Jild 5 № 2 (2022)

 IX-XII асрлар Мусулмон Ренессанси даври сифатида эътироф этилган. Ушбу даврда Марказий Осиёда илмфан ва маданият, айниқса, ислом илмлари тараққий қилган. Бухоро, Самарқанд, Насаф, Термиз, Хива, Марв, Шош каби қадимий шаҳарлар ислом дунёсидаги илмфан ва маданият марказлари сифатида машҳур бўлган. Жумладан, Тошкент – ўрта аср манбаларида Шош деб номланиб, бу ердан ҳадис, фиқҳ каби ислом илмларида кўплаб таниқли олимлар етишиб чиққан. Милодий IX аср ҳадис илмида катта ютуқлар қўлга киритилгани боис “ҳадис илмининг олтин асри” деб юритилади.

Мақолада ўрта асрларда (IX-XII) яшаган Шошлик муҳаддисларнинг минтақа илмий марказларида ва Марвдаги фаолияти таҳлил қилинган. Шунингдек, Шош воҳасида ҳадис илмини ривожланишида ўрта асрлардаги анъанага мувофиқ Самарқанд, Бухоро, Хива, Насаф, Термиз ҳамда минтақадаги Марв, Қазвин каби турли шаҳарлардаги мадрасаларда фаолият кўрсатган олимлар ўртасидаги илмий ҳамкорлик масалалари тадқиқ этилган.

  Мақола XVI асрда Ўрта Осиёнинг сиёсий ва диний ҳаётида етакчи рол ўййнаган Жуйбор шайхларининг хўжалигига бағишланган. Унда тарихий манбалар асосида Жуйбор шайхларининг иш усуллари ва ўша давр деҳқонларнинг мавқеи ёритилган. Шунингдек, мақолада кўп ҳолларда ишлаб чиқариш воситаларидан маҳрум бўлган қишлоқ ва шаҳар меҳнаткаш аҳоли қатлами бутунлай йирик ер эгаларига қарам бўлганлигини қайд этилади.

  Ушбу мақолада XІX аср охири XX аср бошларида Туркистон ва Мовароуннаҳр ўлкаларига кириб келган жадидчилик ҳаракати, жадид ва қадим мунозараларининг ўзига хос хусусиятлари, ушбу тараққийпарварлик жараёнларида иштирок этган адиб, публицист, драматург Ғози Юнуснинг ҳаёти, унинг жадидчилик ҳаракатида тутган ўрни ёритилган. Шу билан бирга Ғози Юнуснинг “Ишчилар дунёси”, “Қизил байроқ”, “Туркистон” газета-журналларидаги фаолияти ва у томонидан Туркистон мухториятининг мустақиллигини сақлашга доир миллий матбуотдаги мақолалари таҳлил қилинган.

 Мақола Марказий Осиё бошқарув тизими эволюциясига оид тадқиқотлар ва илмий-назарий ёндашувларни ўрганишга бағишланган. Унда Марказий Осиё тарихи, этнографияси, давлатчилиги, суд-ҳуқуқ тизими, минтақада кечган диний жараёнлар ёритилган. Шунингдек, сўнгги йилларда турли мунозараларга сабаб бўлаётган сомонийларнинг келиб чиқиши ҳақидаги масалага ҳам мурожаат қилинган. Мақола мазкур баҳсли муаммонинг бирламчи манбалар ва замонавий тадқиқотларда келтирилган маълумотларнинг қиёсий таҳлилига асосланган.

  Тошкент асрлар давомида Марказий Осиё халқларининг ижтимоий-иқтисодий ва маданий-маънавий ривожланишида муҳим ўрин тутган ҳамда ўзининг қадим тарихига эга шаҳар ҳисобланади. Унинг қадимийлигини аниқлашда топонимларнинг ҳам ўрни беқиёсдир. Олимлар биргина Чоч топоними Тошкент шаҳрининг ёшини икки минг йилдан ошиқ дейишга асос бўлишини таъкидлашган. Бунда ёзма манбаларда қайд этилган жой номларини ўрганиш муҳим аҳамият касб этади.

Annotatsiya: Maqolada islom ilmlarida yuqori cho‘qqilarni egallab, o‘zi yashagan davr va bugungi kun uchun ҳам katta ilmiy meros qoldirib ketgan buyuk alloma Abu Hafs Nasafiyning yashagan asrida Nasaf vohasining ilmiy muhiti va bu muhitning olimga qanchalik ta’sir etgani haqida so‘z boradi.

  Мақолада Баҳоуддин Нақшбанд номи билан машҳур Муҳаммад ибн Муҳаммад ал-Бухорий (1318-1389) томонидан асосланган Нақшбандия камолот йўлининг асосий тушунчаси ризо ҳақидаги ғоялар мазмун-моҳияти очиб берилган. Ризо тушунчасининг генезиси илк сўфийлик тариқати бўлиб кетган Муҳосибияга бориб етиши исботланган. Ризо тушунчасини Қодирия таълимоти асосчиси Абдулқодир Гийлоний, Абдулхолиқ Ғиждувоний асослаган Хожагонларнинг бозгашт тамойили, “Рисолаи ҳазрат Азизон”да ёзилган камолотнинг еттинчи шарти ризо ва Муҳаммад Бобойи Самосийнинг бу ҳақидаги фикрлари билан қиёслаб таҳлил этилган. Ризо тушунчасининг тинчлик ва хотиржамликда яшаш учун аҳамияти кўрсатилиб, ризо мақомида яшаш учун тавсиялар берилган.

  Мақолада тасаввуф таълимотига оид ёндашувлар, хусусан, мустақиллик йилларида олиб борилган илмий тадқиқот ишларининг гуруҳларга бўлиниши, Нақшбандийлик тариқатининг ўрганиши, Бухородаги тасаввуф илмий мактаби фаолияти, тасаввуф соҳаси бўйича ижтимоий гуманитар фанлар ихтисослиги кесимида ҳимоя қилинган диссертациялар таснифи, юртимизда тасаввуф алломалари юбилейларининг кенг миқёсда нишонланиши ҳамда бу соҳада олиб борилаётган ислоҳотларнинг янги босқичи тадқиқ этилган.

  Ушбу мақолада араб тилини ўқитишда эмфатик товушларнинг талаффузига доир лингвистик интерференция ҳодисасининг салбий таъсири ва уни бартараф этиш йўллари ҳақида сўз боради. Араб тилида таълим олувчиларнинг нутқида мавжуд бўлган баъзи хатоларни тўғирлашга йўналтирилган муайян кўникма ва малакаларни шакллантиришга оид тавсиялар берилган. Бундан ташқари мақолада араб ва ўзбек тиллари фонетик ва фонологик тизимлари баъзи тарафларининг қиёсий таҳлили ҳам бор.

 Туркий халқлар оғзаки ижоди ўзининг ранг-баранг жанрлари билан ажралиб туради. Маҳмуд Кошғарийнинг «Девону луғати-т-турк» асарида келтирилган халқ оғзаки ижоди намуналари ичида рубоий, достон, мунозара, қасида, фаҳрия каби жанрлар мавжудлиги бунинг исботидир. Асарда келтирилган парчалар ичида табиат тасвирига оид тўртликлар анчагина ва улар орасида баҳор ҳақидаги қасида мавжуд. Ушбу мақола туркий халқлар оғзаки ижодида қасида жанри ва унинг генезисига бағишланади.

  Ушбу мақолада араб тилини ўқитишда эмфатик товушларнинг талаффузига доир лингвистик интерференция ҳодисасининг салбий таъсири ва уни бартараф этиш йўллари ҳақида сўз боради. Араб тилида таълим олувчиларнинг нутқида мавжуд бўлган баъзи хатоларни тўғирлашга йўналтирилган муайян кўникма ва малакаларни шакллантиришга оид тавсиялар берилган. Бундан ташқари мақолада араб ва ўзбек тиллари фонетик ва фонологик тизимлари баъзи тарафларининг қиёсий таҳлили ҳам бор.

  Aruz va qofiya ilmlari til sohiblari bo‘lmaganlarga arab tilini o‘rgatish sohasida o‘rgatuvchi va o‘rganuvchi uchun kerakli bo‘lgan ilmlardan biridir. Bu tadqiqot bu ilmni tanishtirish, ahamiyati, o‘qitish kerak ekanligini bayon qilish, o‘qishdagi foydalar, til sohiblari bo‘lmaganlarga samarasini bildirish maqsad qilingan. Bunga қўshimcha ravishda, bu ilmlarni o‘rgatish uchun mos bo‘lgan usullar bayon qilingan, bu sohadagi innavatsion tajribalar ko‘rsatilgan.

  Араб тилида I боб феъли ва турли боблардан ясалувчи масдарлар формалари ҳақида жамлаб маълумот тўплаш, бир марталик ҳаракат номи ёки мутлақ масдарларни билиш ва қайси маънода ишлатилаётганига қараб тўғри қўллаш, масдарларнинг гапда бажарадиган вазифаларини билиш араб тилидаги билимларимизнинг кўрсаткичларидан biri бўлади.

Annotatsiya. O‘zlashma mavzusi tilshunoslikda keng o‘rganiladigan mavzulardan sanaladi. Fors tili lug‘at tarkibida ҳам ko‘plab o‘zlashma leksik birliklarni uchratish mumkin. Bu o‘zlashmalar fors tiliga bir qancha tillardan kirgan. Ularning hozirgi kundagi turi, soni va semantik xususiyatlari qiziqarlidir. Ushbu maqolada fors tilidagi o‘zlashmalar muxtasar yoritilgan.

  Bugungi kunda turkiy tilda soʼzlashuvchi xalqlarning adabiyoti va bu adabiyotning shakllanish tarixi, shubhasiz, uzoq davrlarga borib taqaladi. BU taraqqiyot davomida turkiy adabiyot xilma-xil жанрlar bilan boyib bordi. Arab, fors-tojik adabiyotiga xos bo‘lgan жанрlarning turkiy tilda go‘zal namunalari yaratildi ва ushbu жанрлар rivojini bu namunalarsiz tasavvur etib bo‘lmayди. Ushbu maqolada noma janrining taraqqiyoti, turkiy adabiyotга noma janrining kirib kelishi va turkiy nomachilik tarixida Xo‘jandiy qalamiga mansub “Latofatnoma” asarining tutgan o‘rни ҳамда uning o‘ziga xosliklari, boshqa turkiy nomalardan farqlari ва o‘xshashliklari tahlil қилинади.

Annotatsiya: Ushbu maqolada arab tilini o‘rganish jarayonida o‘zbekzabon talabalar uchun mavjud sharoitlar, qulayliklar, paydo bo‘lishi mumkin bo‘lgan to‘siqlar, qiyinchiliklar, ularni hal etishda o‘qituvchi va talabalarning vazifalari xususida so‘z boradi. Xususan arab tilini o‘rgatishda qadimda va hozirgi kunda qo‘llanilayotgan uslublar, metodlar va texnologiyalar, jumladan ularning o‘ziga xos yutuq va kamchiliklari haqida ҳам қисқача тўхталиб ўтилади.

Annotatsiya. Maqola zamonaviy arab adabiy tilida iqtisodiy terminologiyani shakllantirish yo‘llaridan biri bo‘lgan kalkalashtirishga bag‘ishlangan. Kalka – bu xorijiy so‘z yoki iboraning so‘zma – so‘z tarjimasi ko‘rinishidagi o‘zlashtirmalar, ya’ni morfologik tuzilishni saqlab qolgan holda, uni qabul qiluvchi til yordamida aniq takrorlash. Kalkalashtirish paytida olingan so‘з yoki iboraning tarkibiy қismlari alohida tarjima qilinadi ва xorijiy so‘з yoki ibora modeliga muvofiq birlashtiriladi.

Annotatsiya. Ushbu maqolada o‘zbek ҳамда arab xalq maqollarining o‘rganilish tarixi, ushbu yo‘ldagi olimlarning ilmiy ishlari yoritilib o‘tilgan. Shuningdek, maqol atamasining yuzaga kelishi, uning ilk qo‘llanilgan holati, ҳамда arab va o‘zbek maqollarining to‘plamlari ва ularning mualliflari тўғрисида маълумотлар берилган. Arab xalq maqollari faqat bir emas, bir necha arab davlatlariga tegishli bo‘lganligi, ularning har bir davlatda o‘ziga hosligi bilan xarakterlidir.

Annotatsiya. Ushbu maqolada Mahmudxo‘ja Behbudiyning “Padarkush” asarida qo‘llanilgan arabizmlar aniqlanib ularni mavzuviy guruhlarga tasnif qilindi ва sinfiy guruhlar hosil qilindi. Muayyan mavzuviy guruhга oid bo‘lgan arabcha o‘zlashmalar sarlavha ostida to‘planib u qatnashgan asardagi матн misol tariqasida keltirildi. Arabizmlarning lug‘aviy ва istilohiy ma‘nolari “Islom eniklopediyasi”, “O‘zbek tilining izohli lug‘ati” ва boshqa manbalardan foydalanilgan holda ochib berildi.

 Тарихий манбаларни тадқиқ этиш орқали ҳозирги кунимизда биз учун ўтмишга айланган буюк шахслар ҳаётига гувоҳ бўламиз. Уларнинг ранг-баранг ҳаёти, саркардалик фолияти, адабий ҳаётда тутган ўрни, ҳозирги кундаги аҳамияти нечоғлик муҳим эканлигини англаймиз. Тарихий шахс, воқеалар даврга қараб турлича талқин этилганига гувоҳ бўламиз. Ушбу мақолада XVI аср Марказий Осиёда муҳим ўрин тутган жасур саркарда, шоир, таниқли дин ва тасаввуф намоёндаси, илм-фан, маданият ҳомийси Убайдуллахоннинг ҳарбий юришларини мавжуд манбалар асосида ёритишга ҳаракат қилдик. Бу шахс ҳақида Эрон тарихчилари қандай ёндашувга эга бўлганлиги масаласи муайян даражада ўрганиб чиқилган.

  “Саҳиҳ ал-Бухорий” номи билан машҳур “ал-Жомеъ ас-саҳиҳ” Пайғамбар (с.а.в.)нинг энг ишончли ҳадислари тўплами ҳисобланади. Ушбу тўплам 194-256/810-870 йилда яшаб ўтган буюк муҳаддис Муҳаммад ибн Исмоил ал-Бухорий томонларидан йиғилган. “Саҳиҳ ал-Бухорий”да ҳадислар нафақат фиқҳ масалалари бўйича, балки илоҳиёт, адаб ва тиб масалалари бўйича ҳам алоҳида китоб ҳолатида берилган.

  Маҳмуд ибн Зайд Ломиший ҳижрий V аср охири-VI аср бошида Самарқандда фаолият юритган ҳанафий-мотуридий олим ҳисобланади. Олимнинг калом илмига оид “Тамҳид” асари машҳур. Мазкур мақолада ҳанафия-мотуридия йўналишининг гуноҳи кабира қилган мусулмон ҳукми борасидаги қарашлари акс этган.

Annotatsiya: Mazkur maqola eng ko‘p hadis rivoyat qilgan sahobiylar hayoti ва ularning hadislar tarqalishidagi o‘rni haqidagi ma’lumotlarni o‘zida jamlagan ва мавзуга aloqador bir qancha tahlillar berilgan. Muallif maqolani yoritishда mashhur sahobiylarning faoliyatini ochib beruvchi birlamchi manbalarga murojaat qilgan. Natijada, o‘quvchیدa ishonchli ва ob’ektiv ma’lumotlar shakllanishiga zamin yaratgan.

  Бугунги глобаллашув даврида Тафсиршуносликка ҳам замонавий ёндашиш асосларини ишлаб чиқиш муҳим аҳамиятлардан бирига айланиб боряпти. Дарҳақиқат бу соҳада ҳам баъзи муфассирлар кенг оммага тушунарли бўлиши учун ҳаракат қилишмоқда. Шу жиҳатдан ҳам тафсиршуносликни ҳам модернизация (ислоҳ қилиш)га, тафсиршуносликка илмий ёндашиш, гарчи баъзи уламолар тарафидан танқидий баҳоланган бўлсада, замонамизда вужудга келаётган янги масалаларга ечим бўла олиш қобилиятига эгалигини исботлашга катта урғу берилди.

  Абу Али ибн Синонинг илоҳиётга оид қарашлари ўта мураккаблиги билан характерлидир. Дунё тадқиқотчилари алломанинг мазкур соҳадаги қарашларини турлича талқин этганлар. Аллома қарашларининг кейинги даврларда фалсафа, калом, тасаввуф соҳасида яратилган мусулмон муаллифларининг асарларига салмоқли таъсир кўрсатганини таъкидлаш лозимдир. Ибн Сино илоҳиёт соҳасини кўриб чиқишида рационал тафаккурга алоҳида эътибор қаратганлиги ҳозиргача илмий тадқиқотларда ўз аксини топмоқда.

  ушбу мақолада хожагон тасаввуфий тариқатининг асосчиси Хожа Абдулхолиқ Ғиждувоний дунёқарашиниг шаклланишида устози Юсуф Ҳамадонийнинг урни ва ролини ифодоловчи фикрлар манбалар асосида очиб берилган. Мавзуни ёритишда Юсуф Ҳамадонийнинг Ҳаёт мезони, Одоби тариқат, Коинот ва инсон асарларидаги мавзуга оид фикрлар фалсафий таҳлил қилинган. Манбалардаги фалсафанинг умумназарий масалаларига оид онтология, гносеология, аксиология, этика масалалари қиёсий ёритилган.

  Мазкур мақолада Американинг Мичиган Университети фондида сақланаётган Алишер Навоийнинг илмий мероси бўлмиш “Хамса”нинг 1485 йил Ҳиротда хаттот Абд ас-Салом ибн абд ас-Самад ал-Марғиноний ал-Кошғарий томонидан кўчирилган қўлёзма китобига киритилган “Сабъаи сайёр” достонининг тузилиши, хаттот услублари, китоб саҳифаларидаги алоҳида ёзилган мисралар бирма-бир кўрсатилган. Шунингдек, матншунослик терминлари “глосс” ва “интерполяция” ҳақида маълумотлар берилган.

Annotatsiya. Maqolada “Yangi kalom ilmi” harakati namoyandalarining qarashlari ochib berilgan. Bu harakat vakillari e’tiqodiy masalalarni aqliy dalillar bilan isbotlash maqsadida foydalaniladigan ilmiy ma’lumotlar davrlar o‘tishi bilan o‘zgarishi mumkin degan to‘xtamга kelib, fan-texnika taraqqiyoti natijasida yuzaga kelgan yangi ilmiy tushunchalar vositasida kalom mavzularini yoritib berishgan. Ular yangi paydo bo‘lgan falsafiy oqimлар va qarashlar xurujlarini qaytaruvchi ҳамда zamondosh musulmonlarning ongidagi shubhali va jumboqli savollariga yechim topadigan asarlar yozishga harakat qilishgan.

  Маълумки, ўрта асрларда илм-фан бешикларидан biri бўлган Мовароуннаҳр заминидан дунё тамаддунига ҳисса қўшган буюк алломалар етишиб чиққан. Улардан biri Маҳмуд Замахшарий.

Мақолада алломанинг мақомалари таҳлил этилиб, уларнинг хусусиятлари ўрганилган. Мақомаларнинг таркибий таҳлили амалга оширилган. Мазкур мақола араб адабиётида мақома жанри, унинг тарихий тараққиёти, мақомаларни ўрганаётган тадқиқотчилар учун қизиқарли маълумотлар беради.

  Ушбу мақолада ислом манбаларидан biri суннат ва унинг маънолари очиб берилган. Суннатнинг ислом ҳуқуқида ҳужжат бўлишига далил бўлган оятлар келтирилиб, суннатни қатъий далил сифатида инкор этувчи тоифалар ва уларни қарашлари ёритилган. Шунингдек, суннатни инкор қилувчи тоифаларнинг қарашларига ислом уламолари томонидан берилган раддиялар ва уларнинг мазмуни келтириб ўтилган.

  Ушбу мақолада муҳаддислар асарларида ишлатган жарҳ ва таъдил атамалари таҳлили орқали уларнинг ўзига хос методи ёритиб берилади.Ҳадисшуносликда жарҳ ва таъдил илми – ровийларнинг айбу нуқсонлари ёки адолатини кўрсатиб бериш билан юксак аҳамиятга эга.Жарҳ ва таъдил илми ҳақида муҳаддис уламоларнинг қарашлари билан мисоллар келтирилиб, бу борадаги баъзи таҳлиллар берилади.

  Мақолада илк ислом даврида дипломатик муносабатлар, хусусан, элчилик алоқаларининг шаклланиши ва ривожланиши ҳақида сўз боради. Жумладан, ислом тараққиётининг Мадина даврида хорижий давлатларга мусулмон элчиларининг юборилиши ҳамда Мадина шаҳрида хорижий давлатлардан келган элчиларнинг кутиб олиниши, ислом ҳуқуқида элчи лавозими учун қўйилган талаблар ёритилган. Шунингдек, мақолада ислом ҳуқуқида дипломатик дахлсизлик, уруш ва тинчлик даврида элчиларнинг мол-мулк соҳасидаги дахлсизлиги каби муҳим масалалар ҳақида ҳам атрофлича сўз юритилган.

  Ўзбекистон асрлар давомида турли дин, маданият ва турмуш тарзига эга халқларнинг биргаликда яшаши ва ҳамкорлиги маркази бўлиб келган. Мамлакатда динлараро соғлом мулоқотдан кўзланган мақсад ўзаро адоват кайфиятининг олдини олиш, ўзаро ҳурмат асосида динлараро муносабатларни ўрнатиш ва диний конфессияларнинг тинч-тотув яшашини таъминлаш, энг муҳими, тинчлик маданиятини шакллантиришдан иборат. Ўзбекистонда шаклланган диний бағрикенглик анъаналари бошқа давлатлар uchun ҳам намуна бўла олади.

  Қадимда одамнинг борлиқ олам ҳақидаги ибтидоий тасаввурлари мажмуи асотирларда акс этиб, коинотнинг яратилиши, инсон, ўсимликлар ва ҳайвонот дунёсининг вужудга келиши, самовий жисмларнинг пайдо бўлиши, табиий ҳодисаларнинг сабаблари ва моҳияти, афсонавий қаҳрамонлар, маъбудлар ва илоҳлар тўғрисидаги эътиқодий қарашларни ўз ичига олган. Мифологик афсоналар қадимги халқлар учун оламни англашнинг бир усули бўлган.

Abstrakt. Turli tillar va madaniyatlarni bilish, etnik va lingvistik bag‘rikenglik, boshqa odamlar dunyoqarashining ijobiy tomonlarini qabul qilish qobiliyati jamiyatga yangi g‘oyalar beradi va yangi ijtimoiy-iqtisodiy resurslarning kirib kelishiga hissa qo‘shadi. Buni O‘zbekiston misolida, xalqlarning umuminsoniy, til va madaniy miqyosdagi o‘zaro munosabatlarida vujudga kelgan va boyigan o‘zbek etnosi va davlatchiligi tarixi yaqqol dalolat beradi. Millatlararo totuvlik ва o‘zaro hamjihatлик yangi o‘zbek davlatchiligi shakllanishining hal qiluvchi omiliga aylandi, buning natijasida jamiyat o‘tish davriga xos bo‘lgan ichki millatlararo ziddiyatlardan qutula boshladi.

  Руҳий амалиёт сифатида аскетизм ўзига хос тарзда деярли барча динларда мавжуд бўлишига қарамай, уларнинг ҳар biri бу ҳолатга (ҳодисага) ўзига хос маъно ва аҳамият беради. Шу билан бирга аскетик ҳолатнинг умумий жиҳатлари ҳам мавжуд.

Мазкур мақолада аскетизм феноменининг христианликдаги эволюцияси таҳлил қилинган. Бу соҳада тадқиқот олиб борган шарқ ва ғарб олимларининг тадқиқотлари асосида христианликдаги аскетизмнинг моҳияти ҳамда унинг йўналишлардаги ўзаро муштарак ва фарқли жиҳатлари очиб берилган.

  Ушбу мақола халқаро-ҳуқуқий муносабатларда ислом омили масаласига бағишланган. Унда исломнинг замонавий халқаро алоқалар тизимидаги ўрни ва аҳамияти халқаро ҳуқуқ нуқтаи назаридан таҳлил қилинади ва баҳоланади. Муаллифнинг фикрича, дунёда мусулмонларнинг муттасил кўпайиб бораётганлиги, аҳолисининг кўпчилигини мусулмонлар ташкил этувчи давлатлар сонининг ортиб бориши, халқаро ислом ташкилотларининг фаоллашаётганлиги, халқаро шартномалар ва халқаро суд амалиётида ислом ҳуқуқи нормаларига ҳаволаларнинг тез-тез қўлланилаётгани ҳамда халқаро миқёсда ислом таълимотига қизиқишнинг кучайиб бораётганлиги бевосита ислом омили bilan боғлиқ. Муаллифнинг хулосасига кўра, ислом дунёси ва тамаддуни, ислом давлатлари ва мусулмон мамлакатлари мавжуд экан, халқаро-ҳуқуқий муносабатларда ислом қадриятларини ўзида жо этувчи ислом омили бугун ва келажакда ҳам ўз аҳамияти сақлаб қолаверади.

  Мазкур мақолада Янгиланаётган Ўзбекистонда фуқаролик жамиятини ривожлантириш сиёсатининг маънавий тамойиллари ва креатив хусусиятлари очиб берилган. Унда маънавиятнинг бугунги кундаги долзарблиги ўрганиш баробарида фуқаролик жамиятини ривожлантириш сиёсатининг маънавий тамойиллари ҳисобланган тарихийлик ва замонавийлик, ворисийлик ва алоқадорлик, объективлик ва қонунийлик, тизимлилик ва институтлашув ҳамда инновативлик ва динамик хусусиятлари келтирилган.

Annotatsiya: G‘arb tadqiqotchilari tomonidan Sharq madaniyatini o‘rganish asosan tillarni tadqiq etish yo‘nalishda bo‘ldi. Sharqshunoslikning ko‘plab yo‘nalishlari қаторида islomshunoslik ham rivojlandi ҳамda bu jarayon shakllanishining boshlanishi 19-asr oʻrtalariga toʻgʻri keladi. Islom ilmlari ichida islom huquqini o‘rganishga alohida e’tibor berilgan.

Ushbu maqolada Yevropada islom huquqi bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlar o‘rganilib bu sohada klassik manba sifatida qaraladigan ilk asarlar va undagi asosiy g‘oyalar tahlil etildi. Shuningdek, sharqshunos olimlarning Yevropada islom huquqini o‘rganishga bo‘lgan yondashuvlari tahlil қилинади.

 Мақолада Бухородан чиққан фақиҳ Абдулазиз ибн Аҳмад ибн Наср ибн Солиҳ ал-Ҳанафий ал-Бухорий ал-Ҳалвоний тўғрисида, унинг исмини келиб чиқиши, устозлари, шогирдлари, саёҳатлари ва ёзган асарлари ҳақида маълумотлар келтирилган.

  Мустақиллик йилларида тарихга жаҳон миқёсида, глобал ёндашув, фикрлар хилма-хиллигига имкон бериш, холисликка амал қилиш шароитида хорижий тарихшуносликка қизиқиш кескин ортди. Ўзбекистоннинг энг янги тарихини хорижий тарихшунослик асосида ўрганиш тарихий жараёнларга холисона баҳо бериш имконини беради. Ушбу мақолада Ўзбекистоннинг мустақил йиллардаги ижтимоий-сиёсий жараёнлар, маданият ва маърифат соҳасидаги ютуқлар, ички ва ташқи сиёсий жараёнлар Туркиядаги тадқиқотлар, тадқиқот марказлари маълумотлари, даврий матбуот материаллари асосида қиёсий таҳлил этилган ва мавзуга керакли илмий хулосалар тақдим этилган.

 Ушбу мақола ислом манбалари бўлган – Қуръони карим оятлари ва ҳадиси шарифларда инсонларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятлари, жамият аъзоларининг ўзаро масъулиятлари, ахлоқ меъёрлари каби масалалар очиб берилган. Шунингдек, ислом ҳуқуқининг асоси инсон манфаатларини муҳофаза қилишга қаратилгани ислом таълимотидаги инсонийликни акс эттирган нормалар мисолида кўрсатиб ўтилган.

Annotatsiya: Birlashgan Millatlar Tashkilotining Aholishunoslik bo‘limi ma’lumotlariga ko‘ra, dunyo aholisining 49,7 foizini ayollar tashkil etadi. So‘ngi o‘n yilliklarda huquqiy, ijtimoiy va siyosiy doiralarda muhokama qilingan muhim masalalardan biri bu ayollar huquqlarini himoya qilishdir. Tenglik- ijtimoiy adolat va inson huquqlarini hurmat qilishga intiladigan har qanday demokratik jamiyatning eng muhim tamoyilidir. Shunga قaramay, tan olish kerakki, deyarli hamma yerda ayollar oilada, jamiyatda va ish joyida ma’lum darajada kamsitiladi. Bizning maqsadimiz ushbu muammoning sabablarini aniqlash va tegishli yechii topishdir.

 Ушбу мақолада Шарқ мутафаккирларининг маърифий фикрлари бугунги кунда тутган ўрни ва аҳамиятига эътибор қаратилган. Мақолада Абу Наср Форобий ижодий фаолиятида таълим-тарбияга оид ёндашувлар va қарашларининг мазмун - моҳияти ва бугунги кунда таълим жараёнининг самарадорлигини оширишда тутган ўрни тўғрисида сўз юритилади.

Ушбу мақолада Туркистон ўлкасидаги ижтимоий-сиёсий ва иқтисодий жараёнлар кескинлашган бир вақтда турли оқимларининг, хусусан, баҳоийлик ғояларининг аҳоли орасида тарқатишга бўлган уринишлар ҳақида сўз боради. Бу каби ҳаракатларнинг олдини олишда ўлкадаги маърифатпарварларнинг хизмати катта бўлгани ва бунда “Изҳорул-Ҳақ” илмий-маърифий журналнинг ўрни катта бўлгани ёритилган.

Yusuf Xos Hojib o‘rta asr turkiy xalqlari falsafiy tafakkurining rivojlanishida muhim o‘rin tutgan mutafakkirdir. U nafaqat adabiyot va til sohasidagi iste’dodli arbob, balki o‘z davrining atoqli faylasufi, atoqli olimi ham edi. Yusuf Xos Hojib ijodiy merosida turkiy xalqlar, qabilalar, oila, davlat, huquq va axloq tarixi o‘z ifodasini topgan.

Ushbu maqolada Tas-IX milliy tarmog‘ining rivojlanish tarixi, zamonaviy kibermakondagi diniy jarayonlar, Tas-IX tarmog‘idan samarali foydalanish usullari haqida so‘z boradi. Internet barcha global tarmoqlar kabi davlat, ta’lim, tijorat, korporativ tarmoqlarni birlashtirib ma’lumotlarni uzatish protokoliga asoslangan. U TCP/IP protokoli bilan ishlaydi va turli manzillar orqali bir-biri bilan bog‘lanadi.

Ushbu maqolada internetning salbiy oqibatlari va ularning yoshlarga ta’siri, ijtimoiy tarmoqlar va turli ko‘ngilochar ilovalarga foydalanuvchilarning bog‘lanib qolish muammolari hamda ularni bartaraf etish usullari ko‘rib chiqilgan. Salbiy oqibatli axborotlardan yoshlar ongini himoyalashning siyosiy modellari ishlab chiqilgan.