг ҳадисдан ажралиб, мустақил илм сифатида шаклланиши, унга бегона ривоятларнинг таъсири ва тафсир йўналишларининг юзага келиши тарихий-манбашунослик нуқтаи назаридан илмий таҳлил қилинган.

Мақола араб балоғат илми тарихида алоҳида ўрин тутган Абу Бакр Абдулқоҳир Журжоний ҳаёти ва ижодига бағишланган. Муаллиф олимнинг тил, адабиёт ва балоғат илмидаги янгиликлари, унинг маоний ва баён илмларини тизимлаштирганини таҳлил қилади. Журжонийнинг "Дала'ил ал-иъжаз" ва "Асрар ал-балаға" асарлари асосида унинг назм назарияси ва бадиий ифода санъатлари борасидаги илмий қарашлари ёритилган.

Мовароуннаҳр ислом илми ривожида муҳим ўрин тутган Имом Абул Юср Паздавийнинг ҳаёти ва ақидавий қарашлари таҳлил этилади. Муаллиф олимнинг "Усул ад-дин" асарида тасаввуф ниқоби остида ислом ақидасига зид йўл тутган адашган суфий фирқалар (ҳуббийлар, ибоҳатийлар, ҳулулийлар ва б.) ҳақида берган раддияларига тўхталади. Мақолада Паздавийнинг адашган кимсаларга маърифат билан курашиш, уларни иймон-эътиқодга қайтариш бўйича тавсиялари бугунги кун учун ҳам муҳимлиги таъкидланади.

 Истанбулдаги ўзбек такяларининг ижтимоий, маданий ва дипломатик аҳамияти ҳақида. Муаллиф Туркистондан ҳажга борувчи зиёратчилар учун қўналға бўлган бу масканларнинг фақат диний эмас, балки хонликлар билан Усмонийлар ўртасидаги дипломатик муносабатлардаги воситачилик вазифасини бажарганини таҳлил қилади. Мазкур такяларнинг маданий алоқаларни мустаҳкамлаш ва ватандошларни бирлаштиришдаги ўрни манбалар асосида кўрсатиб ўтилган.

 Имом Бухорийнинг "Саҳиҳ ал-Бухорий" асарида ҳадисларни боблаш ва уларни оятлар билан шарҳлаш услуби илмий таҳлил этилади. Муаллиф ҳадислардаги мураккаб сўзларнинг маъносини очишда Қуръон оятларидан иқтибос келтириш орқали Бухорийнинг ихтилофларга барҳам бериш ва энг тўғри маънони танлаш маҳоратини ёритади. Мазкур услуб муҳаддиснинг бошқа олимлардан ажралиб турадиган ўзига хос тадқиқот усули сифатида талқин қилинган.

Мақола "Саҳиҳ ал-Бухорий" китобининг уламолар орасидаги илмий саннади (ижозаси) тарихига бағишланган. Муаллиф Саъдуддин Тафтазоний каби йирик олимлар орқали келган ҳадис ривоятларининг занжири ва унинг илмий-тарихий аҳамияти ҳақида сўз юритади. Ижоза бериш ва уни сақлаш анъанаси ҳадис илмининг ишончлилигини таъминлашдаги муҳим восита экани илмий-манбашунослик нуқтаи назардан ёритилади.

Диний-бадиий адабиётнинг ўзига хос жанрлари, мавзулари ва уларнинг ислом маданиятидаги ўрни ҳақида. Муаллиф бадиий ижодда диний ғояларни ифодалаш, пайғамбарлар қиссалари ва орифона шеъриятнинг тарбиявий аҳамияти ҳақида таҳлилий фикрлар билдиради. Диний-бадиий адабиёт инсон маънавиятини бойитиш ва эътиқодни мустаҳкамлашда муҳим аҳамиятга эга экани тадқиқ этилган.

Мазкур асарнинг ҳанафий мазҳаби усули фиқҳидаги аҳамияти ва унга ёзилган қўлёзма нусхалари тавсифи. Муаллиф асарнинг ўқувчилар учун тушунарлилиги, унинг турли қўлёзма хазиналаридаги сақланиш ҳолати ва илмий-танқидий нашрларга бўлган эҳтиёжни ёритади. Мазкур манбанинг фиқҳий илмларни ўрганишдаги ўрни кенг таҳлил этилган.

Ислом таълимотидаги "Пайғамбар" ва "Валий" тушунчаларининг фалсафий-диний моҳияти. Муаллиф ушбу икки феноменнинг ислом ақидасидаги ўрни, уларнинг инсон маънавияти ва комилликка эришиш йўлидаги ибратли сифатларини таҳлил қилади. Расул ва авлиёларнинг ҳаёт тарзи ҳамда уларнинг илоҳий мақомларига муносабат масалалари илмий-ақидавий жиҳатдан ёритиб берилган.