Vol. 2 No. 3 (2019)

 Мазкур мақолада машҳур аллома Маҳмуд Замахшарийнинг «Муқаддамату-л-адаб» асари ва унинг дунё фондларида сақланаётган қўлёзмалари таҳлил қилинади. Хусусан, Туркия кутубхоналарида сақланаётган 20 дан ортиқ ноёб нусхаларнинг илмий аҳамияти ўрганилади. Мақолада турли шаҳарларда, жумладан, Хоразм ва Жандда кўчирилган қадимий қўлёзмаларнинг тил хусусиятлари ва сўз таркиби қиёсланади. Бу қўлёзмалар ўзбек халқининг бой маънавий мероси ва тил тарихини ўрганишда муҳим манба бўлиб хизмат қилади.

Мақолада замонавий Саудия Арабистони давлати шароитида диний фатволарнинг ижтимоий ва сиёсий ҳаётга таъсири тадқиқ этилади. Консерватив уламолар ва мўътадил қарашдаги дин хизматчилари ўртасидаги мафкуравий курашлар ҳамда жамиятни модернизация қилиш жараёнлари ёритилади. Шунингдек, фатво институтини марказлаштириш бўйича қирол оиласи томонидан амалга оширилган жиддий ислоҳотлар атрофлича баён қилинади. Аёллар ҳуқуқлари, замонавий технологиялар ва ислоҳотларга доир муҳим фатволар таҳлилга тортилади.

Ушбу мақолада Кордова халифалиги қулагандан кейинги даврда Андалузиянинг Шарқ давлатлари билан бўлган маданий ва илмий алоқалари кўриб чиқилади. Араб Испаниясида давлат бошқаруви ва сарой тизимида мумтоз араб тилини мукаммал билишга қўйилган юқори талаблар тарих манбалари асосида кўрсатилади. Даврнинг энг машҳур тилшунослари ва луғатшунослари, жумладан, Абу Бакр Зубайдий ва Ибн Молик каби олимларнинг илмий фаолияти таҳлил etiladi. Мақола «Андалузия тилшунослик мактаби»нинг араб тили ривожидаги тарихий ўрнини ёритишга бағишланган.

Статья посвящена жизни и борьбе лидера национально-освободительного движения ливийского народа, известного шейха Омара Мухтара. Автор делит жизнь Омара Мухтара на два основных периода, раскрывая его деятельность как просвещенного учителя, так и отважного военачальника. На основе исторических фактов подробно описывается двадцатилетняя ожесточенная борьба ливийцев против итальянских колонизаторов. Данная работа служит демонстрации стойкости и мужества национального героя, отдавшего жизнь за свободу Родины.

Мақолада ислом ҳуқуқшунослиги ривожига улкан ҳисса қўшган буюк фақиҳ Шамсулаимма ас-Сарахсийнинг мероси ўрганилади. Олимнинг иқтисодий тизим, мулкий ҳуқуқлар ва савдо муносабатларига оид фиқҳий қарашлари таҳлил қилинади. Ислом иқтисодиётида адолат, ҳалоллик ва шартномавий мажбуриятларнинг тутган ўрни асарлардан олинган далиллар билан кўрсатилади. Мазкур тадқиқот бугунги кун бозор иқтисодиёти шароитида ҳам муҳим назарий ва амалий аҳамият касб этади.

This article examines the centuries-old cultural cooperation and diplomacy between the Uzbek and Afghan peoples. The historical, religious, and literary roots connecting the two nations are thoroughly covered in the study. The role of cultural diplomacy in ensuring regional stability within the modern system of international relations is thoroughly evaluated. The article serves to strengthen the ties of friendship and good neighborliness between the peoples of Central and South Asia.

Мақолада глобаллашув даврида миллий ва маънавий қадриятларни турли ташқи таҳдидлардан ҳимоя қилиш масалалари таҳлил қилинади. Маънавий хавфсизликни таъминлашда қўлланиладиган замонавий сиёсий ва мафкуравий технологиялар кўриб чиқилади.

Тадқиқотда Тошкент воҳасида жойлежан машҳур Занги ота тарихий-меъморий мажмуасининг яратилиш тарихи ва меъморчилик хусусиятлари ўрганилади. Мажмуа таркибидаги обидаларнинг ислом маданияти ва санъатида тутган ноёб ўрни баҳоланади. Занги ота шахсияти ва у кишининг тасаввуф ривожига қўшган ҳиссаси манбалар асосида ёритилади. Бу мақола юртимиз зиёрат туризми салоҳиятини ва моддий-маданий меросини тарғиб қилишда катта қимматга эга.

Ушбу мақола Мисрда мамлуклар ҳукмронлиги даврида араб тилли адабиётда тасаввуф ғояларининг акс etishi масалаларига бағишланган. Давр шеърияти ва насрида сўфийлик мотивлари, илоҳий ишқ ва зуҳд мавзуларининг ривожланиши таҳлил қилинади. Мамлуклар даври ижтимоий-сиёсий ҳаётининг адабий муҳитга ва тасаввуф аҳли ижодига кўрсатган таъсири ёритилади. Мақола ислом шарқи адабиёти тарихини чуқурроқ ўрганишда муҳим аҳамиятга эга.

Мақолада Ўзбекистонда виждон эркинлигини таъминлаш борасида яратилган қонунчилик тизими ва ҳуқуқий кафолатлар кўриб чиқилади. Мамлакатда турли дин ва миллат вакиллари ўртасидаги бағрикенглик ҳамда динлараро мулоқотни ривожлантириш давлат сиёсати даражасига кўтарилгани таъкидланади.

Бу тадқиқотда форс ва туркий адабиётшунослик тарихида балоғат (риторика) ва фасоҳат илмига оид яратилган рисолалар қиёсий ўрганилади. Шарқ шеъриятшунослиги қоидалари, бадиий санъатлар ва нутқ маданияти асослари ёритилади. Алломаларнинг мазкур фан ривожи йўлида ёзиб қолдирган нодир асарларининг таркибий қисмлари таҳлил қилинади. Мақола мумтоз адабиёт ва тил назарияси мутахассислари учун қимматли маълумотларни тақдим этади.

Мақола Заҳириддин Муҳаммад Бобурнинг дунёга машҳур «Бобурнома» асарида Қуръони карим оятларидан фойдаланиш маҳоратига бағишланган. Матнда учройдиган оят ва иқтибосларнинг бадиий, услубий ҳамда мазмуний вазифалари аниқланади. Бобурнинг исломий илмлар ва муқаддас манбалардан нечоғлик хабардор бўлгани асар мисолида кўрсатилади. Ушбу изланиш «Бобурнома»нинг диний-маърифий ва бадиий қийматини янги қирраларини очишга қаратилган.

Мақолада ислом оламида машҳур ақида олимларидан бири Имом Абу Жаъфар ат-Таҳовийнинг ҳаёти ва бой илмий мероси тадқиқ etiladi. Олимнинг айниқса ҳанафийлик мазҳаби ривожи ва ислом ақидаси қоидаларини тизимлаштиришдаги хизматлари ёритилади. Унинг машҳур «Ақидатут-Таҳовия» асарининг моҳияти ва аҳамияти баён қилинади. Тадқиқот соф ислом таълимотини асраб-авайлаш ва сохта ғояларга раддия беришда олим меросининг долзарблигини кўрсатади.

Ушбу мақола тафсир илмига оид «Ат-Тайсир фи илмит тафсир» асарида оила, никоҳ, фарзанд тарбияси ва оила аъзоларининг мажбуриятлари масалаларига бағишланган. Асарда оилавий муносабатларни тартибга солувчи Қуръон оятларининг шарҳланиш хусусиятлари таҳлил қилинади. Жамият пойдевори бўлган оила мустаҳкамлигини таъминлаш борасидаги исломий кўрсатмалар тизимли равишда баён etiladi. Мақола бугунги кунда соғлом оилавий муҳитни шакллантиришда катта тарбиявий аҳамиятга эга.

Мақолада «Раҳбари нажот» асарининг мазмун-моҳияти ҳамда унда илм ва маърифатнинг инсон ҳаётидаги ўрнига оид қарашлар таҳлил қилинади. Инсонни икки дунё саодатига етакловчи асосий омил илм эканлиги ҳақидаги муаллиф панд-насиҳатлари баён қилади. Илм ўрганишнинг одоблари ва жамият тараққиётидаги фойдалари манба асосида кўрсатилади. Ушбу изланиш миллий педагогика ва маърифатпарварлик тарихини бойитишга хизмат қилади.

 Бу изланиш Мовароуннаҳр, хусусан, Самарқанд фиқҳ мактаби вакилларидан бўлган кам ўрганилган фақиҳ олимнинг ҳаётига бағишланган. Унинг ислом ҳуқуқшунослиги (фиқҳ) соҳасида ёзган асарлари ва фатволари тарихий манбалар асосида аниқланади. Самарқанднинг ислом оламидаги илмий ва ҳуқуқий марказ сифатидаги мақоми яна бир бор далилланади. Мақола юртимиздан етишиб чиққан буюк алломалар номини қайта тиклаш ва меросини улуғлашда муҳим қадамдир.